Идеология һәм иммунитет

Егемен Қазақстан
19.01.2017 184
3

ГабитКейде Қадағаңның айтқанына қосыл­ғымыз келмейді-ақ. Бірақ, қазекеңнің болмысын тап басып айтқан соң амалсыз мойындауға мәжбүр бола­сың. «Қазақ осы: Қарасың ба, Ақсың ба, Қоңыр­сың ба, Жатырқауды білмейтін». Қазақтың Қадыр ақыны жатырқауды білмейді дегенде, кең пейілді қазақтың даралығын, дарқандығын айтып отырғанында сөз жоқ. Әйтсе де, соның екінші жағы да бар тәрізді көрінеді бізге. Өйткені, «жа­тыр­қауды білмегеннің» арқасында жат­жұрт­тықтардың қандай ниет-пиғылы бар екеніне қарамастан, босағасынан аттағанның барлығын құшақ жая қарсы алады. Алғашқыда ештеңе байқалмайды, ал зардабы кейінірек, жылдар өте шығып жатады. Кеңес Одағының тұсында қазақ жерінің «Ұлттар лабораториясына» ай­на­л­ып, өз жерінде алаштың ұрпағы аз­шы­лыққа айналғаны да сол себепті ғой. Қуғын-сүргінге ұшыраған халықтың бар­лығын өткен ғасырдың 30-40-шы жыл­дары қарсы алып, барымызбен бөлісіп, өзі тар баспананың бір бұрышын соларға босатып бердік емес пе. Ал 50-ші жылдарғы көштің жөні бөлек. Тың көтереміз деп Хрущевтің жел­піл­­деген желөкпе мінезі қазақ дала­сы­­ның теріскейін тағы да интерна­ционал­­дық көшке ұластырды. Миллиард пұт астық аламыз деп аттан салудың ақыры құнарлы топырақтың эрозияға ұшы­рауына әкелді. Ана тіліндегі 700 мек­теп­тің жабылып, қазақтың «ком­мунизм­ге жету үшін» ұландарын жаппай орыс мектепке беретіні де сол тұс. Қы­рық жылдан кейін Жұбан ақынның Кол­бин­нің алдында қасқайып тұрып сөй­ле­генінде сол тың игеру кезіндегі ұлтты тұ­қырт­қан жағдай да қамтылған еді-ау. 1986 жылдың 31 желтоқсанында Жазушылар одағы үйінде Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің бірін­ші хатшысы Г.В.Колбинмен кезде­суде ақын көкіректе шемен болып қатқан шерді ақтарған еді: «…Соғыс  жылдарында қазақтар Отаны­мыздың адал әрі қаһарман қорғау­шы­ларының бірі болды. Осы ер, кеңқол­тық, жомарт, өршіл әрі кәдімгі аңқау, ұлттық шектеушілік мүлде жат халық өзінің кеңдігін тың игеру кезінде де көрсетті. Тыңға сан түрлі адамның кел­гені ешкімге құпия емес, оның ішінде бұрын­ғы қылмыскерлер де, ақша қуған уақыт­ша құлқынын тойдырушылар да болды. Осындай адамдардың байырғы халық­тың ұлттық намысына тиетін әре­кет­тер жасағаны аз емес. Бірақ қазақ­тар­­дың партия шақырып отырған істің ұлы­лығын түсінуге ұстамдылығы жетті. Қазір басқаша жағдай орнады. Рес­пуб­ликада ұлттық арасалмақ өзгер­ді. Бұның өзі тыңдағы көп жерде қазақ мектебінің саны күрт кеміп кетуі­не әкеп соқты, ал қалалардағы істің жайын айтпаса да болады. Тіпті Алматы­дағы қазақ мектептерінің саны, егер қате­леспесем, екеу не үшеу. Ал балалар бақ­ша­сы­ның мәселесі бұдан да өткір. Және де ана тілін меңгеру дәл осы бала­лар бақшасынан басталатыны бізге белгілі. Кейбір қазақ ауылдары, тіпті кей жер­дегі аудан орталықтарының әлеу­ме­ттік жағдайлары тең емес. Тыңда – әдемі жаңа үйлер, ал  бұларда – тоқал тамдар, олар­да – асфальт жолдар, ал  бұларда – ба­ба­ларынан қалған баяғы керуен жолы». «Мың өліп, мың тірілген» қазақтың рухын өлтірмеуге жанталасқан қайсар ақынның осыны айтқанына да бүгінде отыз жыл толды. Құдайға шүкір, одан бергі жерде Қазақ елі тәуелсіздігін алып, әлемге таныла бастады. Шет мем­лекет­термен барыс-келіс көбейіп, бай­ла­нысымыз нығая түсті. Әрине, қарым-қатынасы бар болғырдың екі жаққа тиімді болғанына не жетсін. Бірақ та, маған тауарлардың экспорты өз алдына, идеологиялық экспорт көбірек ойландырады. Былай қарағанда, ашық қоғам болғаннан кейін мәдениеттердің өзара байланысы заңды сияқты. Бразилияның, Үндістанның, Қытайдың, Корея мен Түркияның киноларын тамашалағанда ештеңе тұрған жоқ тәрізді. Өскелең ұрпақ­тың санасына фильмдердің қимыл­дары бірден ұялайтынын ешкім жоққа шығара алмасы анық. Ендеше, кейіпкерлердің әрекеттерін жанына жақын қабылдайды деген сөз. Мысқалдап кірген кеңес идео­логия­с­ын батпандап шығара алмай отыр­ғанда, жаһан жұртының қырық құрау идеологиясын бойға сіңірер болсақ, Алаш өзінің табиғи болмыс-біті­мі­нен ажырап, рухани дәстүрінен алшақ­тап кетпей ме? Олай болса, кімге өзің­нің қазақ екеніңді сөзбен дәлелдеп жүрмексің?! Басқа жұрттардың идеологиялық экспансиясына қызығушылық немесе жылдам бейімделушілік идеологиялық иммунитетіміздің әлсіздігін көрсетеді. Ұлттық иммунитеттің қарсылығын күшейту дегеніңіз үлкен де ауқымды мәселе. Ол мемлекеттік деңгейден басталып, қарапайым жандарға барып тіреледі. Өркениеттің өрісі Батыс­та немесе басқа елдерде деген көзжұм­байлық сенім құлдық психо­логия­ның кезекті бір көрінісі. Олай болса, ғасырлар бойы тіні үзілмей келе жатқан ұлттық дәстүрлерді қайта жаңғыртып, Алаштың бүгінгі ұрпағының бойына сіңіре білу ғана қазақтың табиғи болмысын сақ­тап қалады. Сонда ғана идеологиялық иммунитеттің сыртқы идеологиялық экспансияға қарсылығы күшейіп, ұлттық «меннің» соңғы кезде тілге жиі тиек етіп жүрген «Мәңгілік Елге» айналуына мүмкіндік береді. Ғабит  ІСКЕНДЕРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу