Қазақша сөйлеші, театр…

…«Абай» трагедиясы – симфо­ния, ал симфонияны балалай­ка­мен ойнаса не болар еді? Сен­дер балалайкашысыңдар, деп Қалибекті де, мені де, бүкіл коллек­тив­ті де қатты мұқатып, күдер үзе, автор Семейге жүріп кетті».

15.01.2017 23

DSC03931 - копия-3

Бұл – қазақтың тұңғыш кәсіби режиссері Асқар Тоқпановтың Абай бейнесін сахнаға шығару  барысындағы шығармашылық ұжымға үлкен сабақ болған, жігерін жаныған тарихи сәтті суреттеген естелігінен үзінді. Ғұлама Мұхтар Әуезовтің сөзге деген жауапкершілігі бүгінгі сахна саласы мамандарына ғұмырлық үлгі болуға тиіс. Әсіресе, актерлер қауымы үшін сөздің салмағы сынаптай, артар жүгі де сондай ауқымды. Әлемдік классикаға бармай, Шекспир шығармаларын шарламай-ақ, төл драматургиямыздың тау тұлғалары – Мұхтар Әуезов пен Ғабит Мүсірепов мұрасының тереңіне бойлар болсақ, теңдессіз қазына – көрермен үшін де, актерлер қауымы үшін де тіл ұстартудағы үлкен мектепке жолығар едік.

Міне, қазақтың қазақтығын танытатын осы трагедияны зерттеу барысында «Абайдың» бірнеше театр­дан дәл сонша нұсқасын тамашалау бақыты бұйырған еді бізге. Сондағы байқағанымыз, ұлы ақынның «тіл ұстартып, өнер шашпақ» мақсаты – актерлер ойынында әлі де олқы түсіп жатқандығы. Бұл жалғыз ғана «Абай» емес, қазақы бояуы қанық бедерленген қойылымдардың көпшілігінде кездеседі. Классикалық туындыға батыл кіріскен сахнагерлердің көбісі әлі «н» мен «ң» әрпін ажырата алмайды. Үні қазақы құнарға кедей. Сөз мағынасын түсініп айтпайды. Небір жүрек толқытар репликаларда екпін дұрыс қойылмайды. Соның салдарынан шүлдір-былдыр күлдібадам «әңгіме» тыңдап қайтасыз театрдан. Қазақша спектакль көресіз, бірақ бір ауыз сөзін түсінбей шығатын жайттар да соңғы кезде тым-тым жиі ұшырасып жүр, өкінішке қарай.

Мұның салдарын, әлбетте, күн­де­лікті өмірдегі ауызекі сөз саптасымызды ешбір сүзгіден өткізбей, үлкен өнер туатын киелі сахнаға өзімізбен бірге алып шығатындығымыздан ізде­геніміз қисындырақ болар. Өйткені, шымылдық артында қазақша екі ауыз сөзді дұрыс айтпай, орысша шүлдірлеп жүрген актердің сахнада Керім мен Оразбайды, Мағыш пен Әбішті, Айдар мен Ажарды, Абылай мен Топышты  ойнағанын көргенде, көңілде осындай кейісті ойлардың қылтиятыны рас.

«Театр – тәрбиенің, әсіресе, тіл тәрбиелеудің, дұрыс сөз саптауды қалыптастырудың негізгі бағыт түзер тұсбағдары болуы керек» деген пікірдің жаны бар. Өйткені дос-жаран ортасы мен күнделікті қарым-қатынаста ассимиляцияға түсіп, ұлттық бояуы көмескіленіп бара жатқан қазақ тілінің дұрыс қолданысы мен үн құнарын көрермен тек театрдан жолықтырады. Актерлер ойыны арқылы сахнадан М.Әуезов пен Ғ.Мүсірепов, Қ.Мұхамеджанов пен Ә.Кекілбаев тілі үн қатады себебі. Көрермен сол арқылы нағыз төл тарихы мен қаза­қы бояуы қалың, ассимиляцияға ұшыра­маған құнарлы тілге жолығады. Осы тұрғыдан келгенде,  театрға кітап оқып, пьеса оқиғасымен танысып бармақ тұрмақ, күнделікті газет оқуды әдет қып қалыптастырмаған жас көрерменді тәрбиелеудегі театр тілінің қаншалықты маңызды һәм ұлт алдындағы жауапты жұмыс екенін сахнагерлер түйсінсе екен дейміз.  Театр тарландары үшін ұлы Мұхтар Әуезовтің талабы тағылым болуы керек!

…Бірде Алтын қордан қазақ сах­на­сының корифейі Қалибек Қуанышбаевтың Абайдың қарасөзін оқыған дауысын кездейсоқ естіп қалдым. Дауыстың құдіреттілігі сол, дикциясы анық қоңыр үн күллі қазақ болмысын, қалпын көз алдымызға келтірді. Абайдың ғана емес, қазақтың әлеміне енгендей ерекше күйді бастан кештік. Тынысы кең, саф таза дала даусын тыңдап отырғандай әсерге бөлендік. Тыңдап отырып, біздің бүгінде қазақша сөйледік деп жүргеніміз, мынадай дауыс пен дикция қуатының қасында тым әлсіз екендігін еріксіз мойындайсыз. Өркениеттің өрлеуімен бірге қазақы құнарға бай таза үніміз де ассимиляцияланып, жаһанданудың жетегінде кеткендей өкініш араласқан сезімнің көкіректі қыж-қыж қайнатқаны да сол ақсақалды абыздардан қалған Ұлы дала даусының әсері болса керек.

…Абайды іздеп, қазақты іздеп театрға келдім. Бірақ, Абай жоқ. Таспадан тыңдаған Қаллекидің үні шығып қалар деп, сахнаға құлақ түрдім. Қадау-қадау тұстан еміс-еміс жаңғырығатыны болмаса, анық емес. Сахнаның сыртын жағаладым, шүлдірлеген Керімді көрдім…

Назерке ЖҰМАБАЙ,

өнертану ғылымдарының магистрі

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.03.2017

Қызылордада дзюдодан жасөспірімдер арасында халықаралық турнир басталды

24.03.2017

Қазақстанда туберкулезбен сырқаттану азайып келеді

24.03.2017

Мәжіліс жалпы отырыста қаралатын мәселелерді нақтылады

24.03.2017

«Баласағұн кітапханасы» сериясы бойынша 18 кітап жарық көрді

24.03.2017

Көктемгі мұзға шықпаңыздар!

24.03.2017

​Батыс Қазақстанда денсаулық сақтау басқармасына жаңа басшы келді

24.03.2017

​«Қытайлық қауіп» туралы әңгіме негізсіз – ҚХР елшісі

24.03.2017

Қазақ футболын дамытқым келеді – Хидир Акбаш

24.03.2017

Қытайда тұрғын үй ішінен пойыз өтеді

24.03.2017

​ЭКСПО көрмесіндегі Қытай павильонының ауқымы үлкен – ҚХР елшісі

24.03.2017

ОҚО-да жыл соңына дейін 150 дәрінің бағасы көтерілмейді

24.03.2017

Қытайда электр қуатынсыз отырған отбасы жоқ - Қытай елшісі

24.03.2017

​Қытайда 1 жылда 13 млн 140 мың жұмыс орны ашылған

24.03.2017

Еуро-2018. ​Футзалдан Қазақстан құрамасының тізімі жарияланды

24.03.2017

​Қытайлық туристер ЭКСПО-ға үлкен топ болып келеді

КОЛУМНИСТЕР

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Самарқанның көк тасы жібіген күн

Дана халқымыз әспеттеп, әзиз-әулиеге теңеп «Әз-Наурыз» деп атайтын Ұлыстың Ұлы күні биыл еліміз үшін айрықша сипатта тойланды.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Оңтүстік Корея: себеп пен салдар

Оңтүстік Кореяның Мемлекет­тік кеңесі биылғы жылдың 9 мамырын­да мерзімінен бұрын президент­тік сайлау өткізу туралы шешім қабылдады. Осының алдында, яғни 10 наурызда елдің Конституциялық соты парламенттің президент Пак Кын Хеге импичмент жөніндегі шешімін бекіткен еді. Осылайша, сот бес-алты айға созылған саяси дағдарысқа нүкте қойғандай болды.

Жанкелді ШЫМШЫҚОВ, экономика ғылымдарының кандидаты

​Шикізат өндірісінде шикілік болмауы тиіс

Президент Жолдауының үшінші мін­дет­те­­ме­сін­де «Эко­но­микалық өсімнің тұ­рақ­ты­лы­ғы үшін елдің кен металлургиясы мен мұнай-газ кешендері өзінің стра­те­гиялық маңызын сақтауға тиіс», − де­лінген.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Үйлесімін тапқан ұтылмайды

Қазіргі жаһандық өркениет өзінің құндылықтарын қайта қарау үстінде. Бұл үдеріс біршама күрделі сипатта өтуде. Заманауи тарихи кезеңде кез келген тұрақты дамуды өзіне саяси бағдар еткен ел үшін мәселенің барлық қырларын ескеру маңызды. Жалпы, құндылықтар дағдарысы дәуірінде сыртқы және ішкі саясатты үйлесімді жағдайда ұстауға ұмтылған ұтылмайды.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Наурыз нұры

Қазақтың Наурызы. Ықылым за­ман­дардан бергі кіндігімізбен бай­лан­ған, болмысымызға айналған, жан дү­­­ниемізде байырқалап жайланған Жыл басы. Осы асылымыздан алпыс екі жыл бойы көз жазып қалып, одан Тәуелсіздігіміздің алдында Тә­ңі­­рі жарылқап қайта қауышып, ар­қа-жарқа қуанышпен дүбірлеп, күм­бір­леп көзайым болған керемет күн­дер де дәл бүгінгідей есімізде.

Пікірлер(0)

Пікір қосу