Izgiliktiń ózegi – kisilik

«Eger siz ǵalym, kvanttyq fızık bolsańyz jáne nemen aınalysyp júrgenińizdi bes jasar balaǵa eki aýyz sózben túsindirip bere almasańyz, onda siz – dúmshesiz», degen eken amerıkalyq áıgili fızık Rıchard Feınman. Árıne, ǵalym adam ǵylymmen nege shuǵyldanyp júrgenin ózi biler, alaıda ol nemen aınalysyp júrgenin kisiligimen kórsete almasa, ne istep júrgenin uqtyra almasy anyq. Sanaýly bolsa da ondaı adamdar úlken ǵalymdyqqa da, zor baılyqqa da, joǵary laýazymǵa da qol jetkizgenimen boıynda kisiligi kem túsip jatsa, bul ómirdegi adam degen atqa laıyqty ne bitirip júrgenin ózi de túsine almaǵany deıdi. 

Егемен Қазақстан
27.02.2019 312
3

Sondyqtan ondaı adam qanshalyqty baı, ǵalym, joǵary dárejeli sheneýnik bolsyn, adamnyń adamyna jete almaıdy. Sony bilgen Qadyr Myrza Áli: «Kisilik kisi tańdamaıdy. Ol qoı baǵyp júrgen qatardaǵy qazaqtan bastap, el basqaryp júrgen eleýli azamattarǵa deıin, bir de bireýin jatyrqamaıdy. Iá, jatyrqamaıdy. Biraq ol ekiniń birine buıyrmaıtyn, adamnyń adamyna ǵana, sonyń júregine uıa salatyn qymbat qasıet...» degen edi. Rasynda, bul ekiniń birine buıyra bermeıtin asyl qasıet. Baıqasańyz, adamnyń nemen aınalysyp júrgeni kisiliginen ǵana kórinetini ras. Oǵan mysaldy alystan izdeýdiń qajeti joq. Bir tanysym myna áńgimeni aıtyp bergen. «Birde mektepke baryp balamdy biraz kútip qaldym. Sońǵy sabaqtyń bitkenine de biraz boldy. Biraq bir bala sýmkasyn birese arqasyna salyp, birese qolyna alyp, esikke de, terezege de jaltaq-jaltaq qarap qoıyp, únsiz júr. Birese otyrady, birese turady. Aqyry shydamaýy taýsylyp kúzetshi aldyna kelgen álgi bala: «Aǵa, anama habarlasyńyzshy, maǵan eshkim kelmeı jatyr», dedi. Sosyn ol sýmkasynan kúndeligin alyp, onda jazylǵan telefon nómirin kúzetshige kórsetti. Kúzetshi bolsa, qaltasynan uıaly telefonyn aldy da álgi nómirdi terip, balanyń qolyna ustatty. «Anashym, qaıdasyń?! Sabaq bitkeli bir saǵat bolyp qaldy, Saǵı aǵam áli kelgen joq. Sen kelesiń be?» dep, kókeıine keptelip qalǵan suraqtardy tópeletken bala, alaqandaı telefon ishine kirip kete jazdady. Anasy ulyn asyqpaı tyńdap, sosyn jaǵdaıyn surap, jáne oǵan keletin adamnyń nege kelmeı qalǵanyn da biraz talqylady. Aqyry sóılesip bolǵan bala uıaly telefondy kúzetshige qaıtaryp berip «rahmet, aǵa!» dedi. Álginde ǵana tunjyrańqy tartyp turǵan onyń júzi endi jaınap tur.

 – Qalaı, anań keletin boldy ma? – dep surady kúzetshi. 

 – Ia, rahmet aǵaı, qazir anam ózi keledi! – dedi kip-kishkentaı bala qýanyshtan jymıyp. Buǵan kúzetshiniń de júzi jaınap, birge jymıdy. Ol kishkentaı balanyń qýanǵanyna birge qýandy.

Al men bolsam kúzetshiniń isine rıza boldym. Qarapaıym kúzetshi óziniń nemen aınalysyp júrgenin kip-kishkentaı balany qýantýymen túsindirip berdi. Biraq onyń naqty mindetine mundaı kómek kirmeıtindigi belgili. Onyń mindeti – kúzet. Alaıda ol kishkentaı balaǵa óziniń isi qanshalyqty mańyzdy jáne qanshalyqty qajetti ekenin áp-sátte uqtyra bildi. Alaıda bul kúzetshi aldyna kelgen ár balaǵa osylaı qaıyrymdylyq kórsete bere me eken dep oılanyp qaldym. Qanshama bala bar? Sosyn kúzetshige jaqyndap: – Sizge osylaı ár bala kelip ótinish jasasa, solardyń báriniń ata-anasyna habarlasasyz ba? – dep suradym. Ol bul suraǵyma sál tańǵalǵan keıippen maǵan qarady da: – Árıne! – dedi. Jáne bul isiniń sebebi retinde túsindirgendeı:– Ár balany tanımyn. Olardyń ata-analaryn da bilemin ǵoı. Olar keshikse, balalarmen birge men de jabyrqaımyn, – dedi. Men onyń jaýabymen únsiz kelistim. Biraq taǵy oıǵa qaldym. Bilesiz be, jańaǵy balanyń ózi anasymen az sóılesken joq. Biraz ýaqyt aldy. Ár balaǵa osylaısha uıaly telefonyn sóılesýge ustata berse, telefondaǵy qanshama birligin joǵaltady. Al kúzetshiniń aılyǵy belgili – shaı-sýyna da jetpeıdi. Endeshe kúzetshini ár balaǵa kóńil bólip, olarǵa qaıyrymdy bolýǵa jetelep turǵan ne deısiz ǵoı. Ol – kisilik! Kisilik kisi tańdamaıdy degen osy. Biz muny ýaq-túıek dep sanasaq ta, osyndaı isteri arqyly kúzetshiniń kisiligi arta beretini haq».

Ia tanysymnyń myna áńgimesi meni de oılantty. Bir qaraǵanda, tipti nazarǵa alatyndaı mańyzdy áńgime emes te shyǵar. Biraq izgi isterdiń bári, bolashaq tárbıeniń de ózi osylaı bastalady ǵoı. Myna balanyń boıyna tıtimdeı bolsa da izgiliktiń ushqyny salynǵany anyq. Ol erjetkende ana kúzetshideı kisiligi ár iste kórinip tursa, qoǵamnyń qundylyǵy artqany emes pe. Áıtpese aramyzda qanshama boldym, toldym degen adamdar júr. Olar múmkin belsendi maman shyǵar, ne táp-táýir oryndaýshy sheneýnik te shyǵar. Biraq erteń jurt esine alyp aıtardaı, atardaı bir kisilik isteri artynda qalar ma eken. Qalsa, jurtqa jasaǵan ozbyrlyǵy men qıameti, óz múddesin júzege asyrý úshin jasaǵan qysymy qalar. Odan qoǵamǵa ne paıda? Kisiligi joq kisi qurtady degen ǵoı. Júıe júgensizdigin kúsheıtýge ǵana qyzmet etedi. Sondyqtan da kisi bolý ekiniń birine buıyrmaıtyn asyl qasıet dep Qadyr aǵa beker aıtqan joq. Kisiligi bar adam qandaı bılik qolyna tımesin, el múddesin oılaýdan esh taımaıdy, al ózgege qajet kezde kez kelgen sátte oılanbastan qaıyrymdylyq kórsete alady. Alaıda qaıyrymdylyqtyń qadiri aram aqsha qunymen ólshenetin myna zamanda kisiligi bar jandardyń qarapaıym adamdar arasynda ǵana seldirep qalyp bara jatqany oılandyrmaı qoımaıdy. Bul da Sheraǵań tilimen aıtqanda, bir kem dúnıe. О́ıtkeni qaıyrymdylyqty aram baılyǵy, ne qolyndaǵy bıligi arqasynda ǵana baqaı eseppen kórsetetin adamdar da bar ekenin joqqa shyǵara almaısyz. Al ana kúzetshiniń qaırymdylyǵy onyń tula boıyna týa bitken kisilik qasıeti, ol qasıet mundaı adam qaı jerde qyzmet etse de erekshelenip kórinip turady. Bul – izgiliktiń shyńy.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.03.2019

Ж. Қасымбек су тасқыны кезеңіне дайындық туралы кеңес өткізді

18.03.2019

5 баланы құтқарған азамат Ішкі істер министрінің бұйрығымен марапатталды

18.03.2019

Елбасының азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы тапсырмаларын орындау мәселелері талқыланды

18.03.2019

Индонезияда су тасқыны салдарынан 63 адам қаза тапты

18.03.2019

Мемлекет басшысы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасына барды

18.03.2019

«Жетісу» телеарнасы 20 жылдығын атап өтеді

18.03.2019

Жетісу кәсіпкерлері жақсылық жасаудан жарысып жатыр

18.03.2019

Түркі Академиясының 2019 жылғы жұмыс жоспары бекітілді

18.03.2019

Е. Алпысов Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды

18.03.2019

Ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі тағайындалды

18.03.2019

Астана әкімдігі халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдаудың жаңа 13 шарасын ұсынды

18.03.2019

Елбасы Астана қаласында салынатын жаңа мешіттің іргетасын қалау рәсіміне қатысты

18.03.2019

Көпбалалы және аз қамтылған отбасыларды әлеуметтік қолдаудың қосымша шаралары жарияланды

18.03.2019

Оңдасын Оразалин жол-көлік апатынан қаза болғандардың туыстарына көмек көрсетуді тапсырды

18.03.2019

Бокстан Марина Вольнованың жүлдесі үшін турнир өтті

18.03.2019

Калгариде конькишілердің қанжығасы майланды

18.03.2019

Көпбалалы аналар үшін баспана кезегі бөлек болады - Бердібек Сапарбаев

18.03.2019

2025 жылға қарай өнеркәсіптік тауарлардың өндірісі 2 есеге артады

18.03.2019

Түркістан: Сайрам ауданында кәсіпкер тәулігіне 10 тонна сүт өңдейді

18.03.2019

Астанада алдағы екі айда экологиялық науқандар өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Suranys kо́p, qoldaý kem

О́z elimizde óz tilimizdiń kenje qalǵanyn jasyra almaımyz. Eń basty másele – onyń qoldaný aıasy tarylyp ketti. Bul kemshilikti eńserý úshin qazaq tilin jańǵyrtý qajet. Qalaı? Mine, bul kimdi bolsa da tyǵyryqqa tirep, oılandyratyn úlken suraq. Biraq onyń sheshimin búgingi tańda memlekettiń ózi usynyp otyr. Bar másele, osyny arqaý etip, zańdy qoldaýǵa qajettilik týǵyzý. Ol úshin ne istegen jón?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу