Көзіңізді күтіңіз

Егемен Қазақстан
16.02.2017 167
3

«Босағасын алтыннан соқсаң-дағы, перзент сүймей адамның мейірі қанбас», деп Шал ақын айтқандай, сүйген перзенттің саулығын сақтау мәселесі қазір оңай болып тұрған жоқ. Жаңа заман техникасы бір жағынан «айшылық жерден жылдам хабар алғызғанмен», екінші жағынан денсаулыққа, әсіресе, жас ұрпақтың ағзасына залалын тигізуде. Баяғыда жазда шаң-шаң болып, қыста жалаң аяқ қар басқан шатақ бала қатарға қосылып кетіп жататын. Қазір үкідей үлпілдетіп ұстасаң да, орап-шымқасаң да, желге қақтырмай, күн түсірмей бақсаң да – екі күннің бірінде түшкіріп, қызуы көтеріліп, естен тандырады. Мұның бір емес, көптеген себебі бары белгілі. Экологияның бүлінуі, табиғи астың орнын жасанды тағамның басуы, тағы басқалар дер едік. Бұрын «Ас – адамның арқауы», «Ас тұрған жерде – ауру тұрмайды» дейтін атам қазақ. Қазір үңіліп қарамасаң, құрамын зердеңнен өткізбесең, абайлап ішпесең, ауру астан болатынын жиі естиміз. Бұл бір десек, екінші мәселе, киесі бар дейтін қос жанарға да телмірген техниканың қатысы болып тұр. Ата-бабаларымыз «Көзді күтпесең, шамданып қалады» деген екен. Қазір сол көзді күту үлкен мәселеге айналып барады. Осы ғасырдың басында Лондонда болғанымызда Англия азаматтары ұялы телефонды қойып, радиотелефонды қолданбайтындарын айтқаны бар. Бұл қалай дегенімізде, адам ағзасына зияны шаш-етектен деген жауап алып, екіұдай ойға қалғанбыз. Ол кезде біз ол шіркіннің біреуін емес, бірнешеуін ұстап, мақтангершілікпен жүргенбіз. Енді сол зиян деген сөздің ақиқатына көз жеткізе бастадық. Әсіресе, бұл бүлдіршіндерімізге ауыр тиіп жатыр. Көзін аша салып телефонға үңілу үрдісі аяғын енді басқан сәбиден бастап, қарттарымызға дейін жаулап алды. Онсыз күн кеше алмайтындай күйге түстік. Сөзіміз жалған болмас үшін мысалға жүгінелік. Қазір мектеп табалдырығын аттаған оқушылардың 5 пайызының, бастауыш сыныптан өткен балалардың 12 пайызының көзі нашар көретін болса, олар мектепті бітіріп шыққанда көру қабілеті 60 пайызға төмендейтін көрінеді. Осы мәліметтерге мән бергенде, құдіретті өлең иесі Мағжан Жұмабаевтың «Адам жанын байлап машинаның құрбаны қылуға ұмтылу – адамзат дүниесінің соңғы ауруы» деген сөзі ойға оралды. Машинасы бала ағзасына зиян келтіреді деп отырған смартфон емес пе екен? Ұлы ақын оны қалай болжаған? Көріпкел дегендеріміз осындай кісілер шығар? Әрине, біз бұл арада заманның ағымына, техниканың жаңа құралдарына шек келтірейік деп отырғанымыз жоқ. Тек соны тиімді пайдаланып, аласапыран заманда денсаулықты сақтасақ, ұрпақ қауіпсіздігіне от басынан, ошақ қасы­нан мән берсек дейміз. Сонда ғана ұлты­мыздың ертеңгі тірегі болатын жастар жақсы болып өседі. Енді Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының кейбір мәліметтеріне көз жүгіртіп көрелік. Телефоннан шығатын электромагнитті құрылғылар түрлі ауруларға түрткі болады екен. Ұялы телефонның сан түрін сәнге айналдырғандар табар «табыс» көңіл көншітпей тұр. Бұл құрал ғалымдардың зерт­теуін­ше бас ауруына, қатерлі ісікке, өзге де дерттерге шалдықтырып, көз жанары­ңа кері әсер етеді. Еуропа ғалым­дары электромагнитті толқыннан сыр­­­қат­­тар санының соңғы кезде өске­нін жиі айта бастады. Көрші Ресей оқы­мыс­тылары электромагнитті тол­қын­­ның көзге кері әсерін тышқанға тәжірибе жасау арқылы айқындапты. Тәжірибенің нәтижесінде тышқан көз жанарынан айырылған. Тіпті, кейбір хайуанаттардың иммундық жүйесі әлсірегенінен де мысалдар келтіреді. Мына бір дәлелді алға тартар бол­сақ, ұялы телефоннан шығатын электро­магнитті толқын теледидардан, радиотелефоннан, компьютерден бөлінетін сәуледен 10 есе күшті көрінеді. Осындай байламдарын айтып, сақ­тық жайын ұсынған ғалымдар, әсі­ресе, мектеп жасындағы ұл мен қыз­дың смартфон мен компьютерді 3 сағат­тан артық қолдануға болмай­ты­нын ес­кер­тіп отыр. Ең бірінші – олар көз жанарың­ды сақтауды ұсына­ды. Себе­­бі, үңіле беру жанардың қуа­тын ке­мі­­тіп, ол бірте-бірте бұлыңғыр­ла­нып, соңы зағип­тыққа апаратынын ескертеді. Ал жапон ғалымдары операция жасат­қан адамдарға біраз уақытқа дейін ұялы телефонға рұқсат бермейді екен. Себебі, телефоннан бөлінетін электро­магнитті толқын денсаулыққа кері әсерін тигізетін көрінеді. Сол секіл­ді психо­логтар студенттер білімі­нің төмен­деп кетуіне себептердің бірі смарт­фон деген байламға келіп­ті. Өйткені, ұялы телефон оқуға сеп­ті­­гін тигізумен қатар, ондағы өзге де ақ­парат­тар­ды, түрлі ойындарды ермек ету уақыт алып қоятынын алға тартады. ...Ойланатын-ақ жайт.

Сүлеймен МӘМЕТ, 

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.12.2018

Алтын домбыра иесі анықталды

17.12.2018

Батыс Қазақстан облысында Тәуелсіздік құрбандарына ас берілді

17.12.2018

Чемпиондар Лигасының 1/8-ші финалының жеребе тарту рәсімі өтті

17.12.2018

Жамбыл өңірінде 28 нысан ашылды

17.12.2018

Атыраулықтар «Елбасы жолы» фильмін тамашалады

17.12.2018

Тәуелсіздік күні БҚО-да 37 бала дүниеге келді

17.12.2018

Гиннестің рекордтар кітабына енген Notre Dame de Paris мюзиклі қазақ тілінде қойылады 

17.12.2018

Татарстандағы қазақ студенттері Тәуелсіздік күнін атап өтті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда допты хоккейден ел кубогы біріншілігі өтуде

17.12.2018

«Ырыс» Түркістан облысында 16 мыңнан астам жаңа жұмыс орнының ашылуына ықпал етті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда 80-ге жуық  полицей марапатталды

17.12.2018

Арыс қаласында 16 нысан пайдалануға берілді

17.12.2018

Самал Есләмова тамылжыта ән шырқап, жерлестерін  тәнті етті

17.12.2018

Ақтөбеде дәрігерлер Тәуелсіздік күніне орай пәтерлі болды

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Тәуелсіздік күні жоғары деңгейде атап өтілді

17.12.2018

Қазақстан таэквондо федерациясы биылғы маусымды қорытындылады

17.12.2018

Димаш Құдайберген «Жыл әншісі» және «Ұлы Жібек жолының мәдени елшісі» атанды

17.12.2018

Төл мерекеміз Түркияда тойланды

17.12.2018

«Желтоқсанның 16 күні» деректі фильмі көрерменге жол тартады

17.12.2018

Ақтөбеліктер Тәуелсіздік күнін атап өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу