Қостанай облысында Бірыңғай жиынтық төлем жинала бастады

Биыл қаңтардан бастап, Бірыңғай жиынтық төлем төлеу жүйесі енгізілді. Елімізде азаматтардың құқын қорғау бағытындағы іс-шаралар үздіксіз жүргізіледі. Белгілі жұмысы жоқ, күнкөрісіне қажетті қаржысын өзі табатын азаматтар басы ауырып, балтыры сыздағанда, қарттығы келгендегі зейнетақысын ойлағанда, өмірде ауыр жағдайларға жолығып қалғанда немесе жас отбасылар сәбилі болғанда, әйелдер баламен үйде отырып қалғанда не істемек керек?  

Егемен Қазақстан
21.02.2019 10
2

Әрине, осындай жағдайларда құқы сақталуы үшін мемлекеттің ғана емес, әркім­нің өз тарапынан да іс-қи­мыл бол­уы тиіс. Осы мәселені оң­тай­лы шешу үшін елімізде халықтың формаль­ды емес жұмыспен қамтылған бөлі­­гіне құқықтық мүмкіндік беруге бағыт­талған механизм жасалды. Мұны – Бірың­ғай жиынтық төлем (БЖТ) меха­низ­­мі. 

Жыл басында облыс әкімі аппараты мәжілісінде әлеуметтік және еңбек құқы­ғының толық пакетін ұсыну үшін өзін өзі жұмыспен қамтыған азаматтарды формализациялау қажеттігі, ал облыс­та ондай жандардың саны 18 мың екені, бұл үшін халыққа түсін­ді­ру жұмыстары жүргізілуі тиіс екені айтыл­ды. Қазір облыс аудандары мен қала­ларында өзін өзі жұмыспен қам­тып отырған адамдарға БЖТ төлеуді түсін­ді­ру жұмысы жаппай жүріп жатыр. 

Алдымен «өзін өзі жұмыспен қамту» дегеннің не екенін жұрт біледі. Еш жерден белгілі жалақы алмай, сау­­да жасаса да, ауылда қолдағы бір-екі сиырының сүтін, адамдардың сұра­нысы­­­на орай киім тоқып, бәліш пісіріп сатса да, жеңіл көлігімен жолаушы тасыса да ешкімге алақан жаймай, күнін кө­ріп отырған жандар баршылық. Бірақ олар ешқандай салық төлемейді. Бірың­ғай жиынтық төлем – салықтың төрт түрін, яғни жеке табыс салығын төл­еуге, әлеуметтік және медициналық сақ­тандыру қорларына, сондай-ақ бірың­ғай жинақтаушы зейнет­­ақы қорына аудар­ымдар жасау­ға мүмкіндік береді. 

– Әлеуметтік медициналық сақтан­ды­ру қорынан төлемдер тек 2020 жыл­дан бастап жүзеге асырылады. Қазір тек жинақтау жүріп жатыр. Осы­ны көп адамдар түсіне бермейді. Бір­ың­ғай жиынтық төлемнің 40 пайы­зы осы әлеуметтік медициналық сақ­тан­дыру қорына кетеді. Адамдар қалта­сы­нан шығын шыққандай көреді. Мы­са­лы, ауылдық жердегілер төлейтін Бірың­ғай жиынтық төлемнің 505 теңге­сі әлеу­меттік медициналық сақтан­дыру қоры­на түседі. Есесіне айына 1 мың теңгенің медициналық қызметін алып отырады. Ал әлеу­мет­тік медициналық сақтандыру қоры төлем жасайтын 2020 жылдан бастап, осы айына 505 теңге төлеп отырған кісілер ауырып, ота жасататындай жағдай туғанда осы қордан емінің құнына қарай қаржы бөлінеді. Ол аз да емес. Мысалы жүрек­ке жаса­ла­тын операциялар кемін­де 1,5 мил­лион теңге тұрмай ма? Мұнан ар­тық мемлекет жасайтын мүм­кін­дік қандай болуы керек? – дейді Әлеу­мет­­тік медициналық сақтандыру қоры облыс­тық филиалының директоры Сәуле Аймағамбетова. 

Бірыңғай жиынтық төлемнің не еке­нін түсі­ніп болмағандар оны қалта­сын қағатындай көреді. Алтынсарин ауда­нын­­­дағы Большая Чураковка ауылын­да тұратын Гүлнар Сәфиева – өзін өзі жұмыс­пен қамтып отырған жан­ның бірі. Алматыға барып, азын-аулақ киім-кешек әкеліп сатады, үйін­де 4 сиы­ры бар, оны сауып, сүтін өт­кізе­ді. Күй­еуі де қолға іліккен жұмыс­­ты қай­тар­­май, күнделікті бала­ла­­рының нәпа­­қасын табады. Отбасы екі бала өсі­ріп отыр. 

– Мұны түсінбегендіктен «мемле­кет жұмыссыздардың өзінен салық алып жа­тыр» деп ойлайтынымыз рас еді. Аудан­дық жұмыспен қамту бөлі­мі­нен маман­дар келіп түсіндірді. Мұның алдымен әркімнің өзіне қажет дүние еке­нін түсіндім де, мен БЖТ тө­леу­ге бір­ден келістім. Ауылда тұ­ра­­тын­­дар­ға ай сайын төлейтін 1263 тең­ге ешкімге жал байламайты­ны анық, жаныңа тимейді. Есесіне қоғамда бар екенің­ді сезінесің, әлгі қорлардан керек уақытында жүгірмей көмегіңді аласың, – дейді Гүлнар. 

Аудандар мен қалалардағы мамандар өзін өзі жұмыспен қамтыған әр адаммен сөйлесіп, БЖТ-ның тиім­ді­лігіне олардың көзін жеткізуге тыры­сып отыр. 

– Ауданда 800-ге жуық белгілі жұмы­сы жоқ адамдар бар. Әр ауыл­дық ок­руг­терге барып, ондағы тұрғын­дар­ға тү­сін­діру жұмыстарын жүргізу оңай емес. Адамдар әртүрлі ғой. Қа­зір­­гі уа­­қыт­­та ауылдағылар үшін 1263 теңге көп ақша емес. Көптеген жандар тү­сін­ген болды, төлемін төлеп те жа­тыр. Тіпті, түсінгісі келмей­тін­дер, арқа­­ны кең­ге салған, масыл­дық психо­ло­­гия­дан әлі де арыла алма­ған жауап­сыз жандар «төлейтін еш­теңем жоқ, Үкімет далаға тас­та­мас» деп есігін жауып алады. Бірақ түсін­діру жұмыстары барынша жүріп жатыр, – дейді Алтынсарин аудандық жұмыс­пен қамту орталығының директоры Қойшы­ғара Оспан.

Өзін өзі жұмыспен қамтамасыз еткен қала тұрғындарына да Бірыңғай жи­ын­­­тық төлем туралы түсіндіру жұмыс­та­ры аз емес. «Суына дейін сатулы» қала­да қарап отырған адам­ның күні өтпейтіні аян. Сонау 90-шы жылдары жұ­мыстан қысқарып кеткен­нен кейін Анна Грещенконы өзінің қолөнері – тоқыма асырап келеді. Қарап отыратын күні аз. Сұраныс та жоқ емес. Дүкен толы киім болса да, қолдан тоқы­­ған бұй­ым­­ға қызығушылық біл­ді­ре­тіндер жет­кі­лікті. Бірақ Анна са­лық та, зейнет­ақы қорына төлем де төле­ген емес. Содан өзін ауада ілі­ніп тұрған­дай сезініп жүретін. «Жер бетінде жүрсек, қарттық қайда қаша­ды, ол да келер. Сонда күнкөріс қалай болар екен?» дегенді ойламайды емес, ойлап қояды. Бірақ бүгінгі күнкөріс қамы ондай ойды серпіп жібере береді. Денсаулық бәрінен де қымбат. Сондық­тан әлеуметтік медициналық сақ­тан­дыру туралы Анна соңғы кезде кө­бірек ойланатынын жасырмады. 

– БЖТ туралы өткен жылдан бері ес­тіп келемін. Әлеуметтік ме­ди­ци­на­­лық сақтандыру, зейнетақы жинақ қор­ларына төлемдер де осы Бірыңғай жиын­тық төлем құрамына кірді дегенге елең ете қалдым. Соның анық-қанығын білсем деп едім. Бірыңғай жиынтық төлемге кіретін төрт төлем де керек. Қалалықтар үшін 2525 теңге қалтаңды қағатын қаржы емес ғой. Әрине, айына төлеп отыруға болады, – дейді Анна. Бір Анна емес, естігенмен әлі анық-қанығына көзі жетпей, дүдәмал жүргендер бар­шы­­лық, бәлкім. Тиісті орындарға түсін­ді­ру жұмыстарының жолын көбірек қарастырып, тиімділігін арттыра түсу керек секілді.

Жыл басынан бері облыс аумағында 700-ден астам адам Бірыңғай жиынтық төлем төлепті. Әрине, бұл көп емес, істің бастамасы ғана. Бүгінде ақпарат заманы. Жұрттың көзі ашық. «Бір­ың­ғай жиынтық төлем» дегеннің не екенін телефоннан түспейтін қа­уым интернетті ашып жіберсе де біліп алады. Адамдар­дың әлеуметтік тұрмы­сының жақ­саруына мемлекет тара­пынан жасал­ған мүмкіндіктерді әр­кім дұрыс пай­далануды түсінетін кез жетті. Халқы­мызда: «Көрпеше төсе­сең, өзіңе төсейсің» деген сөз бар. Бірыңғай жиынтық төлем механизмі халықтың осы даналығын еске салады. Бұл – мемлекетті жарылқау емес, әркімнің өзі үшін, алдағы өмірінің қауіпсіздігі, әлеуметтік тұрмысының қалыптылығы үшін өз қамын өзі жеуі деп түсінгені абзал. Дегенмен сең қозғалғандай...

Нәзира ЖӘРІМБЕТ,

«Egemen Qazaqstan»

ҚОСТАНАЙ 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.03.2019

Қостанайдың аудандары мен қалаларында елорданың жаңа атына орай акция өтті

26.03.2019

Қостанай облысында полицейлер азаматтық алып берді

26.03.2019

Сенат Төрағасы Түркия Ұлы Ұлттық Мәжілісі Төрағасымен телефон арқылы сөйлесті

26.03.2019

Мамандар Қаламқастағы апат зардабын өрт ауыздықталған соң анықтамақ

26.03.2019

«Қаламқас» кен орнындағы жағдай бойынша қылмыстық іс қозғалды

26.03.2019

Сыртқы істер министрінің орынбасары тағайындалды

26.03.2019

Мен кешегі шалдарды түгел көрдім

26.03.2019

Қазақстан мен Вьетнам арасындағы өзара құқықтық көмек туралы шартты ратификациялау туралы заң жобасы қаралды

26.03.2019

Сенат комитетінде арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар туралызаң жобалары қаралды

26.03.2019

Ақтамберді жыраудың басына кесене орнатыла ма?

26.03.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Украина Президенті Петр Порошенкомен телефон арқылы сөйлесті

26.03.2019

Ержан Жылқыбаев еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі болып тағайындалды

26.03.2019

Алмат Мадалиев Әділет вице-министрі қызметіне тағайындалды

26.03.2019

#NurOtanTrends пікірталас алаңының кезекті отырысы өтті

26.03.2019

Францияның Бас Консулдығы «Франция мәдениеті» байқауын ұйымдастырды

26.03.2019

Алматыда алғашқы «Қыз Жібек аруы» байқауы өтті

26.03.2019

Академик Асқар Жұмаділдаев жасырған есебін шығарған СДУ студентіне 100 доллар сыйақы берді

26.03.2019

Байқау жеңімпаздары оңтүстікті аралайды

26.03.2019

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Алматы қаласына барды

26.03.2019

Нұр-Сұлтан – Токио бағытында рейс ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу