Кісілік пен кішілік

Ойға кемел, сөзге берен қазақтың Қадыры (Мырза Әлі): «Кісілік кісі таңдамайды. Ол қой бағып жүрген қатардағы қазақтан бастап, ел басқа­рып жүрген елеулі азаматтарға дейін, бір де біреуін жатырқамайды. Иә, жа­тыр­­қамайды. Бірақ ол екінің біріне бұй­ырмайтын, адамның адамына ға­на, соның жүрегіне ұя салатын қым­бат қасиет... кісіліктің қадір-қасиетін тү­сіну үшін пенделік, тіпті, иттік ха­қында да әңгіме айтуға тура келеді», дейді.
Егемен Қазақстан
17.07.2017 195
2

Шынында, осы кісілік пен кішіліктің жайы бүгін де ойландырмай қоймайды. Атам қазақ кісілікті неше құбылтып айтқан. Кекесінді білдіретін кейіппен де, риза болғанда шын ниетпен де айтқан. Өйткені, жайқалтады деген нарықтың қилы-қилы «қызықтары» кей кезде кісіліктің құнын құлдыратып жіберген секілді. Адамдар бір-бірінің көзін бақырайтып қойып алдап кетуге, ішінде ит өліп жатса да, сыртын көлгірсітіп мақтай салуға, бермесе де сөзбен мырза атануға, қалтасы қалың болғанмен, былайғы жұртқа қырын қарап, есеп түгендер сәтке келгенде Еділ мен Жайықтай «тұнып» ағып, тұңғиық сыр тартуға бейім кейіп танытып, ыңғайы болып жатса шымшып буған қаптың аузын шешіп жіберуге, несін айтасыз, мың құбылуға дайын тұратыны анық. Бұл адамға тән кісілікті кемітіп, бәрін заман деген абстрактілі ұғымға теліп, «жан бақпақ парызға» ысырудан болып жатқан жоқ па екен? 

Әрине, өмір сүріп жатқан қоғамы­мыздағы кейбір солақайлықтан сықиған сылтаулар тізіп «солай болып тұрса қайтеміз, басқа амал қайсы» дейтін тұстар да жоқ емес. Бірақ ұлт ісіндегі бас­ты мәселе ұрпақ тағдыры екенін ескере бермейтініміз бар. Содан келіп кішілік жасар ұл-қыздың біраз толқынының қатыгез болып қалыптасуына «жол ашқанымызды» бүгіп қалу күнәдай көрінеді. Мұның арғы жағынан  «На­мыс­ты нанға сатып» (Бауыржан Момышұлы), кісіліктен айырылып қалмадық па деген ой мазалайды. Бұлай болған жағдайда кейінгі жастан кісілік пен кішілікті сұрауға бола қояр ма екен?! 

Осы уақытқа дейін алдыңғы толқын жоғалтып алған кісілігімізді Кеңес дәуі­рінің кесапатына ысырып, ақталып кел­дік. Енді азат елміз. Ел иесі, ұлттардың ұйыт­қысына айналған қабырғалы халық­пыз. Ендеше, әлгіндей әттеген-айла­рымызды енді кімнен көреміз? Біз­дің қырық құбылған мінезіміздегі «кісі­лігі­мізді» көрген кейінгі ұрпақ «бұ­ларыңыз қалай?» демесіне кім кепіл бола алады?

Осы күні кісі кім десе, адамдардың жандүниесіндегі мөлдірлікті, адалдықты теңшеп – осы кісі деу азайды. Кімнің қолы майлы, көңілі жайлы болса, кім қызметте отырса – соны кісі деп бағалап, табаны тайса, кісі дегенді естен шығарып, «кісімсіп» қалатынымыз да рас. Сөйтіп, кісілік пен кісімсуді де шатастырып алдық. «...Ол отырған орнына қарай үлкен де, кіші де көрінген емес», депті қарасөздің қас шебері Ғабит Мүсірепов – екі рет министр, екі рет облыстық, бір рет республикалық партия комитетінің хатшысы болған  ұлт жақсысы Ілияс Омаров туралы. Осы бір сөздің түп тамырында кісіліктің келбеті жатқаны анық. Үлкен қызмет істесе де сол Ілияс Омаров кісіліктен де, кішіліктен де танбаған екен. 

Ал сондай беделді лауазымға ие болмаса да, шағын ортаға ие бола қалса, не қалтасы томпайса тоңмойындық танытатындар осы күні азаюдың орнына, көбейіп бара жатқандай ма, қалай? Оның үстіне олардың төңірегіндегі көмекшісі, тағы басқасы әлгінің кішілігі мен кісілігіне көп жағдайда нұқсан келтіретінін аңғару қиын емес. Мәселен, ол азаматты көру былай тұрсын, сөзіңді жеткізе алмай «қор» боласың. Кісілік мұндайда үлкейе қоймайды, кішіреймесе. Кішірейгенді үлкейту – әркімнің зердесіне, зейініне байланысты.

Иә, кішілік пен кісіліктің не екенін ұға қоймайтын жастар шоғыры кейде шошындырады. Олар кішілік пен кішіпейілділік адамды зорайтпаса, төмендетпейтінін де ұға қоймайды. Өйткені, ондайлардың, әсіресе, төрт құбыласы түгелдердің ұл-қызына кісілік пен кішілікті түйсіндіру қазір қиынның қиыны.
Кісілік пен кішілікті жандүниесіне серік еткендер қарабайыр емес, қа­рапайым жүреді. Төңірегіне елеусіздеу көрінер. Бірақ жандүниесі – бөлек, ой-санасы – таң нұрындай таза, сөзі – жауһардай жарқырап тұрады. Ондай адам биік қызмет істемей-ақ, дәулеті асып-төгілмей-ақ топты жарып тұрады. Оны алғашында түсінбей шіренгендердің өзі кейін «кемдігін» мойындайды. Ойлы жас қызыға қарайды, ойсыз жас көзін алартып, танауын таңырайтады.

Кісілік пен кішілік туралы сөздің басын көзін көріп, жырын тыңдаған Қадыр ағамыздан бастап едік. Түйінін де ақын байламымен түйгенді жөн көрдік: 

«...кісілік туралы әңгіме бір күннің ғана проблемасы емес – мәңгілік проблема. Бір емес, бірнеше мәрте оралып соғатын әңгіме... Рас, жылдар өткен сайын күрделеніп, адамдардың өздері өзгеріп барады. Бірақ қанша өзгерсе де, қанша құбылса да кісілік жоғалып кете қоймас. Тек соны әркім қатардағы қарапайым адамнан бастап... қалың ел түгел түсінуі тиіс». Бұған не алып-қосуға болады?!

Сүлеймен МӘМЕТ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.10.2018

Брексит: келісімге қол жетпеді

15.10.2018

Геннадий Шиповских: Мұғалім мәртебесін асқақтату еліміз үшін аса маңызды (ВИДЕО)

15.10.2018

Сенаторлар Атырау қалалық Бизнес және құқық колледжінде кездесу өткізді

15.10.2018

Станимир Стоилов: Әлеуетін толық көрсете алмай жүрген футболшылар бар

15.10.2018

Павлодарда құрылысы ұзаққа созылған 25 нысан анықталды

15.10.2018

Елбасы жұмыс сапарымен Ақтөбе облысына барды

15.10.2018

Қыздар университеті «Туған жерге тағзым» жобасын жүзеге асыруға кірісті

15.10.2018

«Ұстаз мәртебесі туралы» заңды әзірлеуге салалық кәсіподақ белсенді түрде атсалысады

15.10.2018

Өзбекстанда импорт өсіп, экспорт көрсеткіші төмендеді

15.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Арыстанбек Мұхамедиұлын қабылдады

15.10.2018

Мұратхан Шүкеев Жамбыл облысы әкімінің орынбасары болып тағайындалды

15.10.2018

Теннисшілердің әлемдік рейтингі жаңартылды

15.10.2018

Ұшқындағы үшем

15.10.2018

Армения әскері Таулы Қарабаққа қатысты атысты тоқтату режимін бұзды

15.10.2018

Жан тебіренісінен туған картиналар

15.10.2018

Ел анасы жайлы еңбек

15.10.2018

Боксшы Сабыржан Бекбергенов Минскіде топ жарды

15.10.2018

«Жебе тартқан сөз бен жыр қосынынан...»

15.10.2018

Мегаполис медицинасын алға жетелейтін орталық

15.10.2018

Өмір сыйлар Azurion

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Týrızmdi damytý qonaqjaılyqtan bastalady

Tetigin tapqan elder týrızm salasyn sarqylmaıtyn tabys kózine aınaldyryp alǵan. Qyzyǵa qarap otyrsaq, bul saladan qyrýar qarajat túsetinin aıtpaǵanda, kóptegen jumys orny ashylyp,  eldiń tórtkúl álemge jaqsy aty shyǵyp jatady eken.  Al kez kelgen qonaqtyń kóńilin tabýǵa eń birinshi ashyq-jarqyn qabaǵyń, odan keıin dámdi tamaǵyń kerek ekeni álmısaqtan belgili aksıoma emes pe.  

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(1)

Ермек Жәнібек (18.07.2017 15:51:29)

Есі дұрыс мақала көрсек қуанатын болдық қой. Тамаша тақырып

Пікір қосу