Дауласқанмен дау бітпейді

Егемен Қазақстан
28.02.2017 252
3

Бір кездері Би-аға Бейімбет Майлиннің: «Қайдан келесің? – Соттан келемін. Соттан емес-ау, оттан келемін», деп айтқан өкініші сол заманмен бірге кетсін деп тілейік. Қазір тәуелсіз елміз. Оқымаған қазақ, сөз түсінбейтін адам жоқ. Сондықтан шындық бетке шығарылып, тура сөз айтылса, сөйтіп, мәселенің ақ-қарасы ашылып, ақиқаты анықталса, кез келген дауласқан адамдардың бір шешімге келетіні анық. Ол шешім нәтижесі – қателікті мойындау. Мәміле деген осы, бұл небір дауды дер кезінде ушықтырмай ұясында өшіру. Дау сотқа жетсе, оның аты да жаман естіліп, нәтижесі де жақсы бола қоймайтыны рас. Қит етсе бір-бірін сотқа сүйреу амалы біздің ата-бабамыздан қалған әдет емес. Ақсақалдар алқасы барлық дау біткенді қолма-қол шешіп отырған. Бұл игілікті дәстүрдің сыны кетпеген кейбір ауылдарда әлі сақталып отырғаны бар. Бірақ оны жандандыру ісі қолға алынбайтындығы адам бойындағы таза имандылықтың азайып бара жатқандығынан ба дейміз. Иә, бұрын бабаларымыз кез келген дауды екі-ақ ауыз сөзбен мәмілеге келтіріп берген деп көп айтамыз. Бірақ қазір сол бабаларымыздың ісіне де, сөзіне де ден қоятын адам көрінбейді. Әйтсе де қызбалыққа кім салынбайды дейсіз, байқаусызда, яки қапыда жасалып қойған істің арты жамандыққа соқтырмаса екен деп тілейтіндер көп. «Ашу – алда, ақыл – артта» деген рас. Кім де болсын сорақы ісі үшін кейін бармағын тістеп жатады. Бұл, әрине, жақсы емес. Дегенмен, «Адасқанның айыбы жоқ, қайтып үйірін тапқан соң» дегендей, ең бастысы – айыбын түсініп, кейін түзу жолға бет бұрғысы келетін жанның түзелуіне жол ашқан да дұрыс-ау! Мұндай адамдарға бүгінде «Меди­а­ция туралы» Заң көмекке келіп отыр. Біз­дің елімізде «Медиация туралы» Заң 2011 жылдың қаңтар айында қабылданып, сол жылдың тамызында күшіне енді. Медиация дегеніміз, латын сөзінен аударғанда екі көзқарасты бөлісу, яғни қос тараптың тепе-тең­дігін ұстану, бейтарап болу деген ұғым­ды білдіреді. Заң да бұл ұғымнан ауыт­қып кеткен жоқ, медиация үдерісі – тараптардың келісімі бойын­ша жү­зеге асырылатын, олардың өз ерік­те­рімен қолайлы шешімге қол жеткізу амалы. Бір сөзбен айтқанда, бұл үрдіс медиатордың көмегімен тараптар ара­сын­дағы дауды реттеу рәсімі болып табылады. Медиацияға өте үлкен мән берген жөн. Оның болашағы зор. Өйткені, кез келген адамның арасында, тіпті ерлі-зайыптылар арасында да ке­ліс­пеушіліктер орын алып жатады. Сон­да мұндай мәселелерді шешу ме­диаторларға жүктелсе және ол білікті мамандар көмегімен сотқа жетпей шешіліп жатса, қос тарапқа да тиімді. Медиаторлар болмашыға қырсығып, түймедейді түйедей етіп, ерегесіп жүргендердің жүрегін жібіте алса, сөйтіп, дауласқандардың көзін аша білсе – зор жеңіс. Ал ме­диацияның тиімділігінің бірі – істің құпия жүргізілетіндігінде. Онда кімнің келгені, не қаралғаны, не айтылғаны – бәрі құпия сақталады. Тіпті, әлгі құжаттар кейін жойылып жіберіледі. Демек, медиацияға көп­ші­ліктің бет бұруы үшін себеп бар. Әлем­дік тәжірибеге көз жүгіртсек, өза­ра келіспеушіліктің 40 пайызы осы ме­диация арқылы өтіп, оның 80 пайызы шешімін табады екен. Иә, дауласқан жандарды татуластыру үшін барлық шара қарастырылып жатыр. Енді азаматтық істерді татулас­тыру рәсімдері арқылы шешу жағы да қарастырылады. Мәселен, жаңадан қол­­данысқа енгізілген Азаматтық про­цестік кодекстің 17-тарауына бұ­рын болмаған татуластыру рәсімдері ен­­гізілді. Аталған кодексте татулас­тыру рәсімдері 174-182-баптармен қа­рас­ты­рыл­ған. Осы баптардың талаптары­на сай, сот тараптарды татуластыру үшін тиіс­ті шараларды қолданады, дауды іс жүр­гізудің барлық сатыларында реттеу­де көмек көрсетеді. «Дау мұраты – бітім» деген осы. Мұ­ны түсінген адамдар дауласа қалса бітімге келуге тырысатыны анық. Сон­­да қаржы да шығындалмайды, ал бә­рі­нен бұрын абыройға кір түспей, жы­­лы қарым-қатынас, адамгершілік, тіп­ті, достықты да сақтап қалуға зор мүм­кіндік туады. Бірақ, ең дұрысы ағай­ынның бір-бірімен жауласпағаны, дау­лас­пағаны ғой. Мына қамшының сабын­дай қысқа ғұмырда «Біріңді, қазақ, бірің дос, көрмесең – істің бәрі бос» деп Абай атамыз айтқандай, арада өзара сыйластық жүргенге не жетсін.

Александр ТАСБОЛАТОВ,

 «Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2019

Орал қатты қалдықты өңдеуге кірісті

18.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» «Адмиралдан» ұтылды

18.02.2019

Семейде математикадан аймақтық олимпиада өтті

18.02.2019

Шымкентте өртеніп жатқан үйден сәбилерді аман алып қалған жас батыр марапатталды

18.02.2019

Семейде татар халқы  «Самавыр янында» бас қосты

18.02.2019

Жетісу кәсіпкерлері көшелерді  жарықтандыруға кіріседі

18.02.2019

Мәскеуде Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің кезекті отырысы өтеді

18.02.2019

Жапония мен Түрікменстан өкілдері кездесті

18.02.2019

Баку қаласында Каспий теңізі мәселелері жөнінде отырыс өтеді

18.02.2019

Алматыда 120 көшеге энергия үнемдейтін жарықдиодты жарықтандыру орнатылады

18.02.2019

Астана-Қарағанды тас жолы қатты бұрқасын салдарынан жабылды

18.02.2019

Алматы облысында 365 күнде 365 кәсіпкерден өтініш қабылданды

18.02.2019

Атақты дизайнер қиын жағдайға тап болған әйелдерге 50 киім үлгісін сыйлайды

18.02.2019

2018 жылы қызылшамен ауырғандар саны өскен

18.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығының әскери бөлімдері дабыл бойынша көтерілді

18.02.2019

Ақтаулық ата-аналар Оксфордтық курсты оқыды

18.02.2019

Қостанай ювеналдық сотында «Отбасы бөлмесі» ашылды

18.02.2019

Донецк қаласында бірнеше жарылыс болды

18.02.2019

Үндістан үкіметі Эверестің биіктігін қайта өлшемек

18.02.2019

Қазақстанда қанша қасқыр бар?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу