Шығармашылық әлемі әралуан әріптес

...Бұдан жарты ғасыр бұрын ару қала – Алматы күн жылынып, жаз шыға ерекше құлпырып кететін. Тау етегіндегі ертегі қала көшелеріндегі жап-жасыл ағаштар, қызылды-жасыл гүлдер көздің жауын алатын. Арықтардағы сылдырлап ағып жатқан мөлдір су қандай еді? Ол кезде көшелерде қазіргідей кептеліс жоқ, трамвай, автобустарға қысылып-қымтырылмай отырып, қалаған жерге жететінбіз. 1968 жылдың күзі. С.М.Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің бірінші курс студентіміз. Қасымда Марат Қабанбаев бар, сол күні сабаққа сәл кешігіп шығыппыз, трамвайға мініп оқу орнына бет алғанбыз.

Егемен Қазақстан
12.02.2019 1994
2

– Оу жігіттер, қайда бет ал­дыңдар? Сендер де студент шы­ғарсыңдар. Танысып қоялық, біз мына жігіт екеуміз ҚазМУ-дің журналистика факультетінің үшін­ші курс студентіміз. Менің есімім – Тұрсын. Фамилиям –Байханов, Өскеменнің Самар ауданынанмын. Ал мына мық­ты Семейден келген Дәулет Сей­сенов. Өзі биыл Семейден бізге ауысып келді. Әдебиетке бейімі бар екен. Бірнеше әңгімесі газетте жарияланыпты. Ал сендер қайда оқисыңдар, қай жақтың азаматтарысыңдар? – деп бетінің безеуі бар, ұзын бойлы жігіт баса-көктеп билеп кетті.

Дәулет көп сөзге жоқ, тұ­йықтау жігіт болып көрінді. Сөйтіп 1949 жылдың арқыраған ақпанында Семейдің Абай ауданының Сар­жал ауылында дүниеге келген Дәулетпен танысып, жақын араласып кеттік. Дәулеттің курстас­тары, кейін қазақ әдебиетінің қабырғалы қаламгерлері атанған, ақын-жазушылар Баққожа Мұқаи, Смағұл Елубай, Сұлтанәлі Бал­ғабаев, Шөмішбай Сариев, Аман­жол Арғынгелдин, Жақау Дәу­ренбеков, тағы басқа танымал азаматтармен Виноградов көше­сіндегі жатақханада бірге тұрдық. Дәулет сол жатақхананың қарсы бөлмесінде тұратын, шашы бұй­ра, қараторы әдемі, физика фа­куль­тетінің студенті Кәден деген қыз­ға жиі барып тұратын, кейін ма­хаббаттары жарасып, екеуі ша­ңырақ көтерді.

Ой-хой, шіркін студенттік ғұ­мыр­дың бес жылы өте шық­ты. Ұстаздарға мәңгілік қарыз­дармыз, олар білгенін үйретті, журналистиканың қыр-сырына баулыды. Оқу орнын бітірген соң арман қуған жастар жан-жаққа тарыдай шашырап кетті. Ал Дәулет болса азаматтық борышын өтеп, взвод командирі болды. 1973 жы­лы әскери қыз­метін аяқтаған соң «Семей таңы» газетінде жеті жыл бойы қызмет етті. Пысық, білімді де білікті журналисті 1980 жылы партия қызметіне шақырды. Ол об­лыстық партия комитеті насихат бөлімінің баспасөз жөніндегі нұсқаушы қызметін үш жыл бойы мінсіз атқарды.

Дәулет екеуміздің жолымыз арада бірнеше жылдан кейін «Социалистік Қазақстан» газе­тінде қайта түйісті. Ол менен бірнеше жыл бұрын Семей облысы бойынша меншікті тілші қыз­метін атқарып келген. Мен 1990 жылы бұл қызметті ардагер журналист Мұқан Әбуғалиевтан қабылдап алғанмын. Ал Мұқан ағаның алдында бұл қызметті қарымды қаламгер, жазушы Кеңесхан Зәкенов абыроймен атқарған еді. Өкінішке қа­рай, қазақ баспасөзінің өсіп-өркендеуіне зор үлес қосқан, оқырмандарына бірнеше көркем шығарма сыйлаған екі ағамызға көзі тірісінде де, олар өмір­ден озған соң да ешқандай құр­мет көрсетілген жоқ. Биыл Ота­ны­мыздың бас газеті – «Egemen Qazaqstanǵa» 100 жыл толады. Мүмкін жергілікті жердегі атқа­мінерлер бұл тілегімізге құлақ асар деген ойдамыз. 

1997 жылдың сәуірінде Семей облысы таратылып, Шығыс Қа­зақ­стан облысымен бірікті. Алай­да Абай, Шәкәрім, Мұхтар сияқ­­ты алыптарды дүниеге әкел­­ген қасиетті өңірге деген құр­­метпен газет басшылары Се­мейдегі газеттің тілшілер қо­сы­нын сақтап қалды. Облыс жабы­лып қалса да Семейде қор­даланған проблемалар бас­тан асатын. Өзіне көрсетілген се­німді ақтау оңай шаруа емес. Ал менің досым, әріптесім ре­дак­ция басшыларының сенім биігінен көріну үшін барлық күш-жігерін жұмсады. Тоқ­саныншы жылдардың соңында еліміздің бас газетінде Дәулеттің «Семейліктер қашанғы тоңа бе­реді?», «Жүйке ауруына шал­дыққандардың интернат үйі», «Қиындықты талпыныс қана жеңеді», «Нарық жолы жарық», «Өндіріске жан бітті», басқа да сандаған толғағы жеткен өзекті мақалалары бірінен соң бірі шы­ғып жатты.

Екі облыс біріккен соң Шығыс­тың қос тілшісі қол ұстасып са­пар­ларға жиі шығатын болдық. Тоқсаныншы жылдардың соңы мен екі мыңыншы жылдардың басында газетке жазылу науқанына қызу кірісетінбіз. Алматыдан бұ­­­­рын­дары Семей облысында мен­­­шікті тілші қызметін ат­қар­ған, аузы дуалы, елге сыйлы Мамадияр Жақып ағамыз келе­тін. Ол кісімен бірге жүрген жақ­сы әрі қиын. Жақсы болатыны, «Егеменнің» тарихы, газетке жа­зылудың пайдасы жайлы кеңінен әңгіме қозғайтын. Ал қиыны, артық сөйлеуден қалдық. Көрсеқызарлық, басқа да жат әрекеттерге ол кісінің жаны қас.

Бір жолы Мамадияр ағаны Аягөзден күтіп алдық. Ертеңінде аудандық әкімдікте қала тұрғын­дарымен кездесу өтті. Аудан әкімі кешігіп жатыр. Не болып қалды дегендей Дәулет екеуміз Мәкеңе жалтақтап қарай береміз. Ол кісі сабыр сақтап отыр. Ақы­ры жиынды өзі жалғастырып әкетті. Кездесу аяқталған соң әкім бізді менсінбеді ме, неге кел­меді деп едік, Мәкең «әкімнің тығыз шаруа­сы болып қалған сыңайлы, газетке жазылуды аудан басшысының беделімен емес, оқырмандарды қызықтыратын мақалалар арқылы тындырған жөн» деп ақыл қосты. Алдыңғы толқын ағалардың ақыл-кеңесі, олардың өмірлік тәжірибесі бізге зиянын тигізген жоқ. Дәукең әлі күнге Мамадияр ағасымен жиі кездесіп, кейде телефонның сымы қызғанша сөйлесіп, әңгіме көрігін қыздырып тұрады. Жал­ғыз ол кісі емес, облыстық га­зетті ұзақ жылдар басқарып, со­ңынан «Егеменнің» Маңғыстау облысындағы меншікті тілшісі қызметін абыроймен атқарған, Ақтауда тұрып жатқан Жоламан Бошалақпен (марқұм, талантты ақын Гүлжауһар Сейілжанованың өмірлік серігі) жиі хабарласып тұрады. Мәкең де, Жөкең де Се­мейге күйеу бала, кездесе қал­ғанда жезделерімен қалжың­да­сып, қазақы дәстүр бойынша ерке­легенін сан мәрте көріп, сүй­сінгенім бар. 

Газеттің Семей өңіріндегі мен­шікті тілшісі қызметін ат­қарса да Дәукең «шекараны» бұ­зып, менің «аумағыма» келуді ұнататын. Ондағы мақсат – Катон­қарағайдың сұ­лу табиғаты, Марқакөл мен Зайсан, Күршім, Риддер, Зырян (қазір Алтай) аудандары мен қалаларындағы атқарылып жатқан оң істерді көру, адамдарымен танысып, газетке мақала жазу. Екеуміз бір­лесіп жазған біраз мақала оқыр­ман­дар тарапынан өз бағасын алған.

«Egemen Qazaqstan» газетінде қызмет еткен ширек ғасырда Дәулет Сейсенұлының қаламынан талай құнды мақалалар жарық көрді. Семей ядролық полиго­ны жайлы жазған мақаласы Қазақ­стан Журналистер одағының сый­лығына ие болды. Кейін бұл ма­қаласын жетілдіріп, 2011 жы­лы апат аймағының жа­бы­луының 20 жылдығы қар­са­ңында «Ядролық сынақ аймағы: кеше және бүгін» деген атпен де­ректі кітап болып шықты. Бұл еңбегі лайықты бағаланып, Елба­сының Алғыс хатымен және «Ал­тын барыс» төсбелгісімен атап өтілді. Семей көне орман бел­деуінің проблемасы, Абай ауда­нындағы атқарылып жатқан оң істер, басқа да мақалалары өткірлігімен оқырмандар тарапынан лайықты бағасын алды. Қазақстан Журналистер одағы мен облыс әкімі тағайындаған сыйлықтарды бірнеше мәрте алуы қаламгерге көрсеткен жо­ғары баға болса керек.

Ұлылар елінің тумасы жур­на­лист-жазушы ұлылар тақы­рыбына келгенде ерекше шабыттанып, бірінен соң бірі бірнеше жинақ шығарды. Атап айтар болсақ, оның «Шәкәрім» деп ата­латын деректі кітабы дала да­ныш­панының 150 жылдық ме­рейтойы қарсаңында, ең алдымен Астанадағы «Фолиант» баспасынан «Нартұлға», бұдан соң Алматыдағы «Қазақстан» бас­пасынан «Ғибратты ғұмыр» сериясымен жарыққа шықты. Ұлыларды ұлықтаған осы және басқа еңбектерімен ол Шә­кә­рім атындағы Семей мемле­кеттік университетінің құрметті профессоры атанып, Абай жә­не Әуе­зов медальдарымен м­а­ра­­пат­талды. Дәукең сонымен бірге Семей қаласы мен Абай ауданының құрметті азама­ты, Қазақстанның құрметті жур­налисі. Осы жақында ғана жарық көрген «Жәнібек» атты кітабында халқымыздың күміс көмей әншісі, досы Ж.Кәрменов жайлы кеңінен ой толғайды, әншінің біз біле бермейтін қыр-сыры жайлы баяндайды. Әр жылдары оның «Семей елі, Семей жері», «Шежірелі Шыңғыстау», «Өзге емес, өзім айтам өз жайымды» атты кітаптары Астана, Алматы, Семей қалаларындағы баспалардан жарық көрді. 

Дәулет Сейсенұлы онға тарта кітаптың және жеті драмалық пьесаның авторы. Оның пьесаларында Абай мен Шәкәрімнің («Абай-Шәкәрім), яғни ұстаз бен шәкірттің арасындағы сый­ластық – жасы үлкен ағаның іні­ге деген ілтипаты мен қам­қор­лығы, жеке басының үлгі-өне­гесі, ал іні тарапынан аға өсие­­тіне адалдығы сөз болса, «Мұх­тардың мұраты» деп аталатын келесі пьесасында атынан көрініп тұрғандай «соқтықпалы, соқпақсыз жерде өскен» хакім ақынның өмір жолын ашып көрсету заманымыздың заңғар жазушысы М.Әуезовтің бас­ты мұраты болғанын айғақтайды. Ал «Маэстро», «Махаббат вальсі» пьесаларында басынан сан қилы тағдырды өткерген атақты скрипкашы Әйткеш Толғанбаев пен белгілі сазгер Бекен Жамақаев туралы драма тілімен баяндайды. «Жәнібек ән салады» атты драма-реквиемі Семейдегі Абай атындағы драма сазды театрында қойылды. Кітап соңынан кітап шығарып, драмаға ден қойған қаламгердің Қазақстан Жазушылар одағының басқарма мүшесі, осындағы деректі проза секциясының мүшесі ретінде одақ жұмысына белсенді қа­тысуы до­сымыздың тыным тап­пай ізде­ніс үстінде екенін айғақ­таса керек.

Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Egemen Qazaqstan» газетінің ардагері

ӨСКЕМЕН

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу