Baǵdarlamalar baıandylyǵymen baǵaly

Elbasy Nursultan Nazarbaev bıylǵy jylǵy halyqqa Joldaýynda úkimet múshelerine qaratyp, «Bizde árqıly baǵdarlamalar qabyldanyp jatyr. Indýstrıalyq baǵdarlama, ınfraqurylymdyq baǵdarlama, sondaı-aq, áleýmettik máselelerdi qamtyǵan kóptegen baǵdarlama bar.

Егемен Қазақстан
22.11.2018 59
3

Biraq, sonyń bárin jergilikti atqarýshy organdar men tıisti mınıstrlikter tarapynan aıaǵyna deıin jetpeıdi. Qaǵaz júzinde qalyp jatyr. Esep bergen kezde bári jaqsy, Prezıdent aıtqan tapsyrmalar oryndalmaıdy, komýnaldyq qyzmettiń baǵasy ósip bara jatyr dep syn-eskertpe jasaǵan-tyn.

Jasyratyny joq, qazirgi tańda joǵary jaqtyń kóp qyzmetteri buqaranyń kóńilinen shyǵa qoımaıdy. Nátıjeleri mardymsyz, jap-jaqsy bastalǵan is sońyna taman berekesizdeý bop jatatyny tym jıi. Ádette, qandaı da bir memlekettik baǵdarlama qabyldaǵanda Úkimet isti tıisti salalar boıynsha bóledi. Iаǵnı, ár mınıstrlik ózine tıesili mindetterin júktesip, sharalar keshenin belgilesip, merzimderin anyqtasady. Baǵdarlamanyń baqylaýshysy retinde bir mınıstrlik belgilenedi. Sonymen sharýa bastalyp ketedi. Talqany taýsylmaǵan janǵa áne-mine degenshe ýaqyt ta syrǵyp óte shyǵady. 

Sóıtip, qazirgi qoǵamda asa jıi kezdesetin qubylys − qabyldanǵan sharalar eshqashan dál ýaqytynda atqarylmaıdy. Bir sózben aıtqanda, baǵdarlama qabyldanbas buryn ony atqarý tetikteri tolyqqandy qarastyrylmaǵandyqtan, is jol-jónekeı qoıdan bólingen jetim qozydaı mańyrap óz jaıyna ketedi. 

Osylaı júıelenbegen istiń aqyry jyldyń basy qańtar aıynda atqarylyp bitýge tıisti shara, qazan aıynda qolǵa alynyp jatady. Jaýapty mekeme istiń keshikken sebebin túsindirip, aqtala bastaıdy. Istiń merzimin uzartýdy ótingen nemese basqa organdardy kinálaǵan hattar legi bastalady. Ádette, mınıstrlikte basshylyq aýysqandyǵy, der kezinde qarajattyń túspegendigi, joǵarydan kelgen, kúttirýge bolmaıtyn tosyn tapsyrmalardyń isti bógegendigi, tótenshe ánebir jaǵdaı.., taǵysyn taǵylar. Sóıtedi de, jaýapty basshylar (mınıstrler) ózara dostyǵyn, kýrstastyǵyn, qudalyǵyn, taǵy basqa qarym-qatynasyn ortaǵa salǵan qazaqy kelissózder kesheni iske qosylady. 

Qysqasy, áýpirimmen baǵdarlamanyń merzimi uzarady. Oǵan alǵysyn jaýdyryp, terin bir sylyp tastaıdy da, beıne isti atqaryp tastaǵandaı arqasy bosap, aldyńǵy qarqyn basyla qalady. Qoıyńyzshy áıteýir, ıtshilep júrip sapasy solǵyn birdeńelerdi jasap, sharýany atqarǵan keıipte esep beriledi. 

Baǵdarlamany qabyldar kezdegi nıet, kóksegen nátıjelerde qapy joq. Alǵashynda alty alashtyń kósegesin kógertetindeı kólkildep bastalǵan sharýa – qalyń qorqaýdyń talaýyna túsken bulandaı qylshyǵy shashylyp, óti tógilip, eti borsha-borsha bólinip, jym-jylas joq bolady. Osylaı áý basta bólingen resýrsty paıdalanyp, qońdanyp qalýdy ǵana kóksegen aram baǵdarlamalar qanshama. 

Al endi, «óner-bilim bar jurttarǵa» qaraıyq. Mysaly, Eýropa elderinde qandaı bir bizdiki taqylettes sharýa atqarylar aldynda: baqaıshaǵyna deıin zerttelip, zerdelenip, ár kúni, ár saǵaty josparlanady. Mindetter men atqaratyn organdar ábden saralanyp, jaýapty tulǵalar belgilenedi, tipti ol óle qalǵan jaǵdaıda (ómir ǵoı) ornyn basatyn adamǵa deıin anyqtalyp, hatqa túsirilip uzaq tolǵaıdy. Bizde onyń ımıtasıasy ǵana bolady. 

Sóıtip ábden saralanǵan mehanızm iske qosylady. Qabyldanǵan baǵdarlama baltalasań buzylmaıtyn tas qamalǵa aınalady. Kese-kóldeneń turǵandy myjyp ótetin, toqtaýy múmkin emes, alapat qýat aınalǵanda kóńil súıindiretin nátıjeler kimdi de bolsyn rahatqa bólemek. 

Belgilengen merzimnen keshikkenniń jaǵdaıy múshkil, bir qyzyǵy, merziminen erte atqaryp qoıǵanǵa da jaza bar. Iаǵnı, shıkilikke de keshirim joq. Árkim óz isine bekem. О́ldim deseń jaǵdaıyńdy túsiner jan tappaısyz. Jaralanǵan joldasyn arqalaýǵa árekettenbeı atyp ketip, ári qaraı júre beretin bezbúırek sarbaz sekildi ólermen kúıde aldyǵa, tek alǵa adymdaı bermek. Eýropalyqtardyń osy minezi, dálirek aıtsaq qasıeti (bireýge unar, bireýge unamas) álemde eshkimge des bermegen qýatty memleket qalyptastyrýyna negiz bolyp otyr.

Mysaly ekinshi dúnıejúzilik soǵysta jeńilgen nemisterdiń el ekonomıkasy men áleýetin kóterý jaıly qabyldaǵan baǵdarlamasyn alyp qaraıyq. Qatań tártipke negizdelip, tolyq ǵylymı saraptalǵan baǵdarlamanyń arqasynda nemister bar-joǵy on jylda el ekonomıkasyn aıaǵyna tik turǵyzyp, 1958 jyly Shvesıa elinde fýtboldan ótken álem chempıonatynyń fınalynda Vengrıa quramasyn 3:2 esebimen tize búktirip, dúnıejúzin tańqaldyrdy.

Beken QAIRATULY, 

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу