Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Егемен Қазақстан
13.12.2018 157
3

Árıne tolyq bile bermeımiz. Shamalaımyz. Biletinimiz – jerimizdiń asty qazba-qazyna baılyqtarǵa toly ekendigi. Onyń keıbiriniń qorlary anyqtalǵan. Sondyqtan bizde munaı, temir, kómir, ýran qorlary mol dep jıi maqtanyp jatamyz. Bir esepten alǵanda maqtanatyn jónimiz de bar. О́ıtkeni osy jer astyndaǵy qazba baılyqtarymyzdyń arqasynda birshama jaqsy turmysqa jetken el sanalamyz. Bizdiń jyldyq bıýdjetimizdiń úlken bóligin solardy satýdan túsken kirister quraıdy.

Jer astynda jatqan baılyq kózderin taýyp, onyń qorlaryn anyqtaý máselesimen geologııa ǵylymy shuǵyldanady. Qazaqstandaǵy geologıa ǵylymy elimizdegi Ǵylym akademıasynyń negizin qalaýshy Qanysh Sátbaevtyń jankeshti eńbegi men uıymdastyrýshylyq qabiletiniń arqasynda birshama jaqsy damý jolyna tústi. Sol kisiniń bastamasymen, kóptegen tájirıbeli mamandardyń qatysýymen birneshe jyldar boıy júrgizilgen tynymsyz eńbektiń nátıjesinde Saryarqanyń metalogendik jáne boljam kartalary jasaldy. Ony óndiriske engizý arqyly Saryarqa aımaǵynda qara, tústi jáne sırek metaldardyń biraz jańa kenderi ashyldy. Biraz kenderge bútindeı jańa óndiristik baǵa berildi. Jezqazǵan ken-metalýrgıa kombınatyn, Qaraǵandy men Balqash metalýrgıa zaýyttaryn, Ertis-Qaraǵandy sý arnasyn salý, Mańǵystaý, Muǵaljar, Torǵaı óńirleriniń tabıǵı baılyqtaryn anyqtaý jóninde zertteý jumystaryn uıymdastyrý, respýblıkamyzdyń iri mıneraldyq shıkizat qorlaryn – Kendi Altaıdy, Qarataý fosforıtin, Qostanaı men Jezqazǵan – Ulytaý óńirlerindegi temir, marganes, t.b. kóptegen ken oryndaryn ıgerý Sátbaev esimimen tyǵyz baılanysty.

Elimiz táýelsizdigin alyp, naryq jolyna túsken kezde geologıalyq salamyz biraz toqyraý sátterin bastan keshken bolatyn. Kóptegen geologıalyq partıalar jumyssyz qalyp, tarap ketýge májbúr boldy. Degenmen metalýrgıa salasynda ósip, jetilip shyńdalǵan Elbasymyz Nursultan Nazarbaev bul salany damytýǵa jete mán berdi. Naryqqa sáıkes jańa zańdar qabyldatyp, salaǵa ınvestısıa tartýǵa úlken kúsh-jiger jumsady. Sonyń nátıjesinde bul sala qaıta damýǵa bet aldy. Máse­len Investısıalar jáne damý mınıstrligi Geo­logı­a jáne jer qoınaýyn paıdalaný komıtetiniń tóraǵasy Aqbatyr Nadyrbaevtyń aıtýynsha, ótken jyly geologıa salasyna 177 mıllıard teńgeniń ın­vestısıasy tartylsa, bıylǵa 180 mıllıard teńgeniń qarjysy jumsalmaq.

Mine, osyndaı qarjylardyń esebinen 78 ýchaskede jer qoınaýyna memlekettik geologıalyq zertteý júrgizilýde. Jyl sońyna deıin 7 nysanda jumys aıaqtalady. Izdeý-barlaý jáne baǵalaý jumystarynyń nátıjesinde jańa ken oryndary anyqtalyp, boljamdy mıneraldy resýrstardy alý josparlanyp otyr.

Bıyl 10 aıda ınvestorlardyń jumys nátıjesinde buryn zerttelgen ýchaskelerdegi 3 kómirsýtek shıkizat ken orny alǵash ret memleket balansyna berildi. Atap aıtqanda, 1 temir rýdasy, 1 nefrıtoıd jáne 1 kómir ken orny.

Jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń ınvestısı­ala­ry esebinen júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde qor kóbeıdi. Atap aıtqanda, ken qory – 12 mln tonnaǵa, mys – 58 myń tonnaǵa, ýran – 92 myń tonnaǵa, kúmis – 270 tonnaǵa, munaı - 17 mln tonnaǵa, mıneraldy sýlar - táýligine 35 myń tekshe metrge arta tústi.

Qazaqstandaǵy geologıalyq barlaý jumys­ta­rymen kóbinese «Qazgeologıa» aksıonerlik qo­ǵamy shuǵyldanady. Onyń basqarma tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Qadyrjan Qaýyldashev búgingi tańda «Qazgeologıanyń» ınvestısıalyq portfelinde 52,5 mlrd teńge bolatyn jer qoınaýyn paıdalanýdyń 52-den astam birlesken jobasy bar ekendigin aıtady. «Eldiń mıneraldy-shıkizat bazasyn keńeıtý maqsatynda «Qazaqmys Korporasıasy» JShS-men 5 ýchaskede jáne «Kazsınk» JShS-men Rıdder men Altaıdaǵy (Zyrıan) altyn, mys, polımetaldardy birlese barlaý jumystaryn bastap otyrmyz», deıdi ol. Sondaı-aq «Qazgeologıa» Qazaqstannyń 8 oblysynda ornalasqan sırek kezdesetin metaldardyń 18 iri ken oryndaryn anyqtady. Bul, árıne, qýanyshty jaǵdaı.

Biz atalǵan azamattarmen áńgime barysynan Aqtóbe oblysynyń Kókjıde ken ornynda jer astynda taza sýdyń mol qory anyqtalǵandyǵyn bildik. Ony ıgerýge 1,5 mıllıard teńge bólinbek eken. Jerasty sýlarynyń qory elimizdiń bar óńirinde birdeı ornalaspaǵan. Máselen, elimizdiń ońtústik-shyǵys bóliginde jer asty sýlary basym shoǵyrlansa, Batys pen Soltústik aımaqta halyq qajetin óteıtin jerastynyń tushy sý kózderi joq dese de bolady. Sondyqtan Kókjıdeden tabylǵan tushy sý qory elimizdiń batys óńirin taza sýmen qamtýǵa úles qosatyny sózsiz.

Demek, geologıa degenimiz – elimizdiń baılyǵyna baılyq qosatyn sala. Onyń damýy elimizdegi shıkizat qorlaryn anyqtap, ıgerýge úlken yqpal etpek.

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.03.2019

Ж. Қасымбек су тасқыны кезеңіне дайындық туралы кеңес өткізді

18.03.2019

5 баланы құтқарған азамат Ішкі істер министрінің бұйрығымен марапатталды

18.03.2019

Елбасының азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы тапсырмаларын орындау мәселелері талқыланды

18.03.2019

Индонезияда су тасқыны салдарынан 63 адам қаза тапты

18.03.2019

Мемлекет басшысы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасына барды

18.03.2019

«Жетісу» телеарнасы 20 жылдығын атап өтеді

18.03.2019

Жетісу кәсіпкерлері жақсылық жасаудан жарысып жатыр

18.03.2019

Түркі Академиясының 2019 жылғы жұмыс жоспары бекітілді

18.03.2019

Е. Алпысов Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды

18.03.2019

Ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі тағайындалды

18.03.2019

Астана әкімдігі халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдаудың жаңа 13 шарасын ұсынды

18.03.2019

Елбасы Астана қаласында салынатын жаңа мешіттің іргетасын қалау рәсіміне қатысты

18.03.2019

Көпбалалы және аз қамтылған отбасыларды әлеуметтік қолдаудың қосымша шаралары жарияланды

18.03.2019

Оңдасын Оразалин жол-көлік апатынан қаза болғандардың туыстарына көмек көрсетуді тапсырды

18.03.2019

Бокстан Марина Вольнованың жүлдесі үшін турнир өтті

18.03.2019

Калгариде конькишілердің қанжығасы майланды

18.03.2019

Көпбалалы аналар үшін баспана кезегі бөлек болады - Бердібек Сапарбаев

18.03.2019

2025 жылға қарай өнеркәсіптік тауарлардың өндірісі 2 есеге артады

18.03.2019

Түркістан: Сайрам ауданында кәсіпкер тәулігіне 10 тонна сүт өңдейді

18.03.2019

Астанада алдағы екі айда экологиялық науқандар өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Suranys kо́p, qoldaý kem

О́z elimizde óz tilimizdiń kenje qalǵanyn jasyra almaımyz. Eń basty másele – onyń qoldaný aıasy tarylyp ketti. Bul kemshilikti eńserý úshin qazaq tilin jańǵyrtý qajet. Qalaı? Mine, bul kimdi bolsa da tyǵyryqqa tirep, oılandyratyn úlken suraq. Biraq onyń sheshimin búgingi tańda memlekettiń ózi usynyp otyr. Bar másele, osyny arqaý etip, zańdy qoldaýǵa qajettilik týǵyzý. Ol úshin ne istegen jón?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу