Ańshylyqtyń bir túri qaqpan qurý

Búginginiń ańshysyn, ańshylyq saltyn áńgimege arqaý eter bolsań, kóz aldyńa birden muzdaı qarýlanǵan, jalańdaǵan brokenerler elesteıdi. Janaryna ilikken, kózine túsken ańdy otty qarýymen alysta turyp-aq jer jastandyratyn mundaı ańshysymaqtardyń is-áreketterin estigende janyń túrshigedi, júregiń aýyrady. Eger olarǵa memleket tarapynan qatań baqylaý bolmasa, dalamyzdaǵy baǵaly ańdarymyzdy, «Qyzyl kitapqa» engen túz taǵylaryn áldeqashan túgesip alar ma edik, kim bilsin?

Егемен Қазақстан
24.12.2018 436
3

Osyndaıda keshegi babalarymyzdyń ańshylyq kásippen shuǵyldaný tártibi, ádebi jóninde estip-bilgenderimiz eriksiz eske oralady, sanada jańǵyrady...

Jaratqannyń jazýymen aqyldyń kenin ıgergen adamzat balasy óziniń kúnkórisi jolynda túrli ádis-aıla qoldanyp, tásilderin damytyp, ony belgili bir kásip, óner deńgeıine deıin kótere bilgeni belgili. Mundaı kásipterdiń biri – ańshylyq.

Ańshylyq kásibi adamzattyń ekibastan, baǵzy zamandardan aınalysyp kele jatqan ortaq isi. Bul saladan bizdiń ata-babalarymyz da shet qalmaı, onymen qumarta shuǵyldanǵan. Tipti atam qazaq atalǵan kásipti óziniń turmystyq jaǵdaıyn jaqsartý maqsatynda ǵana emes, tabıǵat aıasynda serýendep, demalý úshin de serik etken. Jáne de muny san-salaly ónerdiń bir tarmaǵy dep qaraǵan. Keshegi babalarymyz qurǵan saıatshylyq, salbýryn sonyń aıǵaǵy. Budan biz, babalarymyzdyń ańshylyqpen qandaı dárejede shuǵyldanǵanyn ańǵara alamyz.

Kezinde ańshylyq kásipke qurmetpen qaraǵan qazaq arasynda ańshylardyń da abyroıy eshkimnen kem bolmaǵan. Olardyń mundaı bedelge oljasyn qyzǵanbaı elmen bólise bilgenderi men tabıǵatqa janashyrlyq sezimmen qaraǵandarynyń arqasynda jetse kerek. Buryn ańshylar ań-qusty jón-josyqsyz qyryp salmaı, qanaǵatshyl kóńilmen, qorqaýlanbaı, qajetin óteıtin deńgeıde ǵana aýlaǵan. Budan biz qazaqtyń obal-saýapty tereń túsingenin, tabıǵat anany aıalaı bilgenin kóre alamyz.

Osy oraıda, búginde umyt bolyp bara jatqan, ańshylyqtyń bir túri – qaqpan qurý ónerine az-kem toqtala ketsek. О́ıtkeni, qazirgi tańda júırik kólikpen taý-tasty, oı-qyrdy kezip, myltyǵyn shoshańdatyp júrgen talaılar ańshylyq salasyna qatysty qaqpan qurý amaly, kásibi bar ekenin bilse deımiz.

Búginde qaqpannyń atyn estigenimen, zatyn kórmegender kóp. Ol shalǵaıdaǵy aýyldarda bolmasa, áste-ástelep jalpylama qoldanystan shyǵyp barady. Munyń sebebine, atalǵan quraldan áldeqaıda tıimdi otty qarýdy keńinen paıdalanýymyzdy jáne ólkemizde qaqpanǵa qabyla salar ań ataýlynyń jyrtylyp-aıyrylyp jatpaǵanyn aıtýǵa bolady. Qaqpan qurý anaý-mynaý adamnyń qolynan kele bermeıdi. Ol asqan uqyptylyqty, eptilikti qajet etetin óner. Áıtpese, ań ustaımyn dep serippesine abaısyzda tıip ketip, ózińniń qurǵan qaqpanyńa óziń túsip, el-jurtqa masqara bolý bylaı tursyn, bir músheńnen aıyrylyp, jarymjan bolyp qalýyń da múmkin. Úlkenderdiń aýzynan mundaı keleńsiz jaǵdaıattardy talaı-talaı estigenbiz.

Qaqpandy kez kelgen jerge qura salýǵa bolmaıdy. Kánigi jandar mal órisine, sırek bolsa da adam júretin soqpaqtarǵa bul quraldy jaqyndatpaıdy. Qaqpanyn aýyl mańyna jaıǵastyramyn dep, óziniń malyn «oljalaǵandar da» el ishinde kóp kezdesken.

Negizinen, tis qaqqandar atalǵan quraldy taý betkeıindegi ań júretin joldarǵa, adam aıaǵy basa qoımaıtyn toǵaılar men bulaq bastaryna, taǵy basqa da yńǵaıly jerlerge ornalastyrady.

Jalpy, ań ataýly ıisshil keledi. Adam qaqpannan óz ıisin sezdirmeý úshin «temir qysqyshty» jerge jasyryp, betine maldyń qurǵaq qıyn nemese shóp-shalam tastaıdy.

Ańshy qurǵan qaqpanyn jıi-jıi baqylap turýy tıis. О́ıtpese, joly bolmaı, qaqpannyń azýyna túsken ań aram ólip, eti eshkimge de buıyrmaıdy. Eti haram, tek terisi ǵana ájetke jaraıtyn ań serippeli temirge tutqyndalyp, ony jan balasy kórmeı ólip qalsa, qurt-qumyrsqa jabylyp, terisi jıdip ketedi nemese bóri sıaqty jankeshtiler aıaǵynyń shabylyp turǵan jerin tisimen qıyp, qutylyp ketedi.

Eger temir tuzaqqa tutylǵan ańdy álde bireý baıqap qalsa, onda ıesine habar aıtýy nemese álgi oljany ákelip berýi kerek. Al, ózi alǵysy kelip, kóńili buzylsa, soǵan laıyqty qaqpan ıesine tartý jasap, qolqasyn bildirýi tıis. Ágárákı, aıdaladaǵy dúnıeni eshkimge aıtpaı álgi adam ózi paıdalanyp ketse, onda ol urlaǵandyqqa jatady. Keıin bylaıǵy jurtqa mundaı óreskel isi belgili bolyp qalsa, onda ol aıypty sanalyp, jaza tartqan, qun tólegen. Aýyl-aımaq «óleksege óńmeńdegen kúshigen» dep keleke etken. Bul da bir dalanyń jazylmaǵan tyıymy, zańy bolsa kerek.

Qaqpannyń jemisin bizdiń qazekeń az jemegen. Ilgeride osy kásippen-aq bir aýyldy asyraǵan ańshylar bolǵan desedi. Qolyna túsirgen oljasyn qaqpanshynyń tek qana ózi ıemdenip kete barýyn ata-babalarymyz jón sanamaǵan kórinedi. Olar qajet dep tapsa, kóńili qalaǵan adamyna qaqpannan tapqan «qazynasyn» syılap ketýdi azamattyq-márttik dep te túsingen.

Búginde qaqpan quratyndar aragidik kezdesip qalady. Tym az. Otty qarý turǵanda zildeı temirdi súıretip qaıtsin.

Qaqpanyn saılap, qazanyn qyzyldan ada etpegen, nesibesin osylaı-aq terip jegen atalarymyzdyń kásibi kún ótken saıyn umytylyp, ótken ómirdiń estelikteri áleminde qalyp bara jatqany janǵa batady. Al búgingi qazaq bul ata kásibimizdi tiriltý úshin ne amal jasaı alar eken?
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.03.2019

Ж. Қасымбек су тасқыны кезеңіне дайындық туралы кеңес өткізді

18.03.2019

5 баланы құтқарған азамат Ішкі істер министрінің бұйрығымен марапатталды

18.03.2019

Елбасының азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы тапсырмаларын орындау мәселелері талқыланды

18.03.2019

Индонезияда су тасқыны салдарынан 63 адам қаза тапты

18.03.2019

Мемлекет басшысы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасына барды

18.03.2019

«Жетісу» телеарнасы 20 жылдығын атап өтеді

18.03.2019

Жетісу кәсіпкерлері жақсылық жасаудан жарысып жатыр

18.03.2019

Түркі Академиясының 2019 жылғы жұмыс жоспары бекітілді

18.03.2019

Е. Алпысов Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды

18.03.2019

Ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі тағайындалды

18.03.2019

Астана әкімдігі халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдаудың жаңа 13 шарасын ұсынды

18.03.2019

Елбасы Астана қаласында салынатын жаңа мешіттің іргетасын қалау рәсіміне қатысты

18.03.2019

Көпбалалы және аз қамтылған отбасыларды әлеуметтік қолдаудың қосымша шаралары жарияланды

18.03.2019

Оңдасын Оразалин жол-көлік апатынан қаза болғандардың туыстарына көмек көрсетуді тапсырды

18.03.2019

Бокстан Марина Вольнованың жүлдесі үшін турнир өтті

18.03.2019

Калгариде конькишілердің қанжығасы майланды

18.03.2019

Көпбалалы аналар үшін баспана кезегі бөлек болады - Бердібек Сапарбаев

18.03.2019

2025 жылға қарай өнеркәсіптік тауарлардың өндірісі 2 есеге артады

18.03.2019

Түркістан: Сайрам ауданында кәсіпкер тәулігіне 10 тонна сүт өңдейді

18.03.2019

Астанада алдағы екі айда экологиялық науқандар өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Suranys kо́p, qoldaý kem

О́z elimizde óz tilimizdiń kenje qalǵanyn jasyra almaımyz. Eń basty másele – onyń qoldaný aıasy tarylyp ketti. Bul kemshilikti eńserý úshin qazaq tilin jańǵyrtý qajet. Qalaı? Mine, bul kimdi bolsa da tyǵyryqqa tirep, oılandyratyn úlken suraq. Biraq onyń sheshimin búgingi tańda memlekettiń ózi usynyp otyr. Bar másele, osyny arqaý etip, zańdy qoldaýǵa qajettilik týǵyzý. Ol úshin ne istegen jón?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу