Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Егемен Қазақстан
07.12.2018 27
3

Máselen, Reseı astanasy – Máskeýde irili-usaqty túrli deńgeıdegi 211 teatr bar desek, 12 mıllıonnan astam turǵyny bar qala úshin bul san aıtarlyqtaı kóp emes. Statıstıkalyq málimet boıynsha, onda 1 mıllıon turǵynǵa 3,2 teatrdan kelse, Aýstrıada bul kórsetkish – 24, Shvesıada – 13,6, Fransıada – 9,6, Ulybrıtanıada – 8,9, Italıada 5,9 eken. Osy oraıda 68 teatry bar bizdiń elimizde muny 1 mıllıon kórermenge shaqqanda qanshadan keledi deıtin bolsaq, mynalardyń janynda jip ese almaı qalatynymyz ras-aý. Iаǵnı, bizge bul kórsetkish – áli qıalymyz kókke órlep qona almaı júrgen bıik shyń tárizdes joıqyn beles.  

Taǵy bir erekshelik – Eýropa elderindegi teatr trýppalarynyń deni jekemenshik bolyp tabylady. Sonymen qatar olarda komersıalyq emes teatrlardyń qoıylymyna ǵımaratty tegin berý sıpatynda kómek kórsetilse, Amerıkada bul másele qaıyrymdylyq qorlary men jekelegen salymshylarǵa salyq jaǵynan jeńildikter qarastyrý arqyly rettelip otyr. Bizdegi teatrlar men bul elderdegi óner ujymdarynyń jaǵdaıyn salystyrsańyz, aıyrmashylyq jer men kókteı degenimizben, sońǵy ýaqytta «Almaty men Astana qalalarynda jańadan mynadaı teatr ashylǵaly jatyr eken» degen syńaıdaǵy jaǵymdy jańalyqtardy qulaǵymyz jıi shalyp qalyp júr. Sonyń biri – jekemenshik teatrlardyń ashyla bastaýy. Búgingi tańda elimizdegi teatrlardyń 50-i memlekettik te, al qalǵan 18-i jekemenshik bolyp tabylady. Almaty qalasyndaǵy 19 teatrdyń 10-y jeke menshikke jatady. Astanadaǵy 6 teatrdyń tórteýi – memlekettik, ekeýi – jekemenshik ujym. О́ńirler boıynsha Aqmolada – 2, Aqtóbede – 2, Almatyda – 2, Atyraýda – 1, Batys Qazaqstanda – 4, Jambylda – 3, Qaraǵandyda – 5, Qyzylordada – 1, Qostanaıda – 4, Mańǵystaýda – 2, Pavlodarda – 3, Soltústik Qazaqstanda – 3, Shyǵys Qazaqstanda 3 dramalyq jáne qýyrshaq teatrlary bar desek, Almaty, Jambyl, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda jeke kásipkerlerdiń qoldaýymen ashylǵan tórt teatr jumys isteıdi, Batys Qazaqstan oblysynda mundaı teatrdyń sany – ekeý. Al jalpy óner oshaǵy jaǵynan aımaqtar arasynda Túrkistan oblysynyń bási bárinen bıik tur. Memlekettik 8 teatrdyń beseýi dramalyq bolyp tabylatyn óńirdegi mundaı joǵary kórsetkish arqyly halyqtyń rýhanı-mádenı suranysynyń qanshalyqty qanaǵattandyrylyp otyrǵandyǵyn baǵamdaý qıyn emes.

Bul jerde bizdiń negizgi aıtpaǵymyz, jekemenshik teatrlardyń dúnıege kelýi ulttyq sahna ónerine qandaı tyń ózgerister alyp kelýde, jalpy mundaı táýelsiz óner ujymdaryna qazaq kórermeni qanshalyqty muqtaj degen másele edi. Mamandar derbes teatrlardyń kóbeıýi birinshiden, óner ujymdary arasyndaǵy básekelestikti arttyryp, sahna mádenıetiniń ósip-órkendeýine úlken jol ashady dep esepteıdi. Sońǵy ýaqytta olardyń teatr festıvaldarynda tóbe kórsete bastaýy, jobalarǵa tyń qoıy­lymdarmen qatysýy sol pikirdiń rastyǵyna sózsiz ılanta túsedi. Solaı bola tura kópshilik súıispenshiligine ıe «Tamasha» ázil-syqaq (Álıa Esenova) otaýynan bastap, Almatydaǵy Báıten Omarovtyń «Jas sahna», «Baýyrjan shoý» (Baýyrjan Ibragımov), «TTT»  (Boranbaı Asylbekov) teatrlary,  «LABORATORY #316» táýelsiz teatr trýppasy, Azamat Satybaldynyń «THEATRE 28» ujymy,  «О́ner qyrandary» (Madıar Serikbaev), «Terisqaqpaı» (Ulan Núsipáli), «Nysana» (Ábýnasyr Serikov), «Taqıa men mafıa» (Janatbek Baıtekov), «Ara Atyraý» (Nurbek Mádıev), «Asaý» (Almat Saqatov), «Shanshar» (Ýálıbek Ábdiraıymov), «Aldaraspan»  (Nurjan Tólendıev), «AI» (Aıgúl Imanbaeva), «Zazerkale» (Nadejda Maıbo), «ARTıShOK» (Anastasıa Tarasova), «Sezam» (Qaırat Baıanov), «Shymkent-shoý», «Taǵa», «Sahna», «DÝ-DÝ» dýeti, «Tazabekov teatry» týraly áńgime qozǵalǵanda, ashynǵannan shyǵady ashshy daýsym degendeı, keıbir jekemenshik óner ujymdarynyń qazirgi tańdaǵy eń basty túıtkili – ǵımarat máselesiniń kúrmeýi kúrdelenip, shıyrshyqtap turyp alatyny taǵy ras. Osyndaıda óz betterimen teatr salyp, sahna óneriniń damýyna qoldarynan kelgenshe kómekterin barynsha aıamaı berip jatatyn damyǵan elderdegi mesenattardyń jomarttyǵy men qaıyrymdylyq is-sharalarynan  bizdegi toıynǵannan tobasyna áli de túse almaı júrgen qaltaly myrzalardyń úlgi alýyna ne kedergi eken-aı degen oıdyń oıpańynda osharylyp qala turýǵa májbúrsiz. Ázirge bulardyń denin ázil-syqaq jáne qýyrshaq teatrlary qurap tur desek te, sol at tóbelindeı az trýppanyń órkenıetti elderdegideı óz kúnderin ózderi kóre alatyn derbes ómir súrý baǵytyna bet túzep bara jatqandyǵy qýantady...

Qarashash TOQSANBAI,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу