Ұлуды бейнелегендер ұлы мүсінші ме?..

Аяқ алып жүре алмайтындай антикварлық мүсіндерімен, мыңдаған турист арнайы келіп тамашалайтын ашық аспан астындағы самсаған мәрмәр мүсіндердің музейлерімен мақтана алмаса да, Алматы өз бойына лайық, ажарын ашатын қолданбалы-кескіндемелік өнердің құнды туындыларынан кенде емес.

Егемен Қазақстан
10.01.2019 8444
2

Рас, кешегі мүсіндер мүлде басқаша еді: сом қоладан құйылып, қымбат тастардан қашалып, қыш балшықтан иленіп жасалатын, ең бастысы, шебердің шығармашылық шабытынан, ұзақ толғанысынан туатын. Қоңырқай кейіптегі мұңлы мүсіндердің тілсіз болса да, түсініксіз тұрқымен-ақ асығып бара жатқан адамды аялдататындай көркемдік қуаты атойлап тұратын. Бірақ ежелгі дүниеден жеткен балбалтастар секілді қазақстандық шеберлердің қиялынан туған мүсіннің өзегінде, өн бойында үнемі белгісіз бір мұң жататын. Әу баста мүсін дейтін өнерді өмірге әкелген де мұң сияқты, бұл өнердің пайда болу мақсаты, оның адаммен арадағы байланысы ойландырып қоятын осы қуатына жасырулы ма дейсің. Алайда қанша жерден талантты адамдардың қолынан туғанымен, орындалу техникасы мінсіз болғанымен, тақырып жағынан тарығу көргендіктен шығар, кешегі мүсіндердің бірсарынды әсер қалдыратынын біз бүгін ғана байқап жүрміз.

Өйткені бүгін мүсін жанры жағынан да, стилі, орындалу техникасы жағынан да әр алуан. Мүсін өнері кең көрініс тапқан Алматының саябақтары мен көшелеріндегі классикалық мүсіндердің күні келмеске кетіп бара жатқанын байқамау мүмкін емес. Бәлкім, «келмеске кетті» дегеннен гөрі «басқа сатыға өтті» дегеніміз орынды болар. Айлар, жылдар бойы маңдайының терін бұршақтатып, мүсінді тек қола, жез, темірбетон, тас секілді «текті» материалдардан жасаған алдыңғы буын ағалардың есіл еңбегі еш керекке жарамайтындай аяқ астынан ескіріп шыға келгені жанға да батады. Өйткені соңғы жылдары абаттандырумен, қала сәулетімен айналысатын әкімдік қызметкерлерінің де, жекелеген мүсіншілердің, тіпті қарапайым адамдардың да талғамы бұрынғыдай биік-биік монументальды мүсіндерге емес, декоративті шағын дүниелерге қарай ойысып бара жатқанын байқап жүрміз. Металдан иілген, ағаштан жонылған, пластикпен желімделген, түрлі-түсті шынылардан құрастырып жасалған, тіпті резеңкені кесіп-тесіп іске жаратқан композициялар арт-декор дейтін өнердің дүр етіп көтеріліп, күрт дамуына жол ашты. Шаһар сәулетін абаттандыра түсуде айырықша үлесі бар мүсін өнері өзінің классикалық мазмұнын авангардық формаға қарай алмастыра бастағаны сезіліп келеді. Мүсін өнеріндегі соңғы жаңалықтарды орналастырудан Алматы көшелері жарысқа түсіп жатыр ма дерсің, әсіресе, Арбаттың бойы, Ә.Қастеев атындағы мемлекеттік өнер музейінің жанынан жасалған ашық аспан астындағы мүсін музейінен осы өнер әлеміндегі ең соңғы бағыттар, жаңа тәсілді меңгерген авторлардың жұмысы шын таңырқатады. Бір сөзбен айтқанда, Алматыны «аrt» жайлап келеді. Осы қарқынмен кете берсе «art»-тың бәрін де басып озатын түрі бар және өзінің бағасы да арзан емес. Мысалы, Forbes мәліметі бойынша, қаладағы ең үлкен сауда-бизнес орталықтарының бірі Esentai Square алаңқайында орналасқан колумбиялық суретші Фернандо Боттероның «Жеміс ұстап отырған әйел» мүсіні 2,6 миллион долларға бағаланған.

Алматыны ажарландыру ісінде халықаралық мүсін және шағын архитектуралық пішіндердің «Parkfest» фестивалі үлкен рөл атқарып отыр. Фестивальге қатысуға талап білдіргендердің өтініші қазылардың дені шетелдіктер болып саналатын сарапшылар комиссиясының қатал сынынан сүрінбей өтсе ғана қабылданды. Былтырғы фестивальдің саралауына 500-ден артық жұмыс келіп түскен, сол жұмыстардың ішінен көркемдік құндылығын, оның қаланың архитектуралық ансамблімен үйлесімділігін, әлемдік көркемдік кеңістікпен өзара қабысуын, Алматы қаласының тарихи және ұлттық дәстүрлерімен байланыстылығын ескере отырып, 60 арт-нысан ғана таңдалып алынған. Атап айтқанда, Руслан Ақанаевтың «Алдар көсесі», өзбекстандық Тамила Маматованың «Кеокер», Абдуахат Мұратбаевтың «Куб», «Вазалары», Жас Суретшілер орталығының «Алма автомобилі», «Есік», «Түйесі», тәжікстандық Хуршед Хусеновтің «Кітабы», санктпетерборлық Андрей Люблинскийдің «Қызыл адамдары», Андрей Люблинскийдің «Бақылаушы-Иті», Италияның «Cracking Art» тобының «Ұлулар» инсталяциясы, Арыстанбек Шалбаевтың «Шәйнек», белорусиялық Кирилл Крохолевтің «Вертикаль», тағы басқа авторлардың жұмысы көшелері күрделі жөндеуден өткен Алматы қаласының әр ауданынан өз орындарын тапты. Мүсіннің көркемдік қуаты, идеялық құндылығының қандай дәрежеде екенін мамандар айта жатар, бірақ комиссиядағыларды инсталяциялардың «креативтілігі» көбірек қызықтырғанын қызылды-жасылды арт-декорлардың өздері-ақ айтып тұр. Сөз жоқ, қарапайым болса да, қомақты ойы бар. Сымтемірден істелсе де, «сөйлеп» тұр. Бірақ осы жұмыстарды пайызға шақсақ, 60 арт-нысанның 30-ы Қазақстан мүсіншілерінің, 16-сы Италияның, 11-і Ресейдің және Өзекстан, Тәжікстан, Беларусь елінің бір-бір мүсіншісінің еңбегі екен. Яғни, елу де елу. Бұған қоса, былтырғы жылдың тамыз айында еуропалық Artecitya бағдарламасымен бірге шетелдік сарапшылар қатысқан бірінші Халықаралық Artwith/outtheCiti симпозиумы («қала шеңберіндегі өнер») өткізілді. Онда да екі күн бойы Чехия, Польша, Греция, Франция, Словения, Германия, Армения, Қырғызстан сәулетшілері мен суретшілері бас қосып, қауқылдасып жатты. Іле-шала ҚазҰУ-дің іргесіндегі Достық саябағында «Сәлем, соседи!» деген мәдени демалыс ұйымдастырылып, оған тағы да Белорусь, Тәжікстан, қырғыз елінің мүсіншілері қатысқан пленэр өтті. Шетелдік мүсіншілермен жиі-жиі мәслихаттасып жүргендегі мақсат креативті жандандыра түсу болса, шаһар жұртын бір шулатып барып басылған әйгілі «белка» мен Өтеген батыр көшесіндегі билеп жүрген жалаңаш төрт семіз әйелдің мүсіні ол идеяны артығымен орындап берді. Өз таланттарымыздың бар-жоғы білінбеген соң Парижде елу жыл бұрын орнатылып кеткен әйгілі Ники де Сен-Фалльдың еңбегін Алматы төріне көшіріп әкеліп қоя салу да қиын болмай қалды. Алматыны көріктендіру мақсатында іске асырылған 60 арт-нысанның тең жартысын, яғни 50 пайызын шетелдік мүсіншілердің үлесіне беру, ұлттық мүсін өнерімізді өркендетудің, талантты мүсіншілердің еңбегін танытудың қамын ойлағаннан тумаса керек. Италияның ең мықты сәулетшілері мен мүсіншілерін алдырып, Петерборды салдырған 1Петрға парықсыз пародия жасағандай болып, Алматының жерасты жолдарының шатырына бауырымен жорғалаған бармақтай «Ұлуларды»  шаптап беру үшін сонау Италиядан мүсінші алдырып, оған атан түйенің құнын төлегеніміз мейманамыздың асқандығы болмаса, басқа ешнәрсе емес. Мүсіннен ұлттық мәдениеттің иісі аңқып тұруы керек. Сонау сақ-ғұн дәуірінен тас қашау өнерін адамзаттың алды болып меңгерген қазақ мүсіншісі қалғып кетпесе, қайда жүр бүгін, олар өзі немен айналысады? Әкімдіктер ұйымдастырып жатқан мынау аламан байқаулардан олардың сырт жүруінің себебі не, егер қатысқан болса, елу пайыздың орнын толтырып, аты бәйгеден озып келуіне таланты жетпей ме, әлде бұлардың еңбегі «мәмбетизм» деп еленбей жүр ме? Қалай болғанда да ұлттық мүсін өнерінің мүлгімей, заманауи «art»-пен табысып, қайта түлейтін күні туып-ақ тұр.

Айгүл АХАНБАЙҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.01.2019

Қостанайда Ақылбек Шаяхметтің шығар­ма­шы­лық кеші өтті

24.01.2019

Астанада британдық қаламгер Ник Филдингпен кездесу өтті

24.01.2019

Сексен деген сеңгірге шығып жатқан Кәмел Жүністегі туралы үзік сыр

24.01.2019

Береке белсендіге бітеді

24.01.2019

Алғашқы қысқы ҰБТ қорытын­дылары шықты

24.01.2019

Маңызды заң жобалары мақұлданды

24.01.2019

ҚХА «Жаңғыру жолы» республикалық жастар қозғалысының үндеуі

24.01.2019

Жалындаған жастардың жарқын жобалары

23.01.2019

Шекара бұзған азамат қаза тапты

23.01.2019

Елбасының Жастар жылының салтанатты ашылуында сөйлеген сөзі

23.01.2019

Мәулен Әшімбаев: Жастар жылында науқаншылдыққа жол бермеуіміз қажет

23.01.2019

Түркістанда «Орта Азия жастарының форумын» өткізу жоспарлануда

23.01.2019

«Жастар жылы» жамбылдық жастарға мол мүмкіндік береді

23.01.2019

Қаржы және бюджет комитетінің Заң жобаларын талқылау бойынша отырысы өтті

23.01.2019

Мәжіліс сот жүйесі мен судьялар мәртебесі туралы конституциялық түзетулерді мақұлдады

23.01.2019

Алматы облысында 1332 әйел онкологиялық есепте тұр

23.01.2019

Сенаторлар Жастар жылын қолдауға бағытталған жұмыстарға кірісті

23.01.2019

Еурокомиссия MasterCard-қа айыппұл салды

23.01.2019

Жылқының қозғалыс аллюры: Аяң түрлері

23.01.2019

Юлия Тимошенко Украина президенті сайлауына қатысатынын мәлімдеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу