Майлы дақылдар өндірісі: Күнгей мен көлеңке

Еліміздің егіншілік саласындағы әртараптандыру саясатын белсене жүзеге асыруға кіріскеніне бірнеше жылдың жүзі болды. Шамадан тыс егілетін астық дақылдарының егіс көлемін шек­тей отырып, оның орнына майлы дақылдар мен құнарлы мал азы­ғының үлесін арттыру, өңдеу саласының қуаты мен сапа­сын күшейте отырып, отандық азық-түлік өнімдерінің бәсекелес­тікке қабілетін нығайту – бұл саясаттың негізгі көздеген межесі. 

Егемен Қазақстан
20.12.2018 19039
2

Егістік көлемінің артуына бай­­ланысты соңғы уақыт­та елімізде өндірілетін май­лы дақылдар мен оны өңдеу көлемі­нің артқандығы байқалуда. Бұл жайында Астанада өткен Қазақ­станның «KazOil 2017» алғашқы халықаралық май-тоңмай конференциясында мәлім болды. Конференция­ға Қазақстандағы майлы дақылдардың ірі өндіру­ші­лері мен қайта өңдеушілері, сон­дай-ақ әлемнің 19 елінен (Ресей, Украина, Қытай, Иран, Пәкі­стан, Швейцария, Ұлыбри­та­­ния, Германия, Дания, Италия, Пол­ьша, Болгария, Балтық ел­дері және басқалар) келген бірқа­тар мүдделі шетел компания­лары­ның өкілдері қатысты.

Соңғы 5 жылдың ішінде Қазақ­­стан астық өндіруші мемлекет ретінде майлы дақылдар өн­ді­рі­сінің көлемін белсенді түр­де арттыруда. Егістік алқабын әртараптандыруға және майлы дақылдар өндірісін субси­дия­лауға бағытталған мемле­кет­тік саясат осы сектордағы им­порт­тың үлесін азайтуға және отандық өңдеу саласын дамы­туға алып келді. Атап айтсақ, 2017-2018 жылдардағы маусым­ара­лық қорытынды бойынша май­лы дақылдар өндірісінің көлемі 1,9 млн тоннаны құрап, ре­корд­тық деңгейге жеткен. 

Бұл көр­сеткіш 2016-2017 жыл­дар ара­лығындағы орташа көлем­нен 27 пайызға жоғары.  Сондай-ақ Қазақстанның майлы дақылдарды өңдеу секторы да өсу үстінде. Жыл қорытындысы бойынша күнбағыс дәнін өң­деу көлемі рекордтық межені бағындырып, 485 мың тоннаны құраған. Өткен маусымның көрсеткішінен 36,6 пайызға асып түскен. Осы­ның ішінде күнбағыс майының таза өндірісі 203,7 мың тоннаны құрапты.

Отандық сарапшылар да елі­міз­дің майлы дақылдар өндірісінде бірқатар жағымды өзгерістердің қалыптасып келе жатқандығын атап көрсетті. Мәселен «СЖС Казахстан Ltd» БК» ЖШС бизнесті дамыту жөніндегі менеджері Жандос Есмағұлдың айтуынша, 2018-2019 жылдардағы маусым аралығында Қазақстанның күнбағыс дәнін экспорттаудағы әлеуеті 300 мың тоннадан асып жығылады. Күнбағыс негізінен еліміздің Шығыс Қазақстан және Павлодар облыстарында жақсы өседі. Міне, осы облыстардағы артық өнімдерді Қытай, Иран, Өзбекстан елдеріне жөнелтуге болады. Ж.Есмағұл күнбағыс дәнін осы көлемде экспорттаудың ішкі рынок үшін қаупі жоқ екендігін айтты. Өйткені елімізде жылма-жыл кем дегенде 750-800 мың тонна күнбағыс дәні өн­діріледі. Дегенмен Шығыс Қазақ­стандағы май айыратын өң­деу­ші өнеркәсіптің өкілдері үстіміздегі жылдың наурыз айында «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасына Қытайдың күнбағыс дәнінің әр тоннасын сатып алу үшін 320 доллар көлемінде баға белгілегендігін, ал өздерінің әр тонна үшін 63-82 мың теңге ғана ұсына алатындықтарын, сондықтан елімізде өсірілетін күнбағыс дәнінің бәрі шетке кетіп, отандық өңдеу өнеркәсібінің шикі­затсыз қалуы мүмкін екен­дігін айтып, шағым жолдаған. Демек, бұл мәселені мемлекеттік органдар, «Атамекен» ҰКП және кәсіпкерлердің тиісті бір­лес­тіктері үнемі бақылауда ұста­ма­са, кезіндегі қанттың аяқ астынан қымбаттағаны секілді, өсімдік майының жетімсіздігі немесе күрт қымбаттауы жөнінде төтенше проблемаға тап болуымыз әбден мүмкін.

«Қазақстанның май-тоң май одағы» ассоциациясының прези­денті Константин Невзоров­тың айтуынша, еліміздегі майлы дақыл­дарды өңдеу өнеркәсібінің қуаты 2,6 млн тоннаны құрайды. Оның ішінде құрал-жабдықтары ескір­ген кәсіпорындардағы жиын­т­ық қуат – 1,5 млн тонна, жаңа құ­рал­дармен жабдықталған зауыт­тар­дың жиынтық қуаты – 1,1 млн тонна. Осы кәсіпорындар қа­­жет­­ті шикізатпен өздерінің жиын­­тық қуаттарының 31 пайызы дең­гейінде ғана қамтамасыз етілген. 

«Елімізде ірі кәсіпорындар ғана ескі құралдармен жұмыс істеп келе жатқандарына қарамас­тан өз қуатының 95 пайызын, тіпті 100 пайызын пайдаланып отыр деп айта аламыз, ал жаңалары­на шикізат жетпей отыр. Бұдан туа­тын қорытынды, май айыратын шағын зауыттарда сапа мен өңдеудің өзіндік құны жоғары, бірақ олардың шикізат үшін төлем төлеу қабілеттері төмен. Ал ірі зауыттарда өнімнің өзіндік құны төмен, шикізат сатып алу үшін ұсынатын бағалары жоғары болып отыр» дейді ол. 

Сарапшының айтуынша, қазір өнімді толық ассортиментте және сапалы етіп өңдеуге отандық шикізаттың тапшылығы бөгет болуда. Бірақ майлы дақылдарды өндірушілер өз өнімдерін сыртқа сатуға әуес. Өйткені олар жақсы баға ұсынып отыр.

«Қазақстанда бір жылдан екін­ші жылға ауысқан кезде өнім­дердің үлкен көлемі қалыптасады. Оны аман-есен сақтап, іске жара­ту­дың мүмкіндігі жоқ. Өйт­­кені сақтау алаңдары тапшы. Оның үстіне, еліміздің солтүстік өңірлерінде майлы дақылдар егіс­тігін арттырудың жақсы мүм­кін­діктері қалыптасуда. Ауыл шаруа­шылығы министрлігі осы жайтты ескере отырып, 2030 жылға таман майлы дақылдар егістігінің көлемін 7 млн гектарға дейін арттыруды көздеуде» дейді сарапшы.

Басқа да сарапшылардың пікірінше, Қазақстанға майлы дақылдар егістігінің көлемін арттыру түбінде пайдалы болып шығуы тиіс. Өйткені әлемде бұл өнімге сұраныс арта түспек.

«Екі-үш жылдан кейін әлемдік нарықта өсімдік майы, оның ішінде күнбағыс пен рапс майлары қымбаттайды. Бағаның өсетіні айдан анық, себебі әлемде пальма майының өндірісі азайып келеді. Пальма майының бағасы өте арзан және оны техникалық мақсатта жиі қолданады», деді «Сингента Қазақстан» ЖШС менеджері Олжас Тұрсынқұлов.

Оның айтуынша, соңғы бес жылда Қазақстан майлы дақыл­дарды егу алқабын 5 есеге ұлғайт­қан. «Қазіргі уақытта 3 млн гектар жерге майлы дақылдар егіледі. Әсі­ресе зығыр мен күнбағыс өсі­ру­ге ерекше көңіл бөлінуде», деді ол. 

Әлемде өсімдік майларына сұраныстың артуына байланысты оның өндірісінің де артатын түрі бар. Мәселен International Grains Council (Халықаралық астық кеңесі) аға талдаушысы Питер Клаб 2019 жылдың соңына дейін майлы дақыл өндірісі 60 пайызға ұлғаятындығын айтады. Оған дамушы нарықтарда, әсіресе Қытайда ет өнімдерін пайдалану көрсеткішінің қарқынды өсуі түрткі болмақ. Ал ет өндіру үшін малға құрамында протеині мол майлы дақылдар қажет. 

Сондай-ақ биоотын өндірісінің арта түсуі де майлы дақылдарға деген сұранысты жоғарылатқан. Сарап­шының айтуынша, халық­аралық нарықта, әсіресе сояға деген сұраныс жоғары. Қазіргі күні майлы дақылдардың әлемдік саудасының 55 пайызын осы соя өнімі, 22 пайызын рапс, 5 пайызын күнбағыс дәні құрайды.

Олжас Тұрсынқұловтың ай­туын­ша, Қазақстан бүгінде 360 мың тонна өсімдік майын өн­дірсе, оның 349 мың тоннасы ішкі на­рық­ты қамтамасыз етуге жұм­са­лады. Ал сарапшы Жан­дос Ес­ма­ғұл елімізге майлы дақыл­дар­ды экспорттағаннан гөрі дайын майды экспорттаған тиімді екен­дігін ескертті. «Қазір Қазақ­стан­да шы­ға­рылатын өсім­дік майларына Қытай мен Ираннан басқа Еуро­па ел­дері де қызығушылық таны­та бас­тады. Бұл жерде әңгіме өнім­ді ал­ғаш­қы өңдеуден өткізіп алу ту­­ра­­лы болып отыр. Содан ке­йін өнім апарылатын еліне жеткізіл­ген­­­нен кейін дұрыстап тазартылып, терең өңдеуден өтеді» дейді ол.

Демек ендігі кезекте майлы дақыл өндірушілер мен олардың өнімдерін пайдаланатын май өңдеушілер проблемаларын бірге қарастыра отырып, бір-бірімен тығыз байланыста және кешенді түрде шешкен жөн. 

Міне, осы мәселенің өзі-ақ даму­дың экстенсивті арнасынан ин­тенсивті арнасына қарай көш­у­ді талап етіп отырғандығы түсінікті.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.01.2019

Батысқа Шығысты мойындатқан қаламгер

24.01.2019

Қостанайда Ақылбек Шаяхметтің шығар­ма­шы­лық кеші өтті

24.01.2019

Астанада британдық қаламгер Ник Филдингпен кездесу өтті

24.01.2019

Сексен деген сеңгірге шығып жатқан Кәмел Жүністегі туралы үзік сыр

24.01.2019

Береке белсендіге бітеді

24.01.2019

Алғашқы қысқы ҰБТ қорытын­дылары шықты

24.01.2019

Маңызды заң жобалары мақұлданды

24.01.2019

ҚХА «Жаңғыру жолы» республикалық жастар қозғалысының үндеуі

24.01.2019

Жалындаған жастардың жарқын жобалары

23.01.2019

Шекара бұзған азамат қаза тапты

23.01.2019

Елбасының Жастар жылының салтанатты ашылуында сөйлеген сөзі

23.01.2019

Мәулен Әшімбаев: Жастар жылында науқаншылдыққа жол бермеуіміз қажет

23.01.2019

Түркістанда «Орта Азия жастарының форумын» өткізу жоспарлануда

23.01.2019

«Жастар жылы» жамбылдық жастарға мол мүмкіндік береді

23.01.2019

Қаржы және бюджет комитетінің Заң жобаларын талқылау бойынша отырысы өтті

23.01.2019

Мәжіліс сот жүйесі мен судьялар мәртебесі туралы конституциялық түзетулерді мақұлдады

23.01.2019

Алматы облысында 1332 әйел онкологиялық есепте тұр

23.01.2019

Сенаторлар Жастар жылын қолдауға бағытталған жұмыстарға кірісті

23.01.2019

Еурокомиссия MasterCard-қа айыппұл салды

23.01.2019

Жылқының қозғалыс аллюры: Аяң түрлері

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу