Zaman talabynan týǵan qadam

Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda aıtylǵan negizgi máselelerdiń biri – qazaq tilin latyn álipbıine kóshirý. 

Егемен Қазақстан
19.11.2018 9916
2

Álem damýyndaǵy qazirgi úrdister tilge nazar aýdarýdy erekshe talap etedi. Kúnnen-kúnge ózgerip jatqan dúnıeniń qar­qynyna ilese almaǵan jaǵdaıda ol onyń joǵalýyna ákelýi múmkin. Ǵalamsharymyzdyń ǵylymı ári tehnologıalyq damýy adamdardyń tildik ári sandyq qarym-qatynasyna qıyndyq týdyratyndaı dárejede termınologıanyń keńeıýine ákelip otyr. Sondyqtan qazaq tiliniń de álem halyqtarynyń 75 paıyzy qoldanatyn latyn álipbıine kóship, jańartylatyn ýaqyty jetti. Bul bir jaǵynan qazaq gramatıkasy men leksıkasynyń kemeldenýine ákelse, ekinshi jaǵynan elimizdiń sandyq, ǵylymı, mádenı álemdik aqparat keńistigine shyǵýyn jyldamdatary sózsiz. 

XXI ǵasyr – aqparattyq teh­nologıalar ǵasyry desek, bú­gin­gi kompúter zamanynda álem­dik ǵalamtor júıesindegi aqparat kimniń qolynda bolsa, sol óz bıligin emin-erkin júrgize alady. Al aqparattyń basty quraly – jazý, ıaǵnı qazirgi tańda ǵalamtor júıesin­degi ústemdik jasaýshy – latyn grafıkasy. 

Sondaı-aq latyn álipbıine kóshý qazaq tiliniń halyqaralyq dárejege shyǵýyna jol ashady. Qazaq tiliniń kompúterlik jańa tehnologıalar arqyly halyqaralyq aqparat keńistigine kirigýine jaǵdaı týǵyzady. Qarapaıym ǵana mysal keltirer bolsaq, qazir uıaly telefondarymyzdyń ózinde latyn qarpinde jazý ońaı, al kırılısada qazaqshany tere almaı qınalyp jatatynymyz bar. Sebebi latyn álipbıiniń bazasy qalyptasqan ári aýqymy keń.

Búgingi tańda kırılısa jazýyn álemniń 12 memleketi ǵana paıdalanady eken. Al qalǵan memleketterdiń kóbi latyn álipbıine kóshken. Túbi bir túrki dúnıesi negizinen latyndy qoldanady. Bizderge olarmen rýhanı, mádenı, ǵylymı, ekonomıkalyq qarym-qatynasty, tyǵyz baılanysty kúsheıtýimiz kerek. Ol – tabıǵı is. Sondaı-aq búginde álemniń ár túkpirinde 5 mıllıonǵa jýyq qazaq turatynyn eskersek, solardyń 80 paıyzy latyn álipbıin qoldanatyn kórinedi. Demek, latyn álipbıi arqyly qandastarymyzben jaqyn­dasa túsemiz. Munyń da mańyzy zor ekenin atap kórsetkim keledi.

Táýelsiz memleketimiz jyldan-jylǵa ósip-órkendep, otandyq ǵylym-bilim salasy damyp ke­ledi. Qýantarlyǵy, búginde mektep shákirtteri daıarlyq sy­nyp, bastaýysh synyptardan-aq aǵylshynsha úırenýde. Jastar­dyń kóbi aǵylshyn tilin jaqsy meń­gerýde. Áleýmettik jelilerde de aǵyl­s­hynsha jazatyn jastardyń deni kún­­nen-kúnge artýda. Latyn álipbıi soǵan uqsas bolǵandyqtan, kóp ke­shi­kpeı kópshilik arasynda keń taralyp, aýqymy keńeıe túsetinine senimdimin. 

«Latynshaǵa kóshýdiń tereń qısyny bar. Bul qazirgi zaman­ǵy tehnologııalyq ortanyń, kom­ýnıkasıanyń, sondaı-aq XXI ǵasyrdaǵy ǵylym jáne bilim be­rý úrdisiniń erekshelikterine baıla­n­ysty», dep Elbasy aıtqandaı, latyn álipbıine kóshý – zaman talaby. Al ǵalymdarymyz osy qaripti qoldaný arqyly álemdegi eń damyǵan órkenıetti eldermen terezemizdi teńestire alamyz degen pikir aıtyp, onyń tıimdi tustaryn dáleldep baǵýda. Endigi kezekte, ǵalymdarymyzdyń jan-jaqty eńbegi saralanyp, túrli ádistemelik jumystar júrgiziletinin túrli aqparat kózderinen oqyp-bilip, tanysyp jatyrmyz.
Endi osy mańyzdy sheshimdi júzege asyrý barshamyz úshin abyroıly mindet bolmaq.

Almagúl TÝLEKENOVA,

A.S.Pýshkın atyndaǵy oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphanasynyń 
joǵary dárejeli kitaphanashysy

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.03.2019

Арман ӘЛМЕНБЕТ. Көңіл қалтарыстарындағы үш сурет (этюдтар)

25.03.2019

Әсет Исекешев Елбасы Қорының Атқарушы директоры болып тағайындалды

25.03.2019

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Түркия Республикасының бұрынғы президенті Абдулла Гүлмен телефон арқылы сөйлесті

25.03.2019

Ғ. Қойшыбаев Сыртқы істер министрінің орынбасары қызметінен босатылды

25.03.2019

Nur-sultan – жаңа дәуір символы

25.03.2019

Қызылордада жалпы білім беретін пәндер бойынша республикалық олимпиада басталды

25.03.2019

Таразда Астана атауын ауыстыруға байланысты акция өтті

25.03.2019

Елбасы Кеңсесінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары тағайындалды

25.03.2019

Илон Маск: Марста қалашық салына бастағанын көргім келеді

25.03.2019

«Алтын адам» Татарстан төрінде

25.03.2019

Атырауда «Елордамыз – Нұр-Сұлтан» атты мерекелік концерт өтті

25.03.2019

Мұғалжар ауданында аз қамтылған отбасыларға қаржылай сертификаттар берілді

25.03.2019

Ж. Қасымбек Батыс Қазақстан облысының көктемгі су тасқыны кезеңіне әзірлігін тексерді

25.03.2019

Дархан Кәлетаев Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары қызметіне тағайындалды

25.03.2019

Жалғыз райхан жәудіреп жазға қалды

25.03.2019

26 наурызда еліміздің бірқатар аймағында дауылды ескерту жарияланды

25.03.2019

Жастар жылы жөніндегі жол картасын іске асыру туралы баспасөз конференциясы өтеді

25.03.2019

Абдуллах Гүл: Нұрсұлтан Назарбаев – тұтас түркі әлемінің ақсақалы

25.03.2019

Тұңғыш Президенттің тарихтағы рөлі жоғары

25.03.2019

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұстанымдары (видео)

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу