Топырақты қорғау туралы заң қажет

«Ғаламдық үдерістерге байланысты Қазақстан топырағының құнарлылығы жыл өткен сайын төмендеп барады. Тиісті органдар мәліметі бойынша, осындай жерлер 40 пайызға дейін көбейген. Сәйкесінше, бұл жерлердің өнімділігі де төмен.

Егемен Қазақстан
26.12.2018 18835
2

2012 жылы Қазақстан, Түр­кия, Әзербайжан және Ресей ел­дері Еуразиялық топырақтану қо­ға­мын құрып, мамандар жыл сайын көкейкесті мәселелер ая­сында бас қосуды дәстүрге ай­налдырып келеді. Топырақ пен қоршаған ортаны қорғау та­қырыбын қозғап отырған биылғы конгресс жұмысына Германия, Канада, Италия, Жапония, Түр­кия, Сербия, Ресей, Қытай, Пә­кіс­тан, Иран, Өзбекстан, Қыр­ғызстан, Әзербайжан сияқты 30 шақты мемлекеттен келген ға­лымдар климаттың өзгеруі, жердің тозуы, шөлейттену үде­рістерінің қоршаған ортаға әсе­ріне қатысты ізденістерін орта­ға салып, әлем бойынша жұды­рық­тай жұмыла отырып шешу жолдарын ұсынды.

Ө.Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институтының бас директоры Абдулла Сапаров Жер шарында топырақтың тозуы белең алып отырғандығын алға тартты. Бүгінде деректер 70 пайызға дейінгі жерлердің тозып кеткендігін растайды. Ал тағы 30 пайызы − шөл-шөлейтке бейім жерлер. Маманның айтуынша, Қазақстанның жер көлемінің 76 пайызы әртүрлі деңгейде дег­радацияға ұшыраған, оның ішін­де топырағы басқа елдерге қа­рағанда антропогендік қысым­дарға төзімсіз, нәзік әрі тозуға бейім келеді.

Дер кезінде тыңайтқыш себілмегендіктен, қоректік заттар бірте-бірте азая беретіні заңдылық. Топырақтың табиғи құнары соңғы 10 жылда 1,5-тен 20,5 пайызға дейін төмендеп кеткен. Егер осы қарқынмен жалғаса беретін болса, алдағы 50 немесе 100 жылда не болады?! Бар байлығымыз осы табан астында жатқан жерімізде жатқан жоқ па?.. Аграрлы ел бола тұра, осындай олқылықтарға жол беріп отырғанымыз негізсіз», деп қынжылысын білдірген Абдулла Сапарұлы топырақтың құрамына қатысты мәліметтермен бөлісті.

Бүгінде еліміздегі қара топырақты алқаптар 25 млн гектарды құраса, қоңыр-қызыл топырақ алқабы – 90 млн, сұр топырақты өңір – 120 млн, таулы аумақтар – 37 млн, барлығы 272,5 млн гектарды құрайды. Осы аумақтың 102 млн гектары ауыл шаруашылығына тиесілі жерлер. Жайылым жерлер көлемі – 188 млн га. Ал жайылым жерлердің 48 млн гектары, яғни 26,2 пайызы түрлі деңгейдегі тозуға ұшыраған жерлер. Оның ішінде мал тұяғы таптаған аумақтар бар. Мысалы, 25 млн га − ауыл-аймақтар төңірегіндегі жайылымдар. Бұл маңдарда шөп шықпай, адыраспан қаулаған. Ал ауыр металдармен, радиоактивті, химиялық элементтермен ластанған аумақтар жайындағы әңгіменің райы тіптен бөлек. Қазіргі таңда жоғарыда айтылған заттармен ластану көлемі − 21,5 млн, сонымен бірге жердің бүлінген аумақтары − 250 мың гектар. Қатты тұзданған аумақтардың көлемі соңғы 20 жылда 35-37 пайызға жеткен. Тіпті, суармалы аумақтардағы тозығы жеткен, ирригациялық эрозияға ұшыраған жерлер көлемі 97 пайызды құрайды. Ал алдағы уақытта еліміздегі суармалы жерлердің көлемін 2 млн гектарға жеткізу міндеті тұр. Бұл мәселе агроөнеркәсіптік кешеннің мемлекеттік даму бағдарламасында көрсетілген.

Қазіргі таңда Қазақстанда суармалы аумақтардан алатын өнім көлемі шетелдермен салыстырғанда 4 есеге дейін төмен.

Осындай деректерді ортаға салған ғалым топырақты күтіп, емдеудің жаңаша жолдарын қарастыруға тиіспіз дейді. Осы орайда жаңа технологиялардың, шетелдердің озық тәжірибелерінің маңызы зор. Мысалы, Белорусь елінде 1 гектар жерге 270 килограммға дейін тыңайтқыш себілетін болса, біздегі көрсеткіш 3-5 кг шамасында. Украина, Канада елдері де топыраққа ерекше күтім жасайды, тоздырмауға тырысады. Ресейде қара топырақты аумақтар бізден 10 есеге артық, ылғалдылығы басым. Десек те, Ресейде ауыл шаруашылығына арналған жерлерді басқарудың өзіндік заңы бар. Сондықтан бізге де осы тәжірибені басшылыққа ала отырып, топырақтың құнарын сақтап, тұздануға, ластануға жол бермей күту қажеттілігі туындап отыр. Егер жер иесі жерді күте алмаса, оған жер неге керек?.. Сербияда заң бойынша әрбір жер иеленуші жерді күтіп, оның құнарын арттыруға міндетті. Егер жерді өңдеп, одан өнім алмаса, ең болмағанда шөбін шауып, өрт қауіпсіздігін сақтамаса, жыл сайын құнары арнайы зертханада тексерілмесе, ол жерлер үкіметке қайтарылады. Ал Қазақстанда топыраққа қатысты мәселелер Жер Кодексінде, өзге де мемлекеттік нормативтік құжаттарда қарастырылғанымен, арнайы заң және мемлекеттік бағдарлама қажеттілігін уақыт талап етіп отыр.

Мамандардың пайымдауынша, экологияның нашарлауы, топырақ құнарлылығының төмендеуі, т.б. көкейкесті мәселелердің алдын алу үшін арнайы топырақ және тақырыптық карталар жасалуы қажет. Мұндай карталар алғаш рет 1938 жылы, кейіннен 1975 жылы жасалған. Бүгінде заманауи жетістіктерге орай картаны ғарыш арқылы жасаудың әрі геоақпараттық технологиялардың әлеуеті зор. Карта − жерді тиімді пайдаланудың негізі. Ендігі кезекте жердің қазіргі жадайын бағалау арқылы космостық сурет пен геоақпараттық технологияларды пайдалану негізінде топырақ карталарын, балл бонитетін және эрозия карталарын, агроөндірістік топтамасын жасап, оны егістікте дұрыс пайдалану қажеттілігі туындап отыр.

 

Эльвира Серікқызы,

«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.03.2019

Солтүстік Кореяның келесі қадамы қандай болмақ?

24.03.2019

Қ.Тоқаев Қазақстан - Ресей кездесуін тамашалады

24.03.2019

Нұрсұлтан Назарбаевтың атына келіп түскен жеделхаттар мен хаттар

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаевтың атына келіп түскен жеделхаттар мен құттықтаулар

24.03.2019

Футбол: Қазақстан құрамасы Ресейден ойсырай ұтылды

24.03.2019

Куршад Зорлу: Түркі әлемінің Ақсақалы

24.03.2019

Нұр-Сұлтан қаласы. Астананың атауы өзгерді (видео)

24.03.2019

Алматыда дәстүрлі әндер кеші өтті

24.03.2019

Қаламқас кен орнында болған апат себептері анықталып жатыр

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев Алик Шпекбаевты қабылдады

24.03.2019

Астана мен Алматы ТМД-да ең танымал қалалардың қатарына қосылды

24.03.2019

Елорда атауының өзгеруіне байланысты құжаттарды ауыстыру қажет емес

24.03.2019

Жетісудағы жетістіктер Үкімет басшысының назарына ұсынылды

24.03.2019

Қазақстан және Ресей матчы 20:00-де басталады

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

24.03.2019

Мемлекет басшысы Жоғарғы Сот төрағасы Жақып Асановты қабылдады

24.03.2019

Қ.Тоқаев Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы қабылдады

24.03.2019

Самбошы Бағлан Ибрагим – Әлем кубогының иегері

24.03.2019

Мұрат Нұртілеуов Президент көмекшісі болып тағайындалды

24.03.2019

М.Тәжин Мемлекеттік хатшы қызметіне тағайындалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу