«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

Егемен Қазақстан
13.03.2019 613
3

Kóptegen ata-analar balasyna jasynan kitap oqý kerektigin aıtyp baǵady. Odan ári es bilip, túrli aqparattardy qabyldaı bastaǵan sátten balalar kitaptyń paıdasy, ony oqý kerektigi týraly kóp estıdi, biraq sony qulaqqa iletinder az. Ásirese búgingi jastar kitap oqyǵandy azap kóredi. Al danyshpandardyń bári de kitaptyń paıdasy jóninde talaı aıtqan. Mysaly, Abaı: «Artyq ǵylym kitapta, Erinbe oqyp kórýge» dese, Shekspır: «Kitap maǵan taqtan da qymbat», al Tolstoı: «Jaqsy kitap — aqyldy adamnyń áńgimesimen birdeı» degen.

Jaqsy kitapty jazý barysynda jazýshy óziniń boıyndaǵy barlyq bilimin, biligin, ıdeıalaryn, ónerin berýge tyrysady. Al ony oqyp, túsingen adam kitaptan sol qýatty alyp, óziniń kózqarasyn, qundylyqtary men senimderin, jeke fılosofıasyn qalyptastyrady. Mysaly, Muhtar Áýezovtyń «Abaı jolyn» túsinip oqyǵan kez kelgen adam ózge jaǵyn bylaı qoıǵanda qazaqtardyń aqyldy, bir-birine, ásirese, ozyq oıly adamyna degen qurmetiniń joǵary bolǵanyn, adamı qatynastarynyń órkenıettiń joǵary satysyna jetkenin biledi. О́zin de sol dástúrmen tárbıeleýge tyrysady. Osy kúni bireýler Qunanbaı beınesiniń ádebı keıipker ekenin umytyp, ony prototıpiniń ómirinen alshaq ketkenin aıyptap, jazýshyǵa kiná taqqysy keledi. Biraq Qunanbaı obrazy arqyly M.Áýezov qazaq qoǵamynyń qatparly qyrtystaryn ashty. Eger osyndaı kúshti obraz bolmaı, bolmys jeńil-jelpi sýrettelse, atalarymyz ómir súrgen qoǵamnyń tereń fılosofıalyq danalyqtar men oılardy qalaı týdyrǵanyn bile almaı, áli kúnge dúbára bolyp júrer edik. Sóıtip, «Abaı joly» qazaqtyń qandaı halyq ekenin urpaqtarǵa tanytty, tipti búkil álemge bildirdi dep aıtýǵa bolady. Qazaq jastarynyń ómirge degen kózqarasyn qalyptastyryp, tanymyn joǵary deńgeıge kóterdi. 

Laıyqty ómir súrýdiń negizgi faktorlarynyń biri – mıdyń damýy ekenin ǵylym baıaǵyda dáleldegen. Al ony damytatyn negizgi tásil – kitap oqý ekenin talaı aqyldy adamdar aıtty. Al ǵalymdar kitaptyń adam mıynyń damýyna ıgi yqpal etetini týraly túrli zertteýler júrgizý arqyly dáleldep keledi. Olar kitap oqýdy ádet qylǵan adamnyń oılaý júıesi anaǵurlym ozyq ekenin anyqtaǵan. Stenford ýnıversıtetiniń ǵalymdary «Djeın Ostın» degen belgili romandy ádebıetpen aınalysatyn ǵalymdarǵa oqytqan. Olardyń birazy romannyń mazmunyn qyzyqtap, odan lázzat alsa, ekinshileri kitapqa synı kózben qarap, onyń qyr-syryn anyqtaýǵa tyrysqan. Artynan olardyń mılaryndaǵy ózgerister tekserilgende aldyńǵylardyń oılaý júıesiniń bir arnaǵa shoǵyrlanǵandyǵy baıqalady. Al ekinshilerde mıdyń jaıshylyqta jumys isteı bermeıtin kúrdeli fýnksıalarynyń belsendiligi kúrt artqany baıqalypty. Sonymen birge roman oqıǵalary aýysqanda mıdyń qyzmeti de ózgeriske ushyrap, qan aınalý júıesiniń jaqsarǵany da anyqtalǵan. 

Stanıslas Dens esimdi profesor 63 adamnyń kitap oqý prosesine zertteý júrgizgen. Osylardyń 31-i kitap oqýdy bala jastan jaqsy kóretinder, 22-si kitapty jasóspirim shaǵynan jastanǵandar, al 10-y tıip-qashyp qana qolǵa alatyndar eken. Zertteý nátıjesinde olardyń báriniń de mılarynyń kórý zonasy, sondaı-aq dybyspen jetken aqparattardy qabyldaý qyzmetteri, mıdyń mańdaı men jelke tustarynyń qyzmetteri belsendilik tanytyp, jaqsy jumys isteı bastaǵany belgili bolǵan.

Robert Ýılson degen ǵalymnyń jetek­shi­li­gi­men júrgizilgen zertteýge 300 adam qatysady. Alty jyl boıy júrgizilgen zertteýdiń nátıjesinde kitapty turaqty túrde oqyǵan adamdarda mıdyń kúrdeli fýnksıalarynyń qaýipti qozǵalysqa barmaıtyny anyqtalǵan. Bul bizdiń adamdarda jıi kezdesetin ınsýlt pen ınfarktan saqtaýǵa qolaıly degen sóz. Sonymen birge ǵalymdar kitapty kóp oqý adamnyń jasy ulǵaıǵanda kóbeıe bastaıtyn jadynyń jańylýy sıaqty keselden de qutqaratynyna kóz jetkizgen. 

Mine, bular kitap oqýdyń adam aǵzasyna tıgizetin paıdalary osyndaı. Al onyń aqyl-oıdyń damı túsýine, kózqaras kókjıeginiń keńeıýine jáne basqa paıdalary týraly biz joǵaryda aıttyq. 

Árıne, búginde kúni kitap oqýdy lázzat alý, aqyldy arttyrý, oıdy toltyrý dep emes, tek qana aqparat kózi dep baǵalaıtyn jastar kóp. Ondaılar kitaptyń keremet dámin tatpaǵandar, jaqsy kitaptyń asyl qasıetin boıyna sińirip kórmegender. Osy maqala sondaı jandarǵa oı salyp, nátıjesinde qoldaǵy qazynanyń qunaryn boıǵa sińirýdi qaperge alady degen oıdamyz. Aıta keteıik, qazir tipti burynǵydaı kitapty izdep tabýǵa da ýaqyt joǵaltpaısyz, qoldaǵy smartfonmen kez kelgen shedevrdi ońaı tabýǵa bolady. 

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.03.2019

Ж. Қасымбек су тасқыны кезеңіне дайындық туралы кеңес өткізді

18.03.2019

5 баланы құтқарған азамат Ішкі істер министрінің бұйрығымен марапатталды

18.03.2019

Елбасының азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы тапсырмаларын орындау мәселелері талқыланды

18.03.2019

Индонезияда су тасқыны салдарынан 63 адам қаза тапты

18.03.2019

Мемлекет басшысы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасына барды

18.03.2019

«Жетісу» телеарнасы 20 жылдығын атап өтеді

18.03.2019

Жетісу кәсіпкерлері жақсылық жасаудан жарысып жатыр

18.03.2019

Түркі Академиясының 2019 жылғы жұмыс жоспары бекітілді

18.03.2019

Е. Алпысов Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды

18.03.2019

Ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі тағайындалды

18.03.2019

Астана әкімдігі халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдаудың жаңа 13 шарасын ұсынды

18.03.2019

Елбасы Астана қаласында салынатын жаңа мешіттің іргетасын қалау рәсіміне қатысты

18.03.2019

Көпбалалы және аз қамтылған отбасыларды әлеуметтік қолдаудың қосымша шаралары жарияланды

18.03.2019

Оңдасын Оразалин жол-көлік апатынан қаза болғандардың туыстарына көмек көрсетуді тапсырды

18.03.2019

Бокстан Марина Вольнованың жүлдесі үшін турнир өтті

18.03.2019

Калгариде конькишілердің қанжығасы майланды

18.03.2019

Көпбалалы аналар үшін баспана кезегі бөлек болады - Бердібек Сапарбаев

18.03.2019

2025 жылға қарай өнеркәсіптік тауарлардың өндірісі 2 есеге артады

18.03.2019

Түркістан: Сайрам ауданында кәсіпкер тәулігіне 10 тонна сүт өңдейді

18.03.2019

Астанада алдағы екі айда экологиялық науқандар өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Suranys kо́p, qoldaý kem

О́z elimizde óz tilimizdiń kenje qalǵanyn jasyra almaımyz. Eń basty másele – onyń qoldaný aıasy tarylyp ketti. Bul kemshilikti eńserý úshin qazaq tilin jańǵyrtý qajet. Qalaı? Mine, bul kimdi bolsa da tyǵyryqqa tirep, oılandyratyn úlken suraq. Biraq onyń sheshimin búgingi tańda memlekettiń ózi usynyp otyr. Bar másele, osyny arqaý etip, zańdy qoldaýǵa qajettilik týǵyzý. Ol úshin ne istegen jón?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу