Kenje bala

Marqum Ushyǵa apam (ákemniń apasy) «zaman ózgerdi» degenderge qarata: «Másele zamanda emes, adamda. Aı da ornynda, Kún de ornynda. Qadym zamannan bergi qalpynda, ózgergen eshteńesi joq. О́zgergen adamdardyń peıili ǵana» dep aıtyp otyrýshy edi. Oılap otyrsam, shynynda da barlyǵy adamdardyń peıiline baılanysty eken ǵoı. Áıtpese, ǵasyrlar boıy halyqpen birge jasasyp kele jatqan dástúrdi tárk etýge ne sebepshi bolady deısiz?..

Егемен Қазақстан
20.12.2018 145
3

Bireý keliser, bireý kelispes, ulttyq dástúrdi zamannyń jambasyna salyp berý negizi durys emes. Qazaqty qurtatyn – «onda turǵan eshteńe joq!» Ulttyń ózindik «meniniń» joıylýy osyndaı nemquraıdylyqtan bastaý alady. Kenje balanyń aýyldaǵy qarashańyraqty jurtqa tastap, qalaǵa ketýi bir áýlettiń shańyraǵynyń ǵana emes, tutas bir halyqtyń qarashańyraǵynyń shaıqalýyna sebepker bolatynyn baıqaı bermeıtindeımiz. Ulttyń ustyny ádet-ǵurpy, dástúri emes pe? Temirqazyq-ustynynan aırylǵan memlekettiń shańyraǵy shaıqalmaǵanda ne isteıdi?!.

 «Bári maıdanǵa ketti» degen sıaqty búginde jastardyń barlyǵy qalada júr sabylyp. Alaıda baqytyn qaladan izdegen kenjelerdiń, babalarynyń jolyn mansuq etken balalardyń bári birdeı baqyt qushaǵynda júr dep aıtý taǵy qıyn. Qarashańyraq – áýlettiń árbir múshesiniń jyly uıasy, balalyq shaǵynyń balamasyz belgisi, áke-sheshesiniń meıirimine bólenip, erkelik ataýlynyń izi qalǵan qutty meken. Sol qarashańyraqtyń qojaıyny – kenje uldyń «bas-basyna bı bolǵandardan» abyroıy áldeqaıda joǵary. О́ıtkeni ol shańyraqqa temirqazyq bolyp otyrǵan tulǵa. Qarashańyraqtan qanattanyp ketkender týǵan oshaǵyna degen erekshe saǵynyshpen oralyp, sol kenjege degen rıasyz kóńilin, rızalyǵyn sezdiredi. Atadan qalǵan dástúrdi ulyqtap otyrǵan kenjeniń qadiri qazaq úshin qashan da bólek bolatyny sondyqtan. Biz «onda turǵan eshteńe joq!» deý arqyly sońǵy kezderi ulttyq dástúrimizden qol úzip bara jatqan tárizdimiz. Odan qala berdi ýaqyttyń yńǵaıyna, áleýmettik ahýalǵa ulttyq dástúrdi op-ońaı jyǵyp bere salamyz. «Aýylda jumys joq, qalaǵa aǵylmaǵanda qaıtemiz» dep aqtalamyz kelip. Al shyn máninde ulttyq dástúr áleýmettik jaǵdaıdan áldeqaıda joǵary turatyny haq. Babalar dástúrin ulyqtaǵan urpaq tirshiligin qaıta soǵan qaraı beıimdeıdi, keı kezde jeke basynyń asqaraly armanyn qurbandyqqa shala otyryp, qarashańyraqtyń qadirin asqaqtatady. Konstıtýsıada kórsetilmegen, eńbek kodeksinde elenbegen, alaıda qazaqtyń óreni oryndaýǵa tıis jazylmaǵan zań bul. Al biz zaman osylaı bolsa qaıtemiz endi deımiz?!

Qalada qaptap júrgen kenje balalardy kórgende aqıyq aqyn Jarasqan Ábdirashtyń «Kenje bala» atty óleńi oıǵa oralady. О́leńniń mazmuny tómendegishe. Ákesi áldeqashan dúnıe salyp, anasynyń qazasyna aýylyna barady aqyn. Analaryn sońǵy saparǵa attandyryp, alystan kelgen aǵaıyn jolǵa jınalady. Sonda kenje balanyń aıtatyny bar aqyn aǵasyna:

…Kóńilimdi kempir-shal sezetin-di,

Keń dúnıeni qıalym kezetin-di.

Oshaǵy úshin osynaý shańyraqtyń

О́z keýdemde sóndirdim óz otymdy!

«Shańyraqtyń oshaǵy úshin» «keýdedegi óz otyn sóndirý» búginde ekiniń biriniń qolynan kele me?! Ulttyq dástúrdi ulyqtaýdyń klasıkalyq úlgisi bul. Bálkim, aýyl-aýyldarda áli de bar shyǵar tutas áýlettiń oshaǵyn óshirmeımin dep keýdesindegi jalyndy tunshyqtyrǵan kenjeler. Endeshe, solardy jıi tilge tıek etsek kerek-ti.

Shalǵaıdaǵy aýylda qalǵan kenje balanyń da basqalar sıaqty jaıly tirshilikke, qala turmysyna ańsary aýmaıdy deısiń be? Aýǵanda qandaı! Alaıda bala kezinen sanasyna sińirgen, ol attap óte almaıtyn bir zań bar.

 …Shydatty salt,

Bárine shydatty ádep.

Jeter me edim áli de muratqa kóp.

Kóz jumarda kempir-shal taǵy ótindi:

«Shańyraqty qalaı da qulatpa!»

Qyrqyna shydaǵan kenje bala áke-shesheniń sońǵy amanatyna qalaı qıanat jasaıdy?! Qarashańyraqty ıesiz qaldyrǵany – eń úlken qıanattyń kókesi. Sondyqtan da kókeıde kúmbirlegen maqsat-muratynyń bárin jıyp qoıyp, shańyraqty ustap qalady. Qazaqtyń qazaqtyǵyn saqtap, baba amanatyn aldyńǵy urpaqqa tabystaıtyn osyndaı kenjeler aman bolsyn, qatary sıremesin deımiz.

… Erteńine – Apaıym,

Men jáne Aǵa –

Árqaısymyz attandyq ár qalaǵa…

Qaqpa aldynda qol bulǵap qala berdi,

Qala berdi kemseńdep…

Kenje bala…

Jarasqan jyrlaǵan kenje balanyń keshegi keıpi osyndaı. Búgin de bar ondaılar. Al «zamannyń jaǵdaıyn» alǵa tartyp, qaladan eki qolǵa bir kúrek izdegenderdiń de meımanasy tasyp júr dep aıta almaımyz. Shalǵaıda ıesiz qalǵan qarashańyraqqa ishteı bolsa da alańdaıtyn bolar. Ulttyq dástúrdi ulyqtamaǵan urpaqtyń ushpaqqa shyǵýy, túp-tamyrynan qol úzgen halyqtyń isi órge basýy qıyn túbinde…

Ǵabıt ISKENDERULY, 

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.01.2019

Шекара бұзған азамат қаза тапты

23.01.2019

Елбасының Жастар жылының салтанатты ашылуында сөйлеген сөзі

23.01.2019

Мәулен Әшімбаев: Жастар жылында науқаншылдыққа жол бермеуіміз қажет

23.01.2019

Түркістанда «Орта Азия жастарының форумын» өткізу жоспарлануда

23.01.2019

«Жастар жылы» жамбылдық жастарға мол мүмкіндік береді

23.01.2019

Қаржы және бюджет комитетінің Заң жобаларын талқылау бойынша отырысы өтті

23.01.2019

Мәжіліс сот жүйесі мен судьялар мәртебесі туралы конституциялық түзетулерді мақұлдады

23.01.2019

Алматы облысында 1332 әйел онкологиялық есепте тұр

23.01.2019

Сенаторлар Жастар жылын қолдауға бағытталған жұмыстарға кірісті

23.01.2019

Еурокомиссия MasterCard-қа айыппұл салды

23.01.2019

Жылқының қозғалыс аллюры: Аяң түрлері

23.01.2019

Юлия Тимошенко Украина президенті сайлауына қатысатынын мәлімдеді

23.01.2019

Конькимен жүгіру: Классикалық көпсайыстан ел біріншілігі мәресіне жетті

23.01.2019

Қостанайда «Эндохирургия мектебі» өтті

23.01.2019

Ақ Жайықтың жастары жастар жылынан көп үміт күтеді

23.01.2019

Жамбыл облысы жұмыспен қамту бойынша екінші орында тұр

23.01.2019

«Murager production» фото-кино студиясы ашылды

23.01.2019

Иван Дычко 1 наурызда рингке шығады

23.01.2019

Республика бойынша «Қайырымдылық керуені» байқауына үміткерлер іріктеліп жатыр

23.01.2019

«Барыс» қонақта «Металлургті» ұтты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу