Топырақты қорғау туралы заң қажет

«Ғаламдық үдерістерге байланысты Қазақстан топырағының құнарлылығы жыл өткен сайын төмендеп барады. Тиісті органдар мәліметі бойынша, осындай жерлер 40 пайызға дейін көбейген. Сәйкесінше, бұл жерлердің өнімділігі де төмен.

Егемен Қазақстан
26.12.2018 17113
2

2012 жылы Қазақстан, Түр­кия, Әзербайжан және Ресей ел­дері Еуразиялық топырақтану қо­ға­мын құрып, мамандар жыл сайын көкейкесті мәселелер ая­сында бас қосуды дәстүрге ай­налдырып келеді. Топырақ пен қоршаған ортаны қорғау та­қырыбын қозғап отырған биылғы конгресс жұмысына Германия, Канада, Италия, Жапония, Түр­кия, Сербия, Ресей, Қытай, Пә­кіс­тан, Иран, Өзбекстан, Қыр­ғызстан, Әзербайжан сияқты 30 шақты мемлекеттен келген ға­лымдар климаттың өзгеруі, жердің тозуы, шөлейттену үде­рістерінің қоршаған ортаға әсе­ріне қатысты ізденістерін орта­ға салып, әлем бойынша жұды­рық­тай жұмыла отырып шешу жолдарын ұсынды.

Ө.Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институтының бас директоры Абдулла Сапаров Жер шарында топырақтың тозуы белең алып отырғандығын алға тартты. Бүгінде деректер 70 пайызға дейінгі жерлердің тозып кеткендігін растайды. Ал тағы 30 пайызы − шөл-шөлейтке бейім жерлер. Маманның айтуынша, Қазақстанның жер көлемінің 76 пайызы әртүрлі деңгейде дег­радацияға ұшыраған, оның ішін­де топырағы басқа елдерге қа­рағанда антропогендік қысым­дарға төзімсіз, нәзік әрі тозуға бейім келеді.

Дер кезінде тыңайтқыш себілмегендіктен, қоректік заттар бірте-бірте азая беретіні заңдылық. Топырақтың табиғи құнары соңғы 10 жылда 1,5-тен 20,5 пайызға дейін төмендеп кеткен. Егер осы қарқынмен жалғаса беретін болса, алдағы 50 немесе 100 жылда не болады?! Бар байлығымыз осы табан астында жатқан жерімізде жатқан жоқ па?.. Аграрлы ел бола тұра, осындай олқылықтарға жол беріп отырғанымыз негізсіз», деп қынжылысын білдірген Абдулла Сапарұлы топырақтың құрамына қатысты мәліметтермен бөлісті.

Бүгінде еліміздегі қара топырақты алқаптар 25 млн гектарды құраса, қоңыр-қызыл топырақ алқабы – 90 млн, сұр топырақты өңір – 120 млн, таулы аумақтар – 37 млн, барлығы 272,5 млн гектарды құрайды. Осы аумақтың 102 млн гектары ауыл шаруашылығына тиесілі жерлер. Жайылым жерлер көлемі – 188 млн га. Ал жайылым жерлердің 48 млн гектары, яғни 26,2 пайызы түрлі деңгейдегі тозуға ұшыраған жерлер. Оның ішінде мал тұяғы таптаған аумақтар бар. Мысалы, 25 млн га − ауыл-аймақтар төңірегіндегі жайылымдар. Бұл маңдарда шөп шықпай, адыраспан қаулаған. Ал ауыр металдармен, радиоактивті, химиялық элементтермен ластанған аумақтар жайындағы әңгіменің райы тіптен бөлек. Қазіргі таңда жоғарыда айтылған заттармен ластану көлемі − 21,5 млн, сонымен бірге жердің бүлінген аумақтары − 250 мың гектар. Қатты тұзданған аумақтардың көлемі соңғы 20 жылда 35-37 пайызға жеткен. Тіпті, суармалы аумақтардағы тозығы жеткен, ирригациялық эрозияға ұшыраған жерлер көлемі 97 пайызды құрайды. Ал алдағы уақытта еліміздегі суармалы жерлердің көлемін 2 млн гектарға жеткізу міндеті тұр. Бұл мәселе агроөнеркәсіптік кешеннің мемлекеттік даму бағдарламасында көрсетілген.

Қазіргі таңда Қазақстанда суармалы аумақтардан алатын өнім көлемі шетелдермен салыстырғанда 4 есеге дейін төмен.

Осындай деректерді ортаға салған ғалым топырақты күтіп, емдеудің жаңаша жолдарын қарастыруға тиіспіз дейді. Осы орайда жаңа технологиялардың, шетелдердің озық тәжірибелерінің маңызы зор. Мысалы, Белорусь елінде 1 гектар жерге 270 килограммға дейін тыңайтқыш себілетін болса, біздегі көрсеткіш 3-5 кг шамасында. Украина, Канада елдері де топыраққа ерекше күтім жасайды, тоздырмауға тырысады. Ресейде қара топырақты аумақтар бізден 10 есеге артық, ылғалдылығы басым. Десек те, Ресейде ауыл шаруашылығына арналған жерлерді басқарудың өзіндік заңы бар. Сондықтан бізге де осы тәжірибені басшылыққа ала отырып, топырақтың құнарын сақтап, тұздануға, ластануға жол бермей күту қажеттілігі туындап отыр. Егер жер иесі жерді күте алмаса, оған жер неге керек?.. Сербияда заң бойынша әрбір жер иеленуші жерді күтіп, оның құнарын арттыруға міндетті. Егер жерді өңдеп, одан өнім алмаса, ең болмағанда шөбін шауып, өрт қауіпсіздігін сақтамаса, жыл сайын құнары арнайы зертханада тексерілмесе, ол жерлер үкіметке қайтарылады. Ал Қазақстанда топыраққа қатысты мәселелер Жер Кодексінде, өзге де мемлекеттік нормативтік құжаттарда қарастырылғанымен, арнайы заң және мемлекеттік бағдарлама қажеттілігін уақыт талап етіп отыр.

Мамандардың пайымдауынша, экологияның нашарлауы, топырақ құнарлылығының төмендеуі, т.б. көкейкесті мәселелердің алдын алу үшін арнайы топырақ және тақырыптық карталар жасалуы қажет. Мұндай карталар алғаш рет 1938 жылы, кейіннен 1975 жылы жасалған. Бүгінде заманауи жетістіктерге орай картаны ғарыш арқылы жасаудың әрі геоақпараттық технологиялардың әлеуеті зор. Карта − жерді тиімді пайдаланудың негізі. Ендігі кезекте жердің қазіргі жадайын бағалау арқылы космостық сурет пен геоақпараттық технологияларды пайдалану негізінде топырақ карталарын, балл бонитетін және эрозия карталарын, агроөндірістік топтамасын жасап, оны егістікте дұрыс пайдалану қажеттілігі туындап отыр.

 

Эльвира Серікқызы,

«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.01.2019

Қостанайда Ақылбек Шаяхметтің шығар­ма­шы­лық кеші өтті

24.01.2019

Астанада британдық қаламгер Ник Филдингпен кездесу өтті

24.01.2019

Сексен деген сеңгірге шығып жатқан Кәмел Жүністегі туралы үзік сыр

24.01.2019

Береке белсендіге бітеді

24.01.2019

Алғашқы қысқы ҰБТ қорытын­дылары шықты

24.01.2019

Маңызды заң жобалары мақұлданды

24.01.2019

ҚХА «Жаңғыру жолы» республикалық жастар қозғалысының үндеуі

24.01.2019

Жалындаған жастардың жарқын жобалары

23.01.2019

Шекара бұзған азамат қаза тапты

23.01.2019

Елбасының Жастар жылының салтанатты ашылуында сөйлеген сөзі

23.01.2019

Мәулен Әшімбаев: Жастар жылында науқаншылдыққа жол бермеуіміз қажет

23.01.2019

Түркістанда «Орта Азия жастарының форумын» өткізу жоспарлануда

23.01.2019

«Жастар жылы» жамбылдық жастарға мол мүмкіндік береді

23.01.2019

Қаржы және бюджет комитетінің Заң жобаларын талқылау бойынша отырысы өтті

23.01.2019

Мәжіліс сот жүйесі мен судьялар мәртебесі туралы конституциялық түзетулерді мақұлдады

23.01.2019

Алматы облысында 1332 әйел онкологиялық есепте тұр

23.01.2019

Сенаторлар Жастар жылын қолдауға бағытталған жұмыстарға кірісті

23.01.2019

Еурокомиссия MasterCard-қа айыппұл салды

23.01.2019

Жылқының қозғалыс аллюры: Аяң түрлері

23.01.2019

Юлия Тимошенко Украина президенті сайлауына қатысатынын мәлімдеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу