Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Егемен Қазақстан
20.11.2018 3180
3

Meniń atalarym 1937 jylǵy represıanyń qurbandary. Ákemniń ákesi – Moldahan Sábdenbekov NKVD úkimimen Sibirge aıdalyp bara jatqanynda azap vagonynda súzekten demi úzilgen. Súıegin qanypezerler júrip kele jatqan poıyz ústinen laqtyryp ketedi. Súıeginiń qaıda qalǵany belgisiz. Al naǵashy atam Málik Bókeshov 1937 jyly Qostanaı qalasynda úshtik úkimimen atylyp ketken. 

Moldahan atamnyń ákesi Sábdenbek pen onyń aǵasy Seıdázim 1932 jyldyń ashtyǵynyń qurbany bolypty. Qarshadaı kúninen «halyq jaýynyń kúshigi» atanǵan áke-sheshemizdiń kórmegeni joq. Olarda balalyq shaq bolmaǵan tárizdi. Balalyǵy urlanǵan ata-anamnyń, nemerelerin kórmegen atalarymnyń taǵdyryn tas-talqan etken Keńes úkimetiniń ozbyr saıasaty ekeni daýsyz. 

Bul bizdiń ǵana áýletimizge qatysty emes, sol kezeńde qalyń qazaq tartqan taýqymet. Basynan keshken zobalańdy zar. О́tken tarıhymyz. Kez kelgen tarıhty paraqtaǵanda onyń kúngeıin de, kóleńkeli tustaryn da tabýǵa bolady. Kóleńkesi sol, búginde qazaq balasynyń sany keıbir kórshi ulystardan kem. Keńes úkimetiniń halyqty qynadaı qyrǵany anyq, qazaq halqyn kúshtep otyryqshy etip, diline, dástúrine qıanat jasady.

Al kúngeıi she? Aman qalǵan az halyq mektep kórdi, saýattandy. Jasy ósti, jarlysy qatarǵa qosyldy. Kentti jerdiń, qalanyń mádenıeti keldi. Sonymen birge qazaqtardyń qazirgi bitimi qalyptasty. Búginde jastary 40-tan asqan aǵa býynnyń saǵyna eske alatyn jalyndaǵan kezderi ótti. Jastyq shaqta jınaǵan tájirıbemen búginge, azattyq kúnge jetti. 

О́tkende komsomoldy ańsaǵandardyń jıylysyn qoǵam táýelsizdikke atylǵan oqtaı qabyldady. Jolymbet Mákish esimdi jeli qoldanýshy óz paraqshasynda bylaı dep jazdy. «Sóz joq, komsomol, pıoner, oktıabrıat uıymdary – sol kezdegi júıeni bir sheńberde ustap turǵan, adamdardy ádepke, tártipke úıretken moraldyq fýndament boldy. Biraq olar túptep kelgende qazaqty qynadaı qyrǵan, máńgúrttegen ıdeologıaǵa qyzmet etti. Osyndaǵy bir aǵamyz da suhbatynda komsomoldyń osyndaı jaqsy jaqtary bolǵanyn, alashordalyqtardyń emes, komsomoldyń 100 jyldyǵyn atap ótkeni de sodan, olardyń sol mektepke degen qurmeti boldy degen syńaıda sóılepti. Bylaı qarasań, bári durys sekildi. Biraq olardyń sol eski tártippen kele jatqany, ózderiniń óskeleń urpaqty tárbıeleıtin sondaı bir mektepti qalyptastyra almaǵany – sol burynǵysyn buldap júrgendeı kórinetin baıaǵy komsomoldardyń kemshiligi ekenin de ashyq aıtý kerek. О́zderi soǵan balama bolatyn bir uıym qura almaı, jańa jol, jańa súrleý salatyn ýaqyty bolsa da, áli sol baıaǵy maqammen sóılep, áli sol ábden taptalyp qalǵan eski súrleýmen kele jatyr. Qashanǵy ótken ımperıanyń qańsyǵymen maqtanamyz, aǵalar-aý?» deıdi. 

 Psıhologıa ǵylymynda adamdardyń ózderiniń psıhıkasyna keri áseri bar jamandyqtan qorǵanýy úshin paıda bolǵan qalypty reaksıasyn «Stokgolm sındromy» deıdi. Bul ne ózi? Psıhıkalyq aýytqýǵa, aýrýǵa jatpaıtyn, alaıda basqynshyǵa sımpatıamen qaraıtyn psıhologıalyq fenomen eken. Kóbine terorısterdiń qolyna túsip japa shekkender tek aman qalýdy oılap, kepilge alýshylardyń is-áreketterin aqtaı bastaıdy, olardyń ıdeıalaryn qabyldap, ózderin basqynshylarmen teńdestirýge deıin barýyn «Stokgolm sındromy» deıdi. Bul sındromnyń qaýiptiligi sonda, oǵan ushyraǵandar ózderiniń bolashaǵyna qajetti iske de, tipti qaýipsizdigine de qarsy áreket etýge deıingi qareketke bara alatyn kórinedi.

Almatyda ótken komsomoldyń 100 jyldyǵyn, «Biz lenındik komsomoldyń jasampaz dástúrin saqtap júrmiz, áli de jalǵastyra beretin bolamyz. Biz komsomoldar isin, onyń revolıýsıalyq, jaýyngerlik jáne eńbektegi tarıhyn eshqashan umytqan joqpyz» dep Máskeýdiń Sıezder saraıynda ótetin Komsomolǵa 100 jyl sıezine quttyqtaý jiberip, keýdelerine Lenın beınelengen qyzyl medal taǵyp qýanǵanyn «Stokgolm sındromyna» uqsatqanbyz. 

Belgili jýrnalıs Marat Toqashbaı «Komsomol − partıanyń qolshoqpary boldy. Qazaq jerindegi asharshylyq, saıası qýǵyn-súrginge, qýdalaýǵa kóz juma qarady. Halyqty birge talady, birge qanady. Qan tógetin, jan beretin jerge «komsomolsyń» dep oqqa baılady. Jeltoqsan kóterilisi kezinde qazaq jastaryna qysym jasaýdyń ózindik mashınasyna aınaldy. Qazirgi tilmen aıtqanda «top menejerleri» bolmasa qarapaıym qatardaǵy komsomoldar esh jaqsylyq kórgen joq. Sondyqtan komsomoldyń 100 jyldyǵy qazaq halqynyń merekesi emes» dedi.

Kompartıanyń qolshoqpary bolǵandy ar kórmeı, «jasampaz tarıhymyz» dep óz halqyna jasalǵan qıanatqa kóz jumyp, «tarıhymyz edi» dep komýnıster zulmatyna bas ıý, qasıettiniń qasıettisi, qasterliniń qasterlisi– Táýelsizdikke, memlekettiń erteńgi qaýipsizdigine jasalǵan aqtaýǵa kelmeıtin qadam.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу