Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Егемен Қазақстан
20.11.2018 3181
3

Meniń atalarym 1937 jylǵy represıanyń qurbandary. Ákemniń ákesi – Moldahan Sábdenbekov NKVD úkimimen Sibirge aıdalyp bara jatqanynda azap vagonynda súzekten demi úzilgen. Súıegin qanypezerler júrip kele jatqan poıyz ústinen laqtyryp ketedi. Súıeginiń qaıda qalǵany belgisiz. Al naǵashy atam Málik Bókeshov 1937 jyly Qostanaı qalasynda úshtik úkimimen atylyp ketken. 

Moldahan atamnyń ákesi Sábdenbek pen onyń aǵasy Seıdázim 1932 jyldyń ashtyǵynyń qurbany bolypty. Qarshadaı kúninen «halyq jaýynyń kúshigi» atanǵan áke-sheshemizdiń kórmegeni joq. Olarda balalyq shaq bolmaǵan tárizdi. Balalyǵy urlanǵan ata-anamnyń, nemerelerin kórmegen atalarymnyń taǵdyryn tas-talqan etken Keńes úkimetiniń ozbyr saıasaty ekeni daýsyz. 

Bul bizdiń ǵana áýletimizge qatysty emes, sol kezeńde qalyń qazaq tartqan taýqymet. Basynan keshken zobalańdy zar. О́tken tarıhymyz. Kez kelgen tarıhty paraqtaǵanda onyń kúngeıin de, kóleńkeli tustaryn da tabýǵa bolady. Kóleńkesi sol, búginde qazaq balasynyń sany keıbir kórshi ulystardan kem. Keńes úkimetiniń halyqty qynadaı qyrǵany anyq, qazaq halqyn kúshtep otyryqshy etip, diline, dástúrine qıanat jasady.

Al kúngeıi she? Aman qalǵan az halyq mektep kórdi, saýattandy. Jasy ósti, jarlysy qatarǵa qosyldy. Kentti jerdiń, qalanyń mádenıeti keldi. Sonymen birge qazaqtardyń qazirgi bitimi qalyptasty. Búginde jastary 40-tan asqan aǵa býynnyń saǵyna eske alatyn jalyndaǵan kezderi ótti. Jastyq shaqta jınaǵan tájirıbemen búginge, azattyq kúnge jetti. 

О́tkende komsomoldy ańsaǵandardyń jıylysyn qoǵam táýelsizdikke atylǵan oqtaı qabyldady. Jolymbet Mákish esimdi jeli qoldanýshy óz paraqshasynda bylaı dep jazdy. «Sóz joq, komsomol, pıoner, oktıabrıat uıymdary – sol kezdegi júıeni bir sheńberde ustap turǵan, adamdardy ádepke, tártipke úıretken moraldyq fýndament boldy. Biraq olar túptep kelgende qazaqty qynadaı qyrǵan, máńgúrttegen ıdeologıaǵa qyzmet etti. Osyndaǵy bir aǵamyz da suhbatynda komsomoldyń osyndaı jaqsy jaqtary bolǵanyn, alashordalyqtardyń emes, komsomoldyń 100 jyldyǵyn atap ótkeni de sodan, olardyń sol mektepke degen qurmeti boldy degen syńaıda sóılepti. Bylaı qarasań, bári durys sekildi. Biraq olardyń sol eski tártippen kele jatqany, ózderiniń óskeleń urpaqty tárbıeleıtin sondaı bir mektepti qalyptastyra almaǵany – sol burynǵysyn buldap júrgendeı kórinetin baıaǵy komsomoldardyń kemshiligi ekenin de ashyq aıtý kerek. О́zderi soǵan balama bolatyn bir uıym qura almaı, jańa jol, jańa súrleý salatyn ýaqyty bolsa da, áli sol baıaǵy maqammen sóılep, áli sol ábden taptalyp qalǵan eski súrleýmen kele jatyr. Qashanǵy ótken ımperıanyń qańsyǵymen maqtanamyz, aǵalar-aý?» deıdi. 

 Psıhologıa ǵylymynda adamdardyń ózderiniń psıhıkasyna keri áseri bar jamandyqtan qorǵanýy úshin paıda bolǵan qalypty reaksıasyn «Stokgolm sındromy» deıdi. Bul ne ózi? Psıhıkalyq aýytqýǵa, aýrýǵa jatpaıtyn, alaıda basqynshyǵa sımpatıamen qaraıtyn psıhologıalyq fenomen eken. Kóbine terorısterdiń qolyna túsip japa shekkender tek aman qalýdy oılap, kepilge alýshylardyń is-áreketterin aqtaı bastaıdy, olardyń ıdeıalaryn qabyldap, ózderin basqynshylarmen teńdestirýge deıin barýyn «Stokgolm sındromy» deıdi. Bul sındromnyń qaýiptiligi sonda, oǵan ushyraǵandar ózderiniń bolashaǵyna qajetti iske de, tipti qaýipsizdigine de qarsy áreket etýge deıingi qareketke bara alatyn kórinedi.

Almatyda ótken komsomoldyń 100 jyldyǵyn, «Biz lenındik komsomoldyń jasampaz dástúrin saqtap júrmiz, áli de jalǵastyra beretin bolamyz. Biz komsomoldar isin, onyń revolıýsıalyq, jaýyngerlik jáne eńbektegi tarıhyn eshqashan umytqan joqpyz» dep Máskeýdiń Sıezder saraıynda ótetin Komsomolǵa 100 jyl sıezine quttyqtaý jiberip, keýdelerine Lenın beınelengen qyzyl medal taǵyp qýanǵanyn «Stokgolm sındromyna» uqsatqanbyz. 

Belgili jýrnalıs Marat Toqashbaı «Komsomol − partıanyń qolshoqpary boldy. Qazaq jerindegi asharshylyq, saıası qýǵyn-súrginge, qýdalaýǵa kóz juma qarady. Halyqty birge talady, birge qanady. Qan tógetin, jan beretin jerge «komsomolsyń» dep oqqa baılady. Jeltoqsan kóterilisi kezinde qazaq jastaryna qysym jasaýdyń ózindik mashınasyna aınaldy. Qazirgi tilmen aıtqanda «top menejerleri» bolmasa qarapaıym qatardaǵy komsomoldar esh jaqsylyq kórgen joq. Sondyqtan komsomoldyń 100 jyldyǵy qazaq halqynyń merekesi emes» dedi.

Kompartıanyń qolshoqpary bolǵandy ar kórmeı, «jasampaz tarıhymyz» dep óz halqyna jasalǵan qıanatqa kóz jumyp, «tarıhymyz edi» dep komýnıster zulmatyna bas ıý, qasıettiniń qasıettisi, qasterliniń qasterlisi– Táýelsizdikke, memlekettiń erteńgi qaýipsizdigine jasalǵan aqtaýǵa kelmeıtin qadam.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.02.2019

Салық төлеушілердің 20 миллион теңге өсімпұлы кешірілді

19.02.2019

Сенаторлар мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын іске асыру мәселелерін талқылады

19.02.2019

56 ауылды елді мекен сапалы интернетпен қамтылды

19.02.2019

«Сергек» жобасы жол-көлік оқиғаларының санын 15%-ға төмендетті

19.02.2019

Астанада шахматтан Әлем чемпионаты өтеді

19.02.2019

Халық сауалы жауапсыз қалмайды

19.02.2019

Қызылордада алаяқтар азаймай тұр

19.02.2019

Астана әкімдігінде тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар санының өсу себептері түсіндірілді

19.02.2019

Жеке клиникалардың белсенділігі жоғары

19.02.2019

«Алтын жауынгер» анимациялық фильмі жарыққа шығады

19.02.2019

Оразалы Досбосынов атындағы аудитория ашылды

19.02.2019

Шетелмен әріптестік нығайып келеді

19.02.2019

«Смарт-Астана» қосымшасының жаңа сервистеріне қатысты мәселелер талқыланды

19.02.2019

Дәурен Сүйеукенов: дзюдодан Еуропа кубогінде ел чемпионатындағы есемді қайтардым

19.02.2019

Әлия Юсупова Гран-при кезеңі мен Будапешттегі халықаралық турнирді қорытындылады

19.02.2019

Ішкі істер министрі Е. Тұрғымбаев батыр баламен кездесті

19.02.2019

Жер жаһанды шарлаған Мағжан

19.02.2019

Қарағандыда 24 000 жер үйге газ құбыры тартылады

19.02.2019

Абылайхан Жүсіпов Софиядағы турнирдің күміс жүлдегері атанды

19.02.2019

Елбасы «Лукойл» мұнай компаниясының президентімен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу