Ұлттың үні

Қазаққа тәңірім даласындай кең тынысты үнді де берген. Сахараны сах­на етіп, аспандағы аққуға үн қо­сып жүріп, үмітін үкілеген жұрты­мыз­­дың бойындағы кемелдік пен ке­меңгерлікті арғы-бергі тарихи ке­зеңдерге көз жіберсең, ұғасың да тү­с­і­несің. 
Егемен Қазақстан
07.08.2017 141

«Маған бүкіл қазақ даласы ән салып тұрғандай болады», деп Г.По­та­нин айтпақшы, халқымыз бар тір­лік-ты­ны­сын әуезді әнімен, нәрлі сө­зімен өрнек­теп отырған. Соның бір дә­ле­ліндей, «Ақбақай» әнінің сөзі «Ат қай­да Ақ­ба­қайдай шаппай желген, Қыз қай­да құ­дашадай көзі күлген», деп бас­та­лып барып, «Мыс та алтын, жез де ал­тын, алтын да алтын, Адамда сөз бол­майды айтылмайтын», деген жолдармен түйінделеді. «Аққұм», «Ардақ», «Сұр­жекей», «Қанатталды» секілді ән­дер­дегі құдіретті үн де бөлек естіледі. Бұл әндерді тыңдағанда дархан дала көз ал­дыңа келеді. Оның табиғатпен жарасым тапқан кейіптері де елестейді. Бұл – әуен мен сөз тең түскенде ғана болатын жайт. 
Бұлар – халық әуендері. Ал халық ком­по­зиторларының әндері де асқақ қой. Әсіресе, Ақан серінің «Қараторғайы», «Көк­жендеті», «Маңмаңгері», «Құла­гері», Біржанның «Жанботасы», «Адас­қағы», Абайдың «Сегізаяғы» – дара дүниелер. Сол алыптардың үнін өткен ғасырдың 80-жылдарынан былай қарай халықтық асқақ әуенмен жаңғыртқан Ақселеу Сейдімбек, Тұрсынғазы Рахимов, Тұрсынжан Шапайлар болды. Әрине, кәсіби композиторлардың жөні бөлек. 
Ал асқақ үнді әнді алты қырдың ас­ты­нан жеткізетін нағыз әншілер тың­дау­шысын сүйсінтпей қойған емес. Со­лар­дың бірегейі Әміре Қашаубаев еді. Ол 1925 жылы Париж қаласында өткен Бү­кіл дүниежүзілік көрмеге қатысып, «Ағаш­аяқ», «Қанапия», «Үш дос», «Бес қа­рагер», тағы да басқа әндерді айтып, бүкіл Еуропаны сүйсіндіргені тарих­тан мәлім. Кейін ұлы әншінің үнін Жар­қын Шәкәрімов тауып, Алматыға әке­ліп, халқымен қауыштырған тұста «Бес қарагердің» шырылы құлақтың құ­рышы­н қандырып, дән риза болып отыр­ған тұста, тума талант Жүсіпбек Елебеков бір қайырымына қосылып, көзіне жас алғаны бар. Жиылған жұрт та толқыған еді. 
Сол секілді, ұлтымыздың ұлы ән­ші­сі Күләш Байсейітованың тұнық дауы­сы тыңдаған адамның жан дүниесін те­бі­рентпей қоймаған. Бұл туралы Сәбит Мұқанов «Есею жылдары» де­ген кітабында әдемі айтқан. 1936 жы­л­ы Мәскеуде өткен қазақ көркем өне­рінің декадасында орыстың атақты әр­тістері, ерлі-зайыпты И.Москвин мен А.Тарасованың сүйіспеншілігін «Сіздің бұл актриса дүние жүзіндегі ең алдыңғы қатарда тұратын сахна шеберлерінің бірі екен», деп Сәбеңе жеткізе бастағанда бүкіл зал: «Жасасын қазақ халқы! Жасасын оның өрге басқан өнері! Жасасын қазақ халқының бұлбұлы – Күләш Байсейітова», депті. Жұрттың бұл қолдауы құлақтарына жеткенде олар: «Біз қателеспеппіз, Күләш шынында ұлы әнші екен», десіпті. 
Қазақ әнінің құдіреттілігін көрнек­ті қаламгерлер де мойындаған. Орыс­тың атақты жазушысы М.Горький, А.За­таевич жинап шығарған қазақ ән­дерімен танысқан соң: «Қазір менің алдымда қазақтың мың өлеңінен құрастырылған жинақ жатыр. Бәрі де нотаға түсіріліпті. Әуендерін байқап қарасам, адам жанын тебірентетіндей, болашақ Моцарттарға, Бетховендерге, Шопендерге, Муссорскийлерге және Григтерге таптырмайтын бай қазына екен», депті. Осының өзінен-ақ қазақ әнінің қандай екенін аңғару қиын болмаса керек. 
Қазақтың айтулы әншілері Манарбек Ержановтың, Дәнеш Рақышевтің, Бибі­гүл Төлегенованың, Жәнібек Кәр­ме­нов­тің таза үндері ұлтымыздың кең тыныс­ты екенін көрсетеді. 
Біз бұл ойды неге қозғап отырмыз. Себебі, қазақ халқында дәстүр деген әде­мі ұғым бар. Алдағы халық әндерінен бас­тап, халық композиторларының, кә­сіби сазгерлердің, кейбір әуесқой өнер­паз­­дардың туындылары – бәрі де үзілмей келе жатқан ұлт сабақтастығының өнер сабақтастығының дәлелі екенін назарға салу еді. Сол ұлы әншілердің үнін тәуелсіздік тұсында, биыл Димаш Құдайберген қайта жаңғыртып, әлемді өзіне қаратты. Бұл ұлт ұрпақтарының арасындағы алтын арқаудың жалғастығы, оқтын-оқтын қайталанып отыратын құбылыс екеніне көзімізді жеткізді. Ұлы Әміре Еуропаны дүр сілкіндірсе, оның дарынды ұрпағы Димаш миллиардтан аса халықтың аузын аштырып, көзін жұмғызып, өзіне баурап алды. 
Бір замандары Әміренің даусына тәнті болған француздардың бір көнекөз кейуанасы Димашты көріп, о дүниеге аттансам, арманым жоқ дейтін көрінеді. Бұған қалай серпілмейсің, сергімейсің. 
Димаштан кейін құлдырап кеткен қазақ әнінің беделі артты. Саналы тыңдаушы ойланып қалды. Бірақ ойдан-қырдан жинап, ән деп айтып жүргендер әлі айылын жия қоймаған секілді. Қалай десек те, бүгінгі жеңіл ырғақтағы ән ұлт руханиятына қосылған үлес, оны әуе­ле­тіп жүргендер шынайы жұлдыз дей ал­масақ керек. Уақыт елегі шынайы ән мен шын әншіні, «жұлдыздарды» анық­тап береді. Сондықтан да, ұлт үнін шы­ғаратын ұлт өнеріне өнер адамдары да, жалпы жұрт та талғаммен қараса, халық қазынасы ортаймайды, қайта тола түседі. 

Сүлеймен МӘМЕТ, 
«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.08.2018

Джакартада Жазғы Азия ойындарының ашылу салтанаты өтті

18.08.2018

БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Кофи Аннан қайтыс болды

18.08.2018

Мемлекеттік хатшының қатысуымен Бұқар жыраудың 350 жылдық мерейтойы өтті

18.08.2018

Пара алған әкімдердің қылмысы әшкере болды

18.08.2018

Елордада «Ұлы дала рухы» республикалық фестивалінің солтүстік аймақтық іріктеу жарыстары өтіп жатыр

18.08.2018

Астанада түркі тіл білімінің өзекті мәселелері талқылануда

18.08.2018

Бүгін ауыл жасөспірімдерінің республикалық II жазғы спорт ойындары басталады

18.08.2018

Допинг дауынан кейін «Канело» ресми түрде қайта рингке оралды

18.08.2018

Ыбырай Алтынсариннің отбасы қолданған жәдігерлер жұрт назарына ұсынылды (ВИДЕО)

18.08.2018

Астанада мемлекеттік қызметкерлер арасында спорттық сайыс өтіп жатыр

18.08.2018

Қаламгер Сұлтан Қалиұлы дүниеден озды

18.08.2018

Бүгін Азия ойындарының салтанатты ашылуы өтеді

18.08.2018

Мыңнан аса астаналық веложарысқа қатысуда

18.08.2018

ҚМДБ еліміз қалалары бойынша айт намазының уақытын жариялады

18.08.2018

Демалыс күндері елімізде ауа райы құбылмалы болады

17.08.2018

Қазақстан Президенті «Журавлевка 1» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

Роман Григорчук «Астана» клубының бас бапкерлігінен уақытша кетті

17.08.2018

Қазақстандық велотрекші әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

17.08.2018

Тау туризмін дамыту қажет

17.08.2018

Еңбек ері – ұрпаққа үлгі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу