Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Егемен Қазақстан
16.01.2019 1948
3

Osy ýaqytqa deıin adamzat qaýymy talaı qoǵamdy bastan ótkerdi. Soǵan sáıkes adamnyń bas paıdany oılaý qasıeti de zaman ótken saıyn barynsha júıelene tústi deýge bolady. Máselen qazirgi damyǵan elderde adamnyń boıyndaǵy bul qasıet óziniń bastaǵy jabaıylyq nemese stıhıalyq sıpatynan arylyp, qoǵamǵa paıda keltiretin basty kúshterdiń nemese faktorlardyń birine aınalǵandyǵyn kórip otyrmyz.

Máselen, tamaq taýyp jeýge muqtaj birneshe adam sheńber quryp alqa qotan otyr deıik. Endi olardyń ortasyna bir dorba bıdaı tastańyz da, olardyń munan keıingi áreketin baqylap kórińiz. Sol áreketterine qarap, bul adamdardyń qandaı qoǵamda ómir súrip jatqandyǵyna kóz jetkize alasyz. Eger olar jańaǵy bir dorba bıdaıǵa tarpa bas salyp, tý talaqaı etip, árkim shamasy kelgeninshe bólip alyp jatsa, talasamyn dep jerge tógip rásýa etip jatsa, bul áli uıymdaspaǵan qoǵamnyń belgisin bildiretini anyq. Osy arqyly olardyń ortasynda belgili bir tártip pen mádenıettiń qalyptaspaǵandyǵyna kóz jetkizesiz. Al eger sol adamdar ortasynan bir adam turyp, jańaǵy dorbadaǵy bıdaıdy árkimge teń etip bólip berse, bul adamdardyń ortasynda tártiptiń bar ekendigin, sol arqyly ádilettiliktiń belgili bir deńgeıi qalyptasqandyǵyn baıqaısyz.

Al endi jańaǵy ornynan turyp, bıdaıdy árkimge teń etip bólip bergen adam, sol bıdaıdyń teń jartysyn ǵana bólip, qalǵanyn «mynany kóktemde jerge sebeıik, sonda kelesi jyly budan da kóp astyqqa kenelemiz» dep aqyl aıtyp, qalǵandary sony qoshtap jatsa, bul árıne edáýir jetilgen, damýǵa qaraı bet alǵan qoǵamnyń belgisi.

Qazaqstanda ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynda júzege asyrylǵan jappaı jekeshelendirý úderisi bizdiń qandaı qoǵamda ómir súrýge laıyq halyq ekendigimizdi anyq kórsetip berdi dep aıtýǵa bolady. Árıne, ol jekeshelendirýdiń ózindik bir tártibi, erejesi de boldy. Sondyqtan bir esepten «múmkindik shegindegi ádilettilik» qaǵıdaty azdap ta bolsyn jumys istedi dep aıtsaq, kóp qatelese qoımaspyz. Biraq sol jekeshelendirý tártibi qoǵam, ıaǵnı onyń músheleri tarapynan tolyq jáne durys saqtalmaǵanyn da árkim biledi. Sebebi buryn tabyspen jumys istep kele jatqan sharýashylyqtardyń ózi birden ydyrap sala berdi.

Olardyń ornyna qurylýǵa tıisti sharýa qojalyqtary durys jumys istemedi de, bólingen mal-múlikti bylaı qoıǵannyń ózinde tehnıkalar dereý satylyp, tipti metalomǵa tapsyrylyp, aıaq astynan bári de sý aıaǵy qurdymǵa ketti. 

Ras, batys elderi birneshe ǵasyrdan beri ómir súrip kele jatqan kapıtalıstik qoǵam adamnyń bas paıdany oılaý qasıetin ortaq múddege qaraı burýdyń ózindik tamasha úlgilerin kórse­tip berdi. Naryqtyq ekonomıkanyń ıdeo­logy Adam Smıt aıtqandaı, adamnyń qana­ǵatsyzdyq sezimine meılinshe erik bere otyryp, býrjýazıany qalyptastyrý arqyly iri zaýyttar men fabrıkalardy ómirge ákeldi. Aýyldardaǵy artta qalýshylyqtyń seńin buza otyryp, iri-iri megapolısterdi qalyptastyrdy. Baılyqty jasady jáne óz qoǵamy men elin sol arqyly baıytty.

Batys elderindegi sekildi biz de qazir naryq zańymen ómir súrip jatyrmyz. Búkil adamzatqa ortaq tirshilik qurý tártibine aınalyp otyrǵandyqtan biz odan qasha almaımyz jáne bas tartyp ta qajeti joq. Sebebi baılyq túbi – bereke. Biraq ol jeke adamdardyń ǵana berekesi emes, búkil halyq qyzyǵyn kóretindeı materıaldyq jáne ıntelektýaldyq qazynaǵa aınalýy tıis. Másele baılyqtyń, qazirgi materıaldyq ıgilikterdiń kimniń atyna tirkelgendiginde emes, qandaı qoǵam men el úshin jumys isteıtindiginde. Osy rette qazirgi kezde bizdiń qoǵamda jasyryn bolsyn júrip jatqan el ishinde jınalǵan materıaldyq ıgilikterdi, qarjyny shetke shyǵarý sekildi qylmystyq áreketter – naǵyz halyq qarǵaıtyn áreketter jáne ol bas paıdany oılaýdyń naǵyz jabaıy úlgisi. Ondaı adamdardyń túbinde berekesizdiktiń kúıin keshýi de ábden múmkin. О́ıtkeni ol adamdar baılyqty qolyndaǵy múm­kindigi men «ózim degende ógiz qara kúshin» sala otyryp, naryqqa endi kirgen Qazaqstan jaǵdaıynda jınaǵanymen ony ekinshi bir damy­ǵan elge aparyp iske jarata almaıtyny anyq. Onyń ıntelektýaldyq negizderi joq. Ári túptiń­túbinde qylmys retinde qýdalanýy múmkin.

Mine, qazirgi qoǵamymyzdaǵy osyndaı keleńsizdikterdiń jolyn kese alǵanda ǵana biz durys qoǵam retinde qalyptasatyn bolamyz degen oıdamyn.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.02.2019

Батысқазақстандықтар жаппай шаңғы тепті

24.02.2019

UFC: Дамир Исмағұлов жеңіске жетті

24.02.2019

Михаил Кукушкин финалға шықты

24.02.2019

Дюсельдорфта әзірге жүлде жоқ

23.02.2019

Гагарин кубогындағы қарсыластар анықталды

23.02.2019

«Алматы марафонының» жүгіру маусымы ашылды

23.02.2019

Түркістанда «Балдәурен-2019» байқауы өтті

23.02.2019

Түркістан: Түлкібас ауданында 6 әлеуметтік дүкен жұмыс істейді

23.02.2019

Атырауда көпбалалы үйлерге улы газды анықтайтын детекторлар тегін орнатылып жатыр

23.02.2019

Бейбіт Атамқұлов Еуропалық Одақтың Орталық Азия бойынша арнайы өкілімен кездесті

23.02.2019

Бектас Бекназаров Молдовадағы сайлауды бақылауға қатысты

23.02.2019

Елшілер институты Қазақстанға отандық жұлдыздардың жанкүйерлерін тартуға жол ашады

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу