Jaqsylyq kо́p pe, jamandyq kо́p pe?

Dalaǵa shyqsam azdap qar jaýyp tur eken. Kúnniń sýyqtyǵy – 2 gradýs. Elordada naýryz týsa da kóktemniń kúni deýge kele qoımaıtyn, qystyń jumsaq ta jaıly sáti sekildi. Osyny paıdalanyp jumysqa jaıaý tartqandy jón kórdim.

Егемен Қазақстан
06.03.2019 727
3

Jaıaý kele jatqan jalǵyz adamǵa oı joldas. Neshe túrli oılar basyńa keledi. Bir sátte kókeıge «О́mirde jaqsylyq kóp pe, joq álde jamandyq kóp pe» degen suraq kele qaldy. Bir sát eksperıment jasap kórmek boldym.

Jaıaý júrginshiler joly qardan tazartylyp úlgirmegendikten, qar betindegi jalǵyz aıaq soqpaq sekildi taptaýryn joldar paıda bolypty. Sol joldy qýalap kele jatyrmyn. Mundaıda qarama-qarsy kezdesip qalǵan eki adamnyń biri ekinshisine jol berýi tıis. «Qane, qazir maǵan qansha adam jol berer eken, sonyń árqaısysyn ózime jasalǵan jaqsylyqqa balaıyn» dep sheshtim.

Jumysqa jetkenimshe 22 adam qarama-qarsy kezikti. Olardyń kóbi jastar. Sondyqtan jurttyń kóbi maǵan jol berdi. Sonda jumysqa jaıaý kelemin dep 1 saǵat jolda júrgenimde jıyrma shaqty jaqsylyqqa kenelip úlgerippin. Osyny oılaǵan sátimde ózimniń de kóńilimniń kóterilip qalǵanyn sezindim.

Adam balasy tabıǵatynda bir-birine jaqsylyq jasaýǵa beıim ǵoı. Bireýge jaqsylyq jasaýdyń ózi – jan sergiter jaqsy is. Birinshisi «jaqsylyq kórdim» dep qýansa, ekinshisi «bireýge jaqsylyq jasaý qolymnan keldi» dep qýanady. 

Eger bizdiń qazaq halqynyń salt-dástúrine nazar aýdarsańyz, onyń tek kileń jaqsylyqtan turatyndyǵyn baıqaısyz. Úlkendi syılaý, anany, qyz balany qurmetteý, jasy kishige jón úıretý, qonaqty qudaıyndaı kútý – sonyń bári bizdiń salt-dástúrimizde tur. Maqal-mátelderimiz de tek jaqsylyq jasaýdy úndeıdi. Máselen, «Jaqsylyqtyń erte-keshi joq» deıdi. Tipti «Jamandyq qylǵanǵa da jaqsylyq qyl» dep úıretedi, «Taspen urǵandy aspen ur» deıdi. «Jaqsylyq bireýden qaıtpasa, bireýden qaıtady, áıtpese Qudaıdan qaıtady» deıdi. 

Meniń oıymsha, osynyń barlyǵy bizdiń halqymyzdyń ǵasyrlar boıy myna keń ólkede qaýymdasyp ómir súrýiniń negizinde qalanǵan. Qaýymdasqan ómirde bir adam, ekinshi bir adamnyń kómegine súıenbeı tura almaǵan. Salt atpen jalǵyz ózi jolǵa shyqsa da, aldymen Allaǵa syıynǵan, sodan keıin kóptiń kómegine sengen. «Tańǵy as – táńirden» degen. Eger katolık dininde, ásirese, onyń protestant tarmaǵynda jeke adamnyń tulǵasy, onyń jetistikteri men táýelsizdigi nasıhattalsa, bizdiń qazaq «jalǵyz júrip jol tapqansha, kóppen júrip adas» deıdi.

О́kinishke qaraı, sońǵy I-II ǵasyrdyń ishinde bizdiń halqymyzdyń ómirine engen uly ózgerister salt-dástúrimizdiń, qazaqy bolmysymyzdyń buzylýyna alyp keldi. О́zimizdiń ornalasqan keń baıtaq óńirimizde san túrli mádenıetterdiń toǵysqan tusynda turdyq ta, olardyń jaqsylyǵyn da, jamandyǵyn da molynan qabyldadyq. Boıymyzdaǵy qazaqqa tán kóp dúnıeni joǵalttyq, onyń ornyna orysqa tán, ózbekke tán, tipti alysta jatqan eýropalyqtarǵa tán talaı dúnıeni qabyldadyq. Qazirdiń ózinde eki dúnıeniń ortasynda turǵan sekildimiz. Árıne, «bir jamandyqtyń bir jaqsylyǵy bar» degen ǵoı taǵy da atam qazaq. Osy ózgeristerden bizdiń bir utqan jerimiz bolsa, ol ne nársege de bolsa, tez beıimdelgishtigimiz sekildi. Búgingi jyldam ózgeretin jahandyq dúnıe turǵysynan qaraǵanda muny jaqsy qasıet retinde baǵalaýǵa bolady.

Sondyqtan Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy taǵdyry da, ulttyq bolmysy da kóp ózgeriske túsken biz sekildi halyqqa óte qajet. Ol bizge eń áýeli ózimizdiń qaıdan shyqqanymyzdy, qaı jerge kelgenimizdi bilý úshin, halyq retinde búgingi jalpyadamzattyq qundylyqtar arasynan ózimizge tıisti joldy tańdap, baǵyt-baǵdar túzýimiz úshin kerek. Jalpy halyq, ult retinde bizdiń boıymyzda buǵyp jatqan úlken rýhanı qasıet bar. Biz jan-dúnıesi lastanǵan halyq emespiz. Osy qasıetterimizdi saqtap qalý úshin bizge jamandyq pen jaqsylyqtyń arasyn saralap otyrýǵa týra keletin sekildi.

Sonymen meniń bir saǵattyń ishinde júrgizgen eksperımentime qaraǵanda bizde jaqsylyq ataýly mol. Eń úlken jaqsylyq – qazaqtyń keshegi kúninen búgingi kúni jaqsy. Osynyń qadirin túsinýge árkimniń shamasy jetedi dep oılaımyn. 

Biraq sóıte tura nege adam balasy jaqsylyqtan kóri bireýden kórgen jamandyǵyn, zábirin aıtýǵa qushtar? Qazir qaryny toımaı júrgen adam az, biraq kóńili toǵaımaı júrgen adamdar jetip-artylady. Áleýmettik jelige kirseńiz, kijin­gen adamdardy kóresiz. Nege bulaı? Sebebi adamdar jaqsylyqty eskere bermeıtindeı jaǵdaıǵa jetken sekildi.

«Ýaıymsyz aǵady bulaq kúlip, 

Men de sony tiledim jylap turyp. 

Jaqsylyqty eskere bermeıtinder, 

Jamandyqqa qalady qulaq túrip» degen óleń joldary bolýshy edi. Jamandyqty sanaǵandaı jaqsylyqty da sanap júreıik!

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.03.2019

Ж. Қасымбек су тасқыны кезеңіне дайындық туралы кеңес өткізді

18.03.2019

5 баланы құтқарған азамат Ішкі істер министрінің бұйрығымен марапатталды

18.03.2019

Елбасының азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы тапсырмаларын орындау мәселелері талқыланды

18.03.2019

Индонезияда су тасқыны салдарынан 63 адам қаза тапты

18.03.2019

Мемлекет басшысы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасына барды

18.03.2019

«Жетісу» телеарнасы 20 жылдығын атап өтеді

18.03.2019

Жетісу кәсіпкерлері жақсылық жасаудан жарысып жатыр

18.03.2019

Түркі Академиясының 2019 жылғы жұмыс жоспары бекітілді

18.03.2019

Е. Алпысов Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды

18.03.2019

Ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі тағайындалды

18.03.2019

Астана әкімдігі халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдаудың жаңа 13 шарасын ұсынды

18.03.2019

Елбасы Астана қаласында салынатын жаңа мешіттің іргетасын қалау рәсіміне қатысты

18.03.2019

Көпбалалы және аз қамтылған отбасыларды әлеуметтік қолдаудың қосымша шаралары жарияланды

18.03.2019

Оңдасын Оразалин жол-көлік апатынан қаза болғандардың туыстарына көмек көрсетуді тапсырды

18.03.2019

Бокстан Марина Вольнованың жүлдесі үшін турнир өтті

18.03.2019

Калгариде конькишілердің қанжығасы майланды

18.03.2019

Көпбалалы аналар үшін баспана кезегі бөлек болады - Бердібек Сапарбаев

18.03.2019

2025 жылға қарай өнеркәсіптік тауарлардың өндірісі 2 есеге артады

18.03.2019

Түркістан: Сайрам ауданында кәсіпкер тәулігіне 10 тонна сүт өңдейді

18.03.2019

Астанада алдағы екі айда экологиялық науқандар өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Suranys kо́p, qoldaý kem

О́z elimizde óz tilimizdiń kenje qalǵanyn jasyra almaımyz. Eń basty másele – onyń qoldaný aıasy tarylyp ketti. Bul kemshilikti eńserý úshin qazaq tilin jańǵyrtý qajet. Qalaı? Mine, bul kimdi bolsa da tyǵyryqqa tirep, oılandyratyn úlken suraq. Biraq onyń sheshimin búgingi tańda memlekettiń ózi usynyp otyr. Bar másele, osyny arqaý etip, zańdy qoldaýǵa qajettilik týǵyzý. Ol úshin ne istegen jón?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу