Ǵajaıyp qubylys

El Prezıdentiniń «Uly Dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda qobyz, dombyra, sybyzǵy, sazsyrnaı jáne basqa da dástúrli mýzykalyq aspaptarmen oryndalatyn mańyzdy týyndylarǵa, halqymyzdyń folklory men áýenderiniń zamanaýı sıfrly formatqa kóshirilýine aıryqsha mán berilip, «Uly dalanyń kóne saryndary» jınaǵyn basyp shyǵarýdy tapsyrýy beker bolmasa kerek-ti. Sonymen qatar aýyzsha jáne mýzykalyq dástúrdi jańǵyrtý qazirgi zamanǵy aýdı­torıaǵa jaqyn ári túsinikti formatta bolýy, bul jobalardy júzege asyrý úshin otandyq jáne sheteldik kásibı bilikti mamandardy tartý sıaqty jaıttardyń aıryqsha atalýy sala mamandaryna úlken jaýapkershilik júkteri anyq.

Егемен Қазақстан
23.11.2018 80
3

Búgingi tańda kúıip turǵan sondaı ótkir-ótkir máselelerdi alǵa tarta otyryp, Elbasynyń ásirese, folklorlyq dástúrdiń ortaq tarıhı negizderin izdeý úshin Qazaqstannyń túrli óńirleri men ózge elderge birneshe izdeý-zertteý ekspedısıalaryn uıymdastyrý qajettigin talap etýi – aıryqsha mańyzǵa ıe. Belgili ǵalym Qoıshyǵara Salǵaraulynyń Qytaı elinen qazaqtyń tarıhy men mádenıetine qatysty nebir tarıhı tyń derekti taýyp ákelip qosqany, al marqum Aqseleý Seıdimbek aǵamyzdyń aýyz ádebıetiniń injý-marjandary men folklorlyq týyndylaryn aýyldaǵy kónekóz qarıalardyń óz aýyzynan estip jalyqpaı jazyp alǵany – búginde umytylmas tarıh. Tipti buryndary belgili óner tarlandarynyń, tulǵalardyń jıi-jıi el aralap, talantty jastardy ózderi izdep tabatyny týraly áńgimeler halyq arasynda ańyzǵa aınalyp, aýyzdan-aýyzǵa keń tarap ketti. Olardyń kez-kelgeninen jastyq shaǵy men ónerge kelý joly jaıly syr sýyrtpaqtaǵanda, aldymen sózdi ózine qoldaý kórsetken, óner soqpaǵyna túsýine septigin tıgizgen qamqorshy ustazynan bastaıtyny sodan bolsa kerek. Bul jerde bizdiń aıtpaǵymyz, ókinishke qaraı, sol dástúrden birjola kóz jazyp qalǵan sıaqtymyz. Sonyń saldarynan nebir tuma bulaqtar, talanttar tasada qalyp qoıýda. Baıaǵydaǵy abzal aǵalarymyz ben apalarymyzdaı tabandary tozǵansha aýyl-aýyldy aralap, shań jutyp júrgen pendeni búginde keziktirýińiz ekitalaı. Elbasynyń folklorlyq dástúrdiń ortaq tarıhı negizderin izdeý maqsatyndaǵy qozǵaǵan ıdeıasy bir jaǵy umyt bolyp bara jatqan sondaı tarıhı izgi dástúrlerdi qaıta jańǵyrtýmen sabaqtasyp jatqandaı áser qaldyrady. 

Al ekinshi bir jaǵynan folklor men halyqtyń búginde arasy tym alshaqtap ketkeni ras. Qazaq óziniń ishki jan-dúnıesiniń, óneri men óriminiń qaınar bulaǵy folklorynda ekenin sanasyna áli tolyq sińirip úlgere alǵan joq. Sodan baryp kúndelikti qarapaıym tirshiliginen bastap, tárbıelik, qoǵamdyq-saıası ómirine deıin folklorǵa negizdelgen qazaq qoǵamy nege keıin munshalyq tól qundylyǵynan qol úzip ketti degen zańdy suraq týyndaıdy. Aǵartýshy ǵalym Ybyraı Altynsarın folklordy óziniń shyǵarmalaryna birneshe maqsatta paıdalanǵan eken. Birinshiden, folklordaǵy ıdeıalardy bılik júrgizý men basqarý isine tıimdi paıdalaný arqyly kóp nátıjege qol jetkizýge bolady dep tujyrǵan. Ekinshiden, qazirgi tilmen aıtsaq, memlekettik qyzmetkerlerdi bıýrokratızmnen, ór kókirektik pen menmendikten ada, qarapaıym bolýy úshin, ákimderdiń qara halyqpen qoıan-qoltyq aralasýyn jaqtaǵandyqtan solaı istegen. Mysaly, «Ádep» dep atalatyn folklorlyq shyǵarmasynda: «Bir jurttyń bas ákimi ekinshi bir baıǵa jolyǵysyp, sóılesip turǵanda, qasynan bir jarly mujyq ótip bara jatyp ıilip, bas uryp sálem berdi, deıdi. Oǵan qarsy álgi úlken ákim tóre odan da tómenirek bas uryp sálem aldy. Qasyndaǵy baı:

–Taqsyr, osynsha jurttyń ústinen qaraǵan ákimsiz, osy bir mujyqqa nege sonsha bas urasyz?– dep aıtty deıdi.

Sonda ákim:

–Eshbir ilim-bilim úırenbegen mujyq sonsha ıilip, ádeptilik kórsetkende men odan ádepsiz bolyp qalaıyn ba? – degen eken deıdi». (8, 104 b.)

Quqyqtyq jáne tárbıelik máni zor folklordy paıdalaný arqyly qalamger laýazymdy tulǵalardy halyq múddesine qyzmet etýge úndeıdi, demokratıalyq jarqyn ıdeıany nasıhattaıdy. Sol sekildi ǵalymdar Abaıdyń zertteý, izdenis metodologıasy da folklorlyq baı muraǵa qurylǵanyn alǵa tartady. ХХ ǵasyrdyń bas kezinde qalyptasqan qazaqtyń zıaly qaýym ókilderi folklorlyq muradan sýsyndap, eńbekterine molynan paıdalandy. Ahmet Baıtursynov, Álıhan Bókeıhanov, Mirjaqyp Dýlatov, Halel Dosmuhamedov jáne t.b. Alash ardaqtylary folklordy halyqtyń úni men tili, rýhanı mol murasy men sarqylmas qaınar kózi dep qabyldaǵany qalaısha súısinis týdyrmasyn. Jalpy qarap otyrsańyz, qazaq folkloryna qosylǵan eńbek az deı almaısyz. О́tken ǵasyrdyń 70-jyldarynan beri eposqa, ertegige, tarıhı jyrǵa, óleń-dastanǵa, jumbaqqa, ǵuryptyq folklorǵa, kúı ańyzyna, balalar folkloryna...t.b. alýan janrǵa arnalǵan qadaý-qadaý eńbekter salany bıik deńgeıge kóterip, kókjıegin keńeıtkeni taǵy ras. Al bizdi erekshe qýantyp otyrǵan jaıt, Elbasy endi muny zamanaýı sıfrly formatta jańǵyrtyp, tyńnan tynysyn ashýdy kózdep otyr. Halqymyzdyń aıtys óneri, maqal-mátelderi, sheshendik sózderi, dastandary men epostary, terme-jyrlary, basqa da jaýhar janrlary túrlenip, túlep, qanatyn keń jaıa túsetini ǵajaıyp qubylys emes pe?!

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.02.2019

Салық төлеушілердің 20 миллион теңге өсімпұлы кешірілді

19.02.2019

Сенаторлар мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын іске асыру мәселелерін талқылады

19.02.2019

56 ауылды елді мекен сапалы интернетпен қамтылды

19.02.2019

«Сергек» жобасы жол-көлік оқиғаларының санын 15%-ға төмендетті

19.02.2019

Астанада шахматтан Әлем чемпионаты өтеді

19.02.2019

Халық сауалы жауапсыз қалмайды

19.02.2019

Қызылордада алаяқтар азаймай тұр

19.02.2019

Астана әкімдігінде тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар санының өсу себептері түсіндірілді

19.02.2019

Жеке клиникалардың белсенділігі жоғары

19.02.2019

«Алтын жауынгер» анимациялық фильмі жарыққа шығады

19.02.2019

Оразалы Досбосынов атындағы аудитория ашылды

19.02.2019

Шетелмен әріптестік нығайып келеді

19.02.2019

«Смарт-Астана» қосымшасының жаңа сервистеріне қатысты мәселелер талқыланды

19.02.2019

Дәурен Сүйеукенов: дзюдодан Еуропа кубогінде ел чемпионатындағы есемді қайтардым

19.02.2019

Әлия Юсупова Гран-при кезеңі мен Будапешттегі халықаралық турнирді қорытындылады

19.02.2019

Ішкі істер министрі Е. Тұрғымбаев батыр баламен кездесті

19.02.2019

Жер жаһанды шарлаған Мағжан

19.02.2019

Қарағандыда 24 000 жер үйге газ құбыры тартылады

19.02.2019

Абылайхан Жүсіпов Софиядағы турнирдің күміс жүлдегері атанды

19.02.2019

Елбасы «Лукойл» мұнай компаниясының президентімен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу