Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Егемен Қазақстан
13.12.2018 157
3

Árıne tolyq bile bermeımiz. Shamalaımyz. Biletinimiz – jerimizdiń asty qazba-qazyna baılyqtarǵa toly ekendigi. Onyń keıbiriniń qorlary anyqtalǵan. Sondyqtan bizde munaı, temir, kómir, ýran qorlary mol dep jıi maqtanyp jatamyz. Bir esepten alǵanda maqtanatyn jónimiz de bar. О́ıtkeni osy jer astyndaǵy qazba baılyqtarymyzdyń arqasynda birshama jaqsy turmysqa jetken el sanalamyz. Bizdiń jyldyq bıýdjetimizdiń úlken bóligin solardy satýdan túsken kirister quraıdy.

Jer astynda jatqan baılyq kózderin taýyp, onyń qorlaryn anyqtaý máselesimen geologııa ǵylymy shuǵyldanady. Qazaqstandaǵy geologıa ǵylymy elimizdegi Ǵylym akademıasynyń negizin qalaýshy Qanysh Sátbaevtyń jankeshti eńbegi men uıymdastyrýshylyq qabiletiniń arqasynda birshama jaqsy damý jolyna tústi. Sol kisiniń bastamasymen, kóptegen tájirıbeli mamandardyń qatysýymen birneshe jyldar boıy júrgizilgen tynymsyz eńbektiń nátıjesinde Saryarqanyń metalogendik jáne boljam kartalary jasaldy. Ony óndiriske engizý arqyly Saryarqa aımaǵynda qara, tústi jáne sırek metaldardyń biraz jańa kenderi ashyldy. Biraz kenderge bútindeı jańa óndiristik baǵa berildi. Jezqazǵan ken-metalýrgıa kombınatyn, Qaraǵandy men Balqash metalýrgıa zaýyttaryn, Ertis-Qaraǵandy sý arnasyn salý, Mańǵystaý, Muǵaljar, Torǵaı óńirleriniń tabıǵı baılyqtaryn anyqtaý jóninde zertteý jumystaryn uıymdastyrý, respýblıkamyzdyń iri mıneraldyq shıkizat qorlaryn – Kendi Altaıdy, Qarataý fosforıtin, Qostanaı men Jezqazǵan – Ulytaý óńirlerindegi temir, marganes, t.b. kóptegen ken oryndaryn ıgerý Sátbaev esimimen tyǵyz baılanysty.

Elimiz táýelsizdigin alyp, naryq jolyna túsken kezde geologıalyq salamyz biraz toqyraý sátterin bastan keshken bolatyn. Kóptegen geologıalyq partıalar jumyssyz qalyp, tarap ketýge májbúr boldy. Degenmen metalýrgıa salasynda ósip, jetilip shyńdalǵan Elbasymyz Nursultan Nazarbaev bul salany damytýǵa jete mán berdi. Naryqqa sáıkes jańa zańdar qabyldatyp, salaǵa ınvestısıa tartýǵa úlken kúsh-jiger jumsady. Sonyń nátıjesinde bul sala qaıta damýǵa bet aldy. Máse­len Investısıalar jáne damý mınıstrligi Geo­logı­a jáne jer qoınaýyn paıdalaný komıtetiniń tóraǵasy Aqbatyr Nadyrbaevtyń aıtýynsha, ótken jyly geologıa salasyna 177 mıllıard teńgeniń ın­vestısıasy tartylsa, bıylǵa 180 mıllıard teńgeniń qarjysy jumsalmaq.

Mine, osyndaı qarjylardyń esebinen 78 ýchaskede jer qoınaýyna memlekettik geologıalyq zertteý júrgizilýde. Jyl sońyna deıin 7 nysanda jumys aıaqtalady. Izdeý-barlaý jáne baǵalaý jumystarynyń nátıjesinde jańa ken oryndary anyqtalyp, boljamdy mıneraldy resýrstardy alý josparlanyp otyr.

Bıyl 10 aıda ınvestorlardyń jumys nátıjesinde buryn zerttelgen ýchaskelerdegi 3 kómirsýtek shıkizat ken orny alǵash ret memleket balansyna berildi. Atap aıtqanda, 1 temir rýdasy, 1 nefrıtoıd jáne 1 kómir ken orny.

Jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń ınvestısı­ala­ry esebinen júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde qor kóbeıdi. Atap aıtqanda, ken qory – 12 mln tonnaǵa, mys – 58 myń tonnaǵa, ýran – 92 myń tonnaǵa, kúmis – 270 tonnaǵa, munaı - 17 mln tonnaǵa, mıneraldy sýlar - táýligine 35 myń tekshe metrge arta tústi.

Qazaqstandaǵy geologıalyq barlaý jumys­ta­rymen kóbinese «Qazgeologıa» aksıonerlik qo­ǵamy shuǵyldanady. Onyń basqarma tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Qadyrjan Qaýyldashev búgingi tańda «Qazgeologıanyń» ınvestısıalyq portfelinde 52,5 mlrd teńge bolatyn jer qoınaýyn paıdalanýdyń 52-den astam birlesken jobasy bar ekendigin aıtady. «Eldiń mıneraldy-shıkizat bazasyn keńeıtý maqsatynda «Qazaqmys Korporasıasy» JShS-men 5 ýchaskede jáne «Kazsınk» JShS-men Rıdder men Altaıdaǵy (Zyrıan) altyn, mys, polımetaldardy birlese barlaý jumystaryn bastap otyrmyz», deıdi ol. Sondaı-aq «Qazgeologıa» Qazaqstannyń 8 oblysynda ornalasqan sırek kezdesetin metaldardyń 18 iri ken oryndaryn anyqtady. Bul, árıne, qýanyshty jaǵdaı.

Biz atalǵan azamattarmen áńgime barysynan Aqtóbe oblysynyń Kókjıde ken ornynda jer astynda taza sýdyń mol qory anyqtalǵandyǵyn bildik. Ony ıgerýge 1,5 mıllıard teńge bólinbek eken. Jerasty sýlarynyń qory elimizdiń bar óńirinde birdeı ornalaspaǵan. Máselen, elimizdiń ońtústik-shyǵys bóliginde jer asty sýlary basym shoǵyrlansa, Batys pen Soltústik aımaqta halyq qajetin óteıtin jerastynyń tushy sý kózderi joq dese de bolady. Sondyqtan Kókjıdeden tabylǵan tushy sý qory elimizdiń batys óńirin taza sýmen qamtýǵa úles qosatyny sózsiz.

Demek, geologıa degenimiz – elimizdiń baılyǵyna baılyq qosatyn sala. Onyń damýy elimizdegi shıkizat qorlaryn anyqtap, ıgerýge úlken yqpal etpek.

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.01.2019

Шекара бұзған азамат қаза тапты

23.01.2019

Елбасының Жастар жылының салтанатты ашылуында сөйлеген сөзі

23.01.2019

Мәулен Әшімбаев: Жастар жылында науқаншылдыққа жол бермеуіміз қажет

23.01.2019

Түркістанда «Орта Азия жастарының форумын» өткізу жоспарлануда

23.01.2019

«Жастар жылы» жамбылдық жастарға мол мүмкіндік береді

23.01.2019

Қаржы және бюджет комитетінің Заң жобаларын талқылау бойынша отырысы өтті

23.01.2019

Мәжіліс сот жүйесі мен судьялар мәртебесі туралы конституциялық түзетулерді мақұлдады

23.01.2019

Алматы облысында 1332 әйел онкологиялық есепте тұр

23.01.2019

Сенаторлар Жастар жылын қолдауға бағытталған жұмыстарға кірісті

23.01.2019

Еурокомиссия MasterCard-қа айыппұл салды

23.01.2019

Жылқының қозғалыс аллюры: Аяң түрлері

23.01.2019

Юлия Тимошенко Украина президенті сайлауына қатысатынын мәлімдеді

23.01.2019

Конькимен жүгіру: Классикалық көпсайыстан ел біріншілігі мәресіне жетті

23.01.2019

Қостанайда «Эндохирургия мектебі» өтті

23.01.2019

Ақ Жайықтың жастары жастар жылынан көп үміт күтеді

23.01.2019

Жамбыл облысы жұмыспен қамту бойынша екінші орында тұр

23.01.2019

«Murager production» фото-кино студиясы ашылды

23.01.2019

Иван Дычко 1 наурызда рингке шығады

23.01.2019

Республика бойынша «Қайырымдылық керуені» байқауына үміткерлер іріктеліп жатыр

23.01.2019

«Барыс» қонақта «Металлургті» ұтты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу