Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Егемен Қазақстан
05.12.2018 2284
3

Keńes dáýirinde «sovet halqy» («sovetskıı narod») sózi on bes respýblıka halyqtarynyń tutastyǵyn bildiretin qudireti kúshti saıası ataýǵa aınalyp, sanamyzǵa shegedeı qaǵylyp, shemendeı bolyp qatqany málim. О́z qazaǵymyzdy birtutas halyq deı almaı júrgenimiz sol shemendeı sózdiń áli de sanamyzdy bitep, erkin oılaýǵa jibermeı tur ma eken degen oıǵa qaldyratyny ras. Iá, sanamyzǵa sińgen «keńestik halyq» ataýynan aıyǵa almaı júrgenimiz ras. «Ultymyzǵa adam aıtqysyz demografıalyq soqqy jasaldy. Onyń jarasy bir ǵasyrdan beri áli jazylmaı keledi. Qazaqtyń tili men mádenıeti qurdymǵa kete jazdady» dep Rýhanı jańǵyrýǵa arnalǵan maqalasynda Elbasy sanamyzǵa túsken salmaqtyń aýyr dertteı bolǵanyn búkpesiz jetkizedi. Bul baǵdarlamanyń jalǵasy «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda «Bizdiń tarıhymyzda qasiretti sátter men qaıǵyly oqıǵalar, áleýmettik turǵydan qaýipti synaqtar men saıası qýǵyn-súrginder az bolmady» dep, tarıhı shyndyqty esh búrkemesiz taǵy da alǵa tartty. Iá, qazaqty halyq degen uǵymnan alystatý úshin jerimizge basqa ult ókilderi kóptep kóshirildi. Qazaq atajurtynda azshylyqqa aınaldy. Qasireti mol asharshylyq zardabynan 130 rýdyń shejiresi toqtaǵan degen de derek bar. Sóıtip, ana tilimizge myqty tusaý baılandy. Orys tili – ortaq til, qazaq tili – etnostyq toptyń tili bolýyn kózdegeni – keshegi keńestik dáýirdiń tarıhy. Táýba, táýelsiz eldikke jettik. 

Elimiz táýelsizdik alǵan 90-jyldary Almaty qalasyndaǵy muǵalimder bilimin jetildirýmen shuǵyldanatyn Ortalyq ınstıtýtta etnopedagogıka máselelerine arnalǵan ǵylymı-praktıkalyq konferensıa jumysynan túıgenimizdi taǵy bir eske alsaq, artyq bolmaıdy. Bul jıynda kóterilgen máse­le­ler jóninde sol kezeńde baspa­sózde «Qazaq­standa qansha halyq bar?» degen taqyryppen maqa­la­myz jaryq kór­gen bolatyn. Sodan beri biraz jyl ótse de, mańyz­dylyǵyn joımaıtyn sol konfe­rensıada Qazaq­standaǵy Fransıa elshiliginiń bilim jónin­de­gi keńesshisi sóılegen sózin­­­­de Fransıa memle­ketiniń azamattyǵyn alǵan adam ultyna qara­mas­tan fransýz bolyp sanalatynyn aıtty. Ol ulty ıtalıalyq anasynyń Fransıanyń azamattyǵyn alǵannan keıin tegi ıtalıalyq fransýz bolǵanyn maqtanysh etetinin mysalǵa keltirdi. Sol sıaqty Almaty qalasyndaǵy S.Demırel atyndaǵy Qazaq-túrik ýnıversıtetiniń ustazy M.Kaplan Túrk­ıa memleketi azamattyǵyn alǵan adam da túrik bolyp sanalatynyn aıtty. Sheteldik eki baıan­dama­shy da Qazaqstan jaǵdaıynda, óz elderindegideı, etnopedagogıka máselelerin etnostyq toptarǵa, ıaǵnı qazaqtan basqa ult ókilderine baılanystyra qarastyrýdy keńes etti. Ekeýi de qazaq ulty atajurtynda etnosqa jatpaıtynyn qadap aıtty. Al Qazaqstanda turatyn, onyń azamattyǵyn alǵan basqa ult ókilderi, ıaǵnı etnostyq toptar jeke-jeke halyq bola almaıdy. Qazaq eliniń, jeriniń ıesi – memleket qurýshy qazaq halqymen birlesip, birtutas Qazaqstan halqyn quraıdy. 

Táýelsizdik alǵan alǵashqy jylda­ry «Qazaq­stan halyq­tary Assambleıasy» bolyp qurylǵan bıik márte­beli uıym keıin­nen «Qazaq­stan halqy Assamb­leıasy» ataý­yna kóshirilýi oń sheshim bol­dy. Qazaq halqy táýelsiz memleketimizdiń shırek ǵasyrdan asqan tarıhynda Qazaqstan halqyn­­yń uıytqysy bola alatynyn búkil álemge pash etip keledi. «Tól tarıhyn biletin, baǵalaıtyn jáne maqtan etetin halyqtyń bolashaǵy zor bola­dy» dep Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry maqalasynda» halyq sózi­niń uly maǵynasyn tereń zerdeleýge shaqy­rady. Adamzat tarıhynyń bir bólshegi, Otanymyzdyń órkenıet jolyndaǵy damýynyń ózegi, el men jerdiń berik qorǵany qazaǵymyz birtutas halyqtyq bıikten kórine beretinine senimimiz kámil. Endeshe, biz, ustazdar, qalamgerler, el zıalylary, ejelden jeke ult bolyp qalyptasyp, keń tanylyp, búginde órkenıetti damýdyń dańǵylyna bet alǵan órisi keń, bolashaǵy zor birtutas týǵan halqymyzdyń týyn bıik ustaıyq. Bir múdde, bir bolashaq jolynda birtutastyǵymyzdy nyǵaıta túseıik. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу