Сегізаяқтардың неліктен ақылды екені белгісіз

Сегізаяқтың қаншалықты ақылды екенін көрсету үшін Пьеро Амодио YouTube-тағы видеоны нұсқады. Онда сегізаяқ кокос ішіне тығылып, қабығын тартып, жауып алғаны бейнеленген. Кейіннен теңіз жәндігі қабықты бір-біріне салып, сүйретіп әкетті.

Егемен Қазақстан
26.12.2018 7283

Сегізаяқтар өте ақылды, бірақ оларда басқа ақылды жануарларға тән қасиеттер жоқ.

«Бұл видео сегізаяқтардың келешекте пайдасы тиіп қалар деген ниетпен әлгі қабықтарды әкетіп бара жатқанын көрсетеді», дейді Кембридж университетінің студенті П.Амодио.

Алайда ол сегізаяқ әрекетіне таңғалып әрі оның іс-қимылының себебін таппады.

Талай жылдан бері зерт­теу­шілер қай жануардың ақылы қан­шалықты жетілгенін анықтаумен айналысып келеді.

Бірақ сегізаяқтар, кальмарлар және тарбақ аяқтар секілді басаяқтылар тобына келгенде бүкіл ғылыми теориялардың бәрі жоққа шығады.

Амодио бастаған тағы бес сарапшы мақұлықтардың ақылы туралы зерттеу жүргізіп, осындай нәтижеге қол жеткізді. Ғылыми жұмыс өткен айда «Экология және эволюция трендтері» журналында жарық көрді.

Ғалымдар ақылды саналатын жануарларға тән ортақ бірнеше факторды анықтады. Олардың бәрінде үлкен ми бар, ұзақ өмір сүреді және көпке созылатын әлеуметтік қарым-қатынас жасайды.

Осындай ұқсастықтар кей­бір мақұлықтардың ақылды­рақ бо­луының себебін түсіндіре­тін­дей.

Мәселен, ғалымдардың бірі мұндай ақылдылық тамақ табуға бейімделу үшін дамыған деген пікірде. Амодионың айтуынша, қалған зерттеушілер ақылды жануарлар сол түрге жататын басқа мақұлықтардан үйреніп, серіктес болады деп есептейді.

Басаяқтылардың әрекеті олар­дың ақылы басқа жануарларға қарағанда жоғары екенін көрсе­теді. Мәселен, таяуда Жаңа Зелан­диядағы Ұлттық аквариумнан «Ин­ки» есімді сегізаяқ қашып кетті. Ол кедергілерден қиналмай өтіп, құрғақ еденнен сырғып, теңіз­ге жеткен.

Израильдегі Еврей универ­си­тетінің зерттеушілері сегізаяқ­тыларға ішіне тамақ салынған L пішімі тәрізді қорап көрсеткен. Теңіз жәндіктері аквариумдағы шағын тесік арқылы қорапты ашып-жауып, тамақты алуды мең­геріп алыпты.

Басаяқтылар мен ақылды жануарларға тән тағы бір ортақ қасиет – олардың миы үлкен. Әйт­се де, олардың ұқсастығы осы арада аяқталады. Мидағы есептеу­ге қолданылатын нейрондардың көбі сегізаяқтың қолдарында орналасқан.

Ең таңғаларлығы, басаяқтылар тез өліп қалады. Бәлкім, кейбірі екі жыл­дай өмір сүрер. Ал қалған­дары небәрі бірнеше айдан арыға бармайды. Әрі басаяқтылар өзара әлеуметтік қарым-қатынас орнатпайды.

Амодио мен оның әріптестері басаяқтылардың эволюция тарихы осынау жануарлар ақылына қатысты парадоксты түсіндіреді деп есептейді. Шамамен 275 миллион жылдай бұрын олардың арғы тегі сыртқы қабығын жоғалтып алды. Содан кейін теңіз жәндігі жемтік аулау кезінде өздерінің кемшілігін білдіртпейтін тас­ты жырықтарды іздей бастауы мүмкін.

Қабығын жоғалту басаяқ­ты­лар­дың жыртқыштарға жем бо­лу ықтималдығын да ұлғайтты. Сон­дықтан олар алдау мен қашудың маманы болуға мәжбүр секілді. Әрі милары үлкейіп, туындаған жаңа мәселені шешіп, өмір сүруге талпынуына әкелуі ықтимал.

Зерттеушілер сегізаяқ пен оның туыстары туралы мә­ліметті әлі де толықтыра түсуі керек. Бәлкім, мұндай зерттеу жал­пы ақыл ұғымын тереңінен түсі­нуге мүмкіндік берер.

«Ақылды болудың жалғыз жо­лы ғана бар деп сеніммен айта ал­маймыз. Бәлкім басқа да тәсілі бар шығар», дейді Амодио.

 

Карл ЗИММЕР, «Нью-Йорк Таймс»

Фото: Фред ТАННЕАУ, Agence France-Presse – Getty Images

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.03.2019

Арман ӘЛМЕНБЕТ. Көңіл қалтарыстарындағы үш сурет (этюдтар)

25.03.2019

Әсет Исекешев Елбасы Қорының Атқарушы директоры болып тағайындалды

25.03.2019

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Түркия Республикасының бұрынғы президенті Абдулла Гүлмен телефон арқылы сөйлесті

25.03.2019

Ғ. Қойшыбаев Сыртқы істер министрінің орынбасары қызметінен босатылды

25.03.2019

Nur-sultan – жаңа дәуір символы

25.03.2019

Қызылордада жалпы білім беретін пәндер бойынша республикалық олимпиада басталды

25.03.2019

Таразда Астана атауын ауыстыруға байланысты акция өтті

25.03.2019

Елбасы Кеңсесінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары тағайындалды

25.03.2019

Илон Маск: Марста қалашық салына бастағанын көргім келеді

25.03.2019

«Алтын адам» Татарстан төрінде

25.03.2019

Атырауда «Елордамыз – Нұр-Сұлтан» атты мерекелік концерт өтті

25.03.2019

Мұғалжар ауданында аз қамтылған отбасыларға қаржылай сертификаттар берілді

25.03.2019

Ж. Қасымбек Батыс Қазақстан облысының көктемгі су тасқыны кезеңіне әзірлігін тексерді

25.03.2019

Дархан Кәлетаев Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары қызметіне тағайындалды

25.03.2019

Жалғыз райхан жәудіреп жазға қалды

25.03.2019

26 наурызда еліміздің бірқатар аймағында дауылды ескерту жарияланды

25.03.2019

Жастар жылы жөніндегі жол картасын іске асыру туралы баспасөз конференциясы өтеді

25.03.2019

Абдуллах Гүл: Нұрсұлтан Назарбаев – тұтас түркі әлемінің ақсақалы

25.03.2019

Тұңғыш Президенттің тарихтағы рөлі жоғары

25.03.2019

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұстанымдары (видео)

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу