Мұнай барлау жұмыстарының ақ аюларға әсері

Альберта университетінің биологы Эндрю Дерокер ақ аюларды 30 жылдан бері зерттеп келеді. Ол жаһандық жылыну кезеңінде Арктикадағы аюлардың жағдайына, мұнай мен газ бұрғылау жұмыстарының табиғат өкіліне қаншалықты әсер ететініне жіті назар аударған. Таяуда онымен әңгімелесудің сәті түсті. 

Егемен Қазақстан
12.12.2018 6085
2 Джош ХАНЕР, «Нью-Йорк Таймс»

Хенри ФОНТАН, Стив ЭДЕР, «Нью-Йорк Таймс»

– Арктикада шамамен 25000-ға жуық ақ аю бар. Олар­дың жағдайы қалай?

– Адамдар ақ аюдың бәрі қиын жағдайда деп пайымдайды. Бірақ мәселе ондай емес. Қазір Арктиканың көп бөлігінде олар мамыражай тірлік кешіп жатыр. Өңірде ақ аюдың 19 түрі бар. Сондықтан әр түрдің ахуалы әр алуан. 

– Аляскадағы Арктикалық ұлттық қорықтағы аюлар туралы не айтасыз?

– Ондағы ақ аюлар – 19 түрдің бірі һәм климаттың өзгеруінен зиян шегіп жатқандар да тап солар. Тарихқа жүгінсек, олардың саны 1500-ден асып жығылған екен. Қазіргі таңда 800-900-дей аю қалды. Сондықтан Аляска аюларының мұздың еруінен зардап шегіп отырғаны анық байқалады. Жаһандық жылыну әсерінен олар солтүстікке қарай қоныс аудара бастады. 

– 1980 жылдан бері Арк­ти­ка­дағы теңіз мұзы әр онжыл­дық­та 13 пайызға азайып отыр­ған екен. Бұл аюларға қан­ша­лықты әсер етті?

– Ақ аюлар морждарды аулау үшін теңіз мұзына шығады. Егер мұз жойылса, бұл аюлардың тамақтануынан бастап, аймақты мекендейтін балықтарға, содан кейін морждарға кері әсер етеді. 

– Демек, теңіз мұзының азаюынан аюлар құрлықта көп уақыт өткізе бастайды ғой. Мұның әсері қандай?

– Олар негізгі жемтігіне жете алмағандықтан, салмақ жо­ғал­тып, арықтай бастайды. Ең қауіптісі, аюлар құрлықта аштықтан бұралып, аналықтары май жетіс­пегендіктен ұрықтана алмайды. Бәлкім, біз морждардың көбейіп, аюлардың алысқа кетіп, ұзақ уақыт аш жүруіне себеп болып, тамақтануына кедергі келтіріп отырған шығармыз. Осының бәрі қосылып аюлардың қуатының кемуіне әкеп соғады. Осының салдарынан қонжықтар азайып, өмір сүру қиындай түседі. Уақыт өте келе олардың саны төмендейді.

– Газ және мұнай бұрғылау жұмыстарының ақ аюға әсері туралы ғалымдар не дейді?

– Кейбір аюлар адамдардан, қардағы машиналардан, әмбебап жүк көліктерінен қорықпайды. Енді бірі үркіп, алысқа қашып кетеді. Олар қонжықтарын ертіп жүрсе, сақ болады. Егер апанда жатқан аюды қорқытсаңыз, қонжығын ертіп қашып кетуі әбден мүмкін. Кішкентай қонжықтар толық жетілмегендіктен, қорғаныш үшін апан қажет. Оны тастап кету өміріне қауіп төндіруі мүмкін. Сондықтан аюларды үркітуге болмайтынын ескеруге тиіспіз. Қаншалықты зиян? Нақты жауап беру қиын. Алайда мына нәрсе анық, теңіз мұзының жойылуынан туындаған түйткілді одан әрі үстемелеу ақ аюлар үшін орасан зардап әкеледі. 

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.03.2019

Солтүстік Кореяның келесі қадамы қандай болмақ?

24.03.2019

Қ.Тоқаев Қазақстан - Ресей кездесуін тамашалады

24.03.2019

Нұрсұлтан Назарбаевтың атына келіп түскен жеделхаттар мен хаттар

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаевтың атына келіп түскен жеделхаттар мен құттықтаулар

24.03.2019

Футбол: Қазақстан құрамасы Ресейден ойсырай ұтылды

24.03.2019

Куршад Зорлу: Түркі әлемінің Ақсақалы

24.03.2019

Нұр-Сұлтан қаласы. Астананың атауы өзгерді (видео)

24.03.2019

Алматыда дәстүрлі әндер кеші өтті

24.03.2019

Қаламқас кен орнында болған апат себептері анықталып жатыр

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев Алик Шпекбаевты қабылдады

24.03.2019

Астана мен Алматы ТМД-да ең танымал қалалардың қатарына қосылды

24.03.2019

Елорда атауының өзгеруіне байланысты құжаттарды ауыстыру қажет емес

24.03.2019

Жетісудағы жетістіктер Үкімет басшысының назарына ұсынылды

24.03.2019

Қазақстан және Ресей матчы 20:00-де басталады

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

24.03.2019

Мемлекет басшысы Жоғарғы Сот төрағасы Жақып Асановты қабылдады

24.03.2019

Қ.Тоқаев Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы қабылдады

24.03.2019

Самбошы Бағлан Ибрагим – Әлем кубогының иегері

24.03.2019

Мұрат Нұртілеуов Президент көмекшісі болып тағайындалды

24.03.2019

М.Тәжин Мемлекеттік хатшы қызметіне тағайындалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу