Отыз жылға созылған «Хэйсэй» дәуірі

Кеше Жапонияның Императоры Акихитоның таққа отырғанына тура отыз жыл толды. Алпыс төрт жыл тақта отырып, «Сёва Императоры» деген өзі атаған дәуір атымен тарихта қалған әкесі Хирохито 1989 жылы 7 қаңтар күні таңертең бақилық болған сәтте оның мұрагер ұлы Акихито күншығыс елінің 125-ші императоры болып жарияланды. Сол күні ұлттық жылсанақ дәстүріне («нэнго») сәйкес жапон үкіметінің арнайы жарлығы шығып, келесі күннен бастап Жапонияда «Хэйсэй» («Бейбіт өмір») дәуірі басталған еді.  

Егемен Қазақстан
08.01.2019 4309
2

Енді міне, отыз жылға созыл­ған «Хэйсэй» дәуірі осы жылдың сәуір айында аяқталып, 1 мамыр күні Жапонияда жаңа импера­тор таққа отырып, жаңа дәуір бас­талғалы отыр. Бүгінгі таңда жа­пон қоғамында ең қат­ты қызы­ғу­шылық тудырып отыр­ған жаңа дәуірдің атауы тақ жаңа­рар­дан бір ай бұрын, яғни 1 сәуір күні белгілі болады.   

2016 жылдың 8 тамызында Император Акихито халқына ар­нап өзінің арнайы видео-жолдауын жариялады. Жолдау­да жасы мен денсаулығын тілге тиек етіп, мұрагер ханзада кезі­нен бастап бүгінге дейін ұзақ жыл­­дар бойы халықпен бірге бол­ғанын, ел конституциясына сәй­кес «мемлекет пен ұлт бір­лігі­нің символы» ретінде өзіне жүкт­ел­ген мін­деттемелерді үл­кен жауап­кер­шілікпен атқарып, «құдайдан елінің тілеуін тілеп келгенін» өзіне бақыт санайтынын жеткізді. Алайда тақ­тан түскісі келетіні жайлы нақты еш­теңе демеген еді. 

Сол жолдаудан кейін жапон үкіметі халық арасында им­пера­тордың сөзі қалай қабылданғанын аңдау мақсатында арнайы әлеу­меттік сауалнама жүргізді. 

Өйткені Императордың бұл жолдауы өзі үшін де, жапон үкіметі мен жалпы жапон жұрты үшін ең маңызды мәсе­леге айналып, басқа біраз мәсе­лелер­дің туындауына себеп бол­­ды. Өйткені мемлекеттің қазір­гі конситуциясында да, император үйіне қатысты заңда да тірі императордың тақтан түсуі­не қатысты нақты ештеңе айтыл­маған. Екінші дүниежүзі­лік соғыс аяқталғаннан кейін амери­калық генерал Д.Макар­тур­дың бас­шылығымен қабылдан­ған император үйіне қатысты заңның төртінші тармағында «Император қайтыс болған сәтте оның мұра­гері таққа отырады» деп көр­сетілгені болмаса, тақ егесінің тірісінде оның орнын жаңарту жолы жайында жазылмаған және бұл мәселеге қатысты арнайы ережелер бекітілмеген. 

Сондықтан Император өз жолдауында тақтан кететіні жа­йында ештеңе айтпай, бұл мә­селеге қатысты халықтың кө­ңіл күйін алдын ала біліп алуды жөн санады. Жүргізілген сауал­нама нәтижесі халықтың басым көп­шілігі императордың ниеті үлкен түсінікпен қабылданғанын және денсаулығына байланысты көзі тірі тұсында тақтан түсуіне қарсы емес екенін көрсетті.  

Екі мың жеті жүз жыл бойы жалғасып келе жатқан әлемде теңдесі жоқ императорлық жүйе тарихында елу сегіз император түрлі жағдайлармен көзі тірісінде тақтан кеткені белгілі. Деген­мен мұндай жағдай соңғы рет екі ғасыр бұрын болған.  

Жапондық императорлық жү­йе тарихында ұрпақтардың еш­қашан үзілмегені ақиқат па, аңыз ба, бұл мүлдем басқа әңгіме. Ол жа­пон ғалымдары арасында да қызу талқыланып жүрген тақы­рып­­тар­дың бірі. Бірақ әлемде тең­десі жоқ императорлық жүйе екені, жапон жұрты ел болға­лы қоғам басында міндетті түрде им­п­е­р­а­­тор­дың отырғаны рас екені тарих­­тан белгілі. 

Еуропа халықтарының талай құры­лып, талай жоғалған пат­ша­лық­тарын айтпағанда, мың жыл­дық тарихы бар Рим импе­риясы­ның өзі тарих қойнауында қалып қой­са, басқа патшалар бірін-бірі ба­сып алып жатқанда, жапон жұр­ты басқаларға ұқсап өз императорына өзі ешқашан қарсы шаппаған. 

Тарихтың қай кезеңінде болмасын, ауқаттылар мен ақсүйектер императорды құлатып, оның орнына өздері отыруды көздемеген. Басқасын айтпағанда, заманының қо­жа­йы­ны болып, халықты уы­сын­­д­а ұстаған самурайлардың өзі тақ­қа таласпақ түгілі, сол тақты сақтап қалуды өмірдің мәні қылған.

Бір ұлттан құралған жапон елінің императорлық жүйесінің бірден-бір ерекшелігі осы. Қай заман болмасын әлділер таққа таласу арқылы емес, тақты қорғап, таққа жақын болудың арқасында халықтың көңілінен шыға білген. «Құдай баласының» батасын алмағанды халық ешқашан мо­йындап, ел айтқанын тыңдамаған. Жоғарыда аты аталған, сол заман­­да жер жүзіне әмірі жүріп тұрған америкалық генералдың өзі отқа оранған жапон елінің имп­ера­торына тиіспей, оны жапон қоға­мының діңгегі қылып қалдырғаны қарт тарихқа құлақ асқаны еді.   

Қолында абсолюттік билік шоғыр­ланбаған императорлар қашанда дін мен дәстүрдің, на­ным-сенім мен мінез-құлықтың үлгі­сі, күншығыс елінің символы боп қала бермек.  

Жаңа басталған 2019 жыл жапон елінде отызжылдық «Хэйсэй» дәуірі аяқталып, жаңа император тақ­­қа отырып, жаңа дәуір бас­та­латын тарихи маңыз­ды жыл бол­мақ. Әлем назарын өзіне аудар­ғалы отырған ғалам­дағы жал­ғыз им­­пе­­ра­торлық жүйе жайында өз тара­п­ы­­мызд­ан қазақ қоға­мын құ­лақ­­­тан­­ды­рып отыратын боламыз. 

Батырхан ҚҰРМАНСЕЙІТ, арнайы «Егемен Қазақстан» үшін

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.01.2019

Астанада британдық қаламгер Ник Филдингпен кездесу өтті

24.01.2019

Сексен деген сеңгірге шығып жатқан Кәмел Жүністегі туралы үзік сыр

24.01.2019

Береке белсендіге бітеді

24.01.2019

Алғашқы қысқы ҰБТ қорытын­дылары шықты

24.01.2019

Маңызды заң жобалары мақұлданды

24.01.2019

ҚХА «Жаңғыру жолы» республикалық жастар қозғалысының үндеуі

24.01.2019

Жалындаған жастардың жарқын жобалары

23.01.2019

Шекара бұзған азамат қаза тапты

23.01.2019

Елбасының Жастар жылының салтанатты ашылуында сөйлеген сөзі

23.01.2019

Мәулен Әшімбаев: Жастар жылында науқаншылдыққа жол бермеуіміз қажет

23.01.2019

Түркістанда «Орта Азия жастарының форумын» өткізу жоспарлануда

23.01.2019

«Жастар жылы» жамбылдық жастарға мол мүмкіндік береді

23.01.2019

Қаржы және бюджет комитетінің Заң жобаларын талқылау бойынша отырысы өтті

23.01.2019

Мәжіліс сот жүйесі мен судьялар мәртебесі туралы конституциялық түзетулерді мақұлдады

23.01.2019

Алматы облысында 1332 әйел онкологиялық есепте тұр

23.01.2019

Сенаторлар Жастар жылын қолдауға бағытталған жұмыстарға кірісті

23.01.2019

Еурокомиссия MasterCard-қа айыппұл салды

23.01.2019

Жылқының қозғалыс аллюры: Аяң түрлері

23.01.2019

Юлия Тимошенко Украина президенті сайлауына қатысатынын мәлімдеді

23.01.2019

Конькимен жүгіру: Классикалық көпсайыстан ел біріншілігі мәресіне жетті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу