Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Егемен Қазақстан
06.12.2018 2207
3

Bul oraıda aqparat salasynyń mamandary birneshe faktordy mysal retinde keltirgen. Birinshiden, telearnalar reıtıńniń tómendeýine halyqtyń sheteldik telearnalarǵa qoljetimdiligi áser etip otyr. Respýblıka turǵyndarynyń 77 paıyzy sheteldik telearnalarǵa qosylǵan. Ekinshi sebep – keń jolaqty ınternet. Halyqtyń 49 paıyzynyń keń jolaqty ınternetke enip, ózine qajetti aqparattardy alýǵa múmkindikteri bar. Osy taqyrypqa qatysty taǵy aıta keterlik jaıt, orystildi aýdıtorıanyń 54 paıyzy, qazaqtildi aýdıtorıanyń 12 paıyzy sheteldik telehabarlardy qaraǵandy unatady eken.

Bıyl nebári qazaq tilinde habar taratatyn úsh baǵdarlamanyń ǵana TOP-20-ǵa enýi de kóp jaıdan habar berse kerek.

Al endi otandyq telearnalardy nelikten az qaraımyz degen saýalǵa keler bolsaq, bul jerde joǵaryda keltirilgen medıa salasy mamandarynyń pikirlerimen kelisýge týra keledi. Iаǵnı qazaqstandyq telearnalar túgeldeı derlik (qazaqtildisi de, orystildisi de) serıaldar men konsertter kórsetýden árige bara bermeıdi. Jańalyqtar jaǵdaıyna keler bolsaq, bizdiń telearnalar, nege ekenin qaıdam, elimizde kún saıyn, saǵat saıyn ótip jatatyn túrli deńgeılerdegi jınalystardy jańalyq dep túsinedi. Ár mekemeniń ishki sharýasy bolyp tabylatyn jınalys qaı zamannan beri jańalyq bolyp edi?

Medıaquryltaıda aıtylǵandaı, reıtıńderiniń tómendegenine qaramastan jarnamalyq qarjynyń 90 paıyzyn telearnalar paıdalanady eken. Sonymen birge telearna búdjetiniń eleýli bóligi serıaldar satyp alýǵa jumsalatyny da belgili bolyp otyr. 

Budan shyǵatyn qorytyndy bireý. BAQ-tar búgingi tańda ózderiniń kórermenderi men oqyrmandarynyń suranystaryn zerttemeıdi. Qazirgi ýaqytta aqyly jáne spýtnıktik televıdenıe men ınternettiń keńinen taralýyna baılanysty aqparat kózderiniń kóp ekenin, qazaqstandyqtardyń qalaǵan telearnasyna nemese ınternet saıtqa aýysyp ketýge múmkindigi bar ekenin eskermeıdi. Bir sózben aıtqanda, aýdıtorıa úshin kúrespeıdi. Shynaıy básekelestik joq. 

2017 jyly halyqtyń 64 paıyzynyń teledıdar qaraıtyny, 39 paıyzynyń ınternet aqtaratyny, 7 paıyzynyń radıo habarlar tyńdaıtyny, 6 paıyzynyń baspa basylymdaryn oqıtyny anyqtalǵan. Bul jerde teledıdar qaraýdan ózge ermegi joq aýyldyqtar esebinen birqatar kórsetkish joǵaryraq (sonyń ózinde 64 paıyz tym az) bolyp tur. Al iri qalalardaǵy jaǵdaıǵa keler bolsaq kórsetkish aıtarlyqtaı ózgeredi. Munda halyqtyń 49 paıyzynyń ǵana teledıdar qaraıtyny, 35 paıyzynyń ınternetke qosylatyny, 14 paıyzynyń radıo tyńdaıtyny, 2 paıyzynyń gazet-jýrnaldar oqıtyny belgili bolǵan. Baıqap otyrǵanymyzdaı, teledıdar qaraýshylar qatary qala halqynyń jartysyna da jetpeı tur. Al radıo tyńdaýshylardyń arta túsýin sirá, kóshelerde órip júrgen avtokólikterdegi radıqabyldaǵyshtardyń kóptigimen túsindirgen jón sıaqty. Paıyzdyq kórsetkishi ózge aqparat quraldarynan áldeqaıda joǵary bolǵanyna qaramastan biz nelikten teledıdarǵa erekshe shúıligip otyrmyz? О́ıtkeni teledıdardy halyqtyń 100 paıyzy qaraýǵa tıis. Sebebi ol ári buqaralyq aqparat quraly, ári teatr, ári sırk, ári konsert zaly, ári kınoteatr, ári saıahat, ıaǵnı onda bári de bar. Ár úıde teledıdardyń únemi qosýly turatyny da sondyqtan. Oǵan jarnamanyń da qajeti joq, kópshiliktiń kóńilinen shyǵatyn baǵdarlamalar kórsetse bolǵany. О́zge buqaralyq aqparat quraldarymen salystyrǵanda osyndaı artyqshylyqtary bola tura reıtıńniń quldyraýyna jol berý telearnalar habarynyń sapasyzdyǵyn, tartymsyzdyǵyn kórsetse kerek.

Osy oraıda eskere ketetin taǵy bir jaıt bar. Qazaqtildi telearnalar reıtıń anyqtaǵanda ádildik joq, is júzinde bizdiń reıtıńimiz orystildi arnalardan tómen emes degen ókpe-naz aıtyp jatady. О́zim bul pikirge tolyq qosylamyn. Shynymen de elimizdegi orystildi telearnalardyń (gazetterdiń de) ozyp turǵany shamaly. Sondyqtan qazaqstandyq BAQ-tardyń atyna qandaı da bir syn aıtylyp jatsa, ony barlyǵyna berilgen ortaq baǵa dep qabyldaǵan jón. 
Memlekettik tapsyrys esebinen azdy-kópti aqsha alyp kún kórip otyrǵan telearnalardyń kóńil kúılerin túsinýge de bolady. Olar erteńi úshin onsha alańdaı qoımaıdy. Al endi, óz kúnderin ózderi kórip jatqan komersıalyq telearnalarǵa ne joryq?!. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Екатеринбургтағы жол апатында 5 қазақстандық зардап шекті

21.02.2019

Жамбылда аз қамтылған және көпбалалы отбасылар үшін 10 жатақхана салынады

21.02.2019

Үкіметті уақытша басқару Асқар Маминге жүктелді

21.02.2019

Мемлекет басшысының мәлімдемесі

21.02.2019

Елбасы Үкіметті таратты

21.02.2019

Н.Нығматулин Аустрия Парламенті Ұлттық Кеңесінің төрағасымен кездесті

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу