Feık pen keıip

Búgingi qoǵamda áleýmettik jelige áli keletin eshqandaı kúsh joq sıaqty. Bir ǵana paraqshada talqylanǵan máseleler úlken minberlerge deıin jetip jatqanyn kóz kórip, qulaq estip otyr. Elimizdegi demokratıanyń demi men deni de osy ǵalamtor ǵajaıyby ekeni ras. Túıtkildi túıinderdiń talaıy tarqatylyp, esesi ketkenderge el bolyp kúsh biriktirýdi atalǵan platforma qazaqqa úıretip keledi. Alaıda, hakim Abaı aıtqandaı, oılanbaq jaqsy, iske tipti salynyp ketken kisi oıyn baılaı almaı, qıalı bolyp ta ketkeni bolady. Ishpek, jemek, kımek, kúlmek, kóńil kótermek, qushpaq, súımek, mal jımaq, mansap izdemek, aılaly bolmaq, aldanbastyq – bul nárselerdiń báriniń de ólsheýi bar. О́lsheýinen asyrsa, boǵy shyǵady. Neniń qyzyǵyn kóp izdeseń, sonyń kúıigin bir tartasyń...

Егемен Қазақстан
25.12.2018 1117
3

Shynynda joǵaryda aıtylǵan áleýmettik jeli, jekeleı alǵanda – feısbýk alańy jaqsy-aq, alaıda «feıkterdiń» álegi álemdi tóńkerip, jalǵan paraqshalar jaǵadan alyp turǵanyn da aıta ketkenimiz jón.

Bóten atty búrkenip, óziniń shynaıy júzin shynynyń ar jaǵyna jasyrǵan «kózsiz» batyrlar batyryp-batyryp aıtýǵa beıil, betten alyp, tóske shabýǵa daıyn. О́zderiniń topshylaýynsha, búrkenshek esimmen pikir aıtýdy sóz bostandyǵy dep uıǵarady. Alaıda, onyń ar jaǵynda bilimsizdik pen mádenıetsizdiktiń maıdany júrip jatqanyn qaıdan bilsin? Jarıalylyqtan jasyryný – aldymen ǵalamtor jelisin paıdalanýdaǵy mádenıetsizdikti bildirse kerek. Tasada jatyp tas atý úrdisi mádenıetti elderde joq. Mádenıeti, ekonomıkasy damyǵan elder aıtylǵan pikirdiń esim-soıy belgili tulǵaniki bolǵanyn talap etedi hám soǵan daǵdylanǵan. 

Jalpy, ǵalamtordaǵy feıkter men trolderge qatysty bıyl Almatyda ótken Eýrazıalyq medıa forýmda Elbasy Nursultan Nazarbaev forým qatysýshylaryna BAQ-tyń jaýapkershiligi máselesine qatysty hat joldap, áleýmettik jeli men feıkter jaıly aıtqan bolatyn. Prezıdent óziniń málimdemesinde adamdardyń barǵan saıyn dástúrli BAQ-tan ketip, táýelsiz blogerler men áleýmettik jeli sıaqty balama aqparat kózderine basymdyq berip jatqanyn aıta kele, shynaıy aqparat pen feık jańalyqtardy tekserip otyrý mańyzdy degen bolatyn. 

Atalǵan Eýrazıalyq medıa forýmnyń ashylý saltanatynda sóz sóılegen Senat depýtaty Darıǵa Nazarbaeva da ınternet tehnologıanyń damý qarqynyna toqtala kele, trolder máselesin qozǵaǵan bolatyn. D.Nazarbaeva ınternet keńistigine kirý jeńildigi sonymen birge avantıýrıster men qylmyskerlerge, barlyq úlgidegi nasıhatshylarǵa jol ashty degendi aıtty.

Onyń aıtýynsha, eń jamany – bul trolder, aqparattyq soǵystyń kórinbeıtin «jaýyngerleri» sonymen birge jalǵan jáne feık jańalyqtaryn jazýshylar. Bir qyzyǵy, mundaı jaǵdaıdy saryjaǵal basylymdar táýir kóredi eken.

Jalpy, feıkter ártúrli maqsatta ashylyp jatady. Birinshiden, erkin oıly azamattarǵa kúıe jaǵý úshin, arnaıy tapsyrmamen ashylǵan feıkter bolady. Osydan birneshe jyl buryn jer mıtıngisi kezinde sondaı feıkter myńdap tirkelgenin bilemiz. Ýkraına da osyndaı aqparattyq soǵysqa ózderiniń daıyn bolmaǵandyǵyn aıtqan bolatyn. Arnaıy qarjylandyrylǵan tutas troldar fabrıkasy jumys istep jatady. Sondyqtan, jaý joq deme, jar astynda degendi osy jerde oraıly qoldanýǵa bolatyn sıaqty. Feıkterdiń taǵy bir maqsaty, ózińniń jeke dushpandaryń, rýaralyq arazdyqty qozdyrý pıǵylynda da kúsh retinde jumsalady. Negizinen, feısbýktegi feıkterdi qurtýdyń bir joly – shaǵym túsirý. Bul úshin sizdi mazalap júrgen feık paraqshaǵa arnaıy kirip, profıliniń oń jaǵyndaǵy úsh núkteni basyp, paraqshaǵa shaǵym túsirý kerek. Feısbýk osyndaı ondaǵan shaǵymnan keıin feıkten jeke tólqujatyn surap, akaýnttaǵy aty-jónimen sáıkestigin anyqtap, sáıkespese dereý buǵattap tastaıdy. Bir sózben aıtqanda, bireýdiń ómirine bóten atpen atoı salýdyń artynda úlken máseleler jatatynyn únemi eskere júrgenimiz jón.

Taıaýda jas jazýshy, belsendi bloger Arman Álmenbet óz paraqshasynda tamasha oı salarlyq jazba qaldyrdy. Aqylǵa qonymdy, aıtary bar. Qysqasha aıtqanda, Armannyń ákesiniń týǵan aǵasy birde ınstagram, feısbýk bárine tirkeledi. Álgi kisiniń aıtýynsha, basynda kúnde jumystan kelip, tamaq iship alǵan soń otyryp alyp qaraýǵa jaqsy qural. Týystar shyǵady, jumystaǵylar shyǵady, «e, mynaý toıda júr eken, anaý ana jaqqa ketipti ǵoı» dep qarap otyrý qyzyqty sııaqty. Sóıtip eń az degende eki saǵatyn joǵaltady. Sosyn bir kúni «Qoı, bireýdiń ómirine qarap otyrǵanda óz ómirim ótip keter» dedim de, bárin telefonymnan óshirip tastadym. Qurysyn», deıdi álgi kisi. 

Shynymen de bireýdiń ómirin talqylap otyrǵanda qysqa ómirdiń óte shyqpasyna kim kepil? О́z atynan tushymdy oı aıta almaıtyndardan osy kúni aıaq alyp júrý qıyn. Baıaǵynyń Jalańtós bahadúrleri ketip, ǵalamtor batyrlary kúsh alǵan zamannyń bet-álpeti saǵattap myń qubylady.

Shyn keıip pen qur feıktiń sharpysqan tusyna kelgen sııaqtymyz. Siz qaı jaǵyndasyz?

Mıras ASAN, 

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.03.2019

Ж. Қасымбек су тасқыны кезеңіне дайындық туралы кеңес өткізді

18.03.2019

5 баланы құтқарған азамат Ішкі істер министрінің бұйрығымен марапатталды

18.03.2019

Елбасының азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы тапсырмаларын орындау мәселелері талқыланды

18.03.2019

Индонезияда су тасқыны салдарынан 63 адам қаза тапты

18.03.2019

Мемлекет басшысы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасына барды

18.03.2019

«Жетісу» телеарнасы 20 жылдығын атап өтеді

18.03.2019

Жетісу кәсіпкерлері жақсылық жасаудан жарысып жатыр

18.03.2019

Түркі Академиясының 2019 жылғы жұмыс жоспары бекітілді

18.03.2019

Е. Алпысов Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды

18.03.2019

Ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі тағайындалды

18.03.2019

Астана әкімдігі халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдаудың жаңа 13 шарасын ұсынды

18.03.2019

Елбасы Астана қаласында салынатын жаңа мешіттің іргетасын қалау рәсіміне қатысты

18.03.2019

Көпбалалы және аз қамтылған отбасыларды әлеуметтік қолдаудың қосымша шаралары жарияланды

18.03.2019

Оңдасын Оразалин жол-көлік апатынан қаза болғандардың туыстарына көмек көрсетуді тапсырды

18.03.2019

Бокстан Марина Вольнованың жүлдесі үшін турнир өтті

18.03.2019

Калгариде конькишілердің қанжығасы майланды

18.03.2019

Көпбалалы аналар үшін баспана кезегі бөлек болады - Бердібек Сапарбаев

18.03.2019

2025 жылға қарай өнеркәсіптік тауарлардың өндірісі 2 есеге артады

18.03.2019

Түркістан: Сайрам ауданында кәсіпкер тәулігіне 10 тонна сүт өңдейді

18.03.2019

Астанада алдағы екі айда экологиялық науқандар өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Suranys kо́p, qoldaý kem

О́z elimizde óz tilimizdiń kenje qalǵanyn jasyra almaımyz. Eń basty másele – onyń qoldaný aıasy tarylyp ketti. Bul kemshilikti eńserý úshin qazaq tilin jańǵyrtý qajet. Qalaı? Mine, bul kimdi bolsa da tyǵyryqqa tirep, oılandyratyn úlken suraq. Biraq onyń sheshimin búgingi tańda memlekettiń ózi usynyp otyr. Bar másele, osyny arqaý etip, zańdy qoldaýǵa qajettilik týǵyzý. Ol úshin ne istegen jón?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу