​Әлеуетті мемлекет. Ол қандай?

Қазіргі қалыптасқан жаңа әлем­нен, өркениеттер жүйесінен өзінің лай­ықты орнын алу – Қазақстан үшін күрделі де абыройлы міндет. Бұл орайда ел әлеуетін уақыт тала­бына сай арт­тырудың маңызы зор. Сондықтан да халықаралық қоғамдастықтағы бе­деліміз әлеуетті мемлекет құрып, оның тұрақты дамуын қамтамасыз ету­­мен тікелей байланысты екені үн­е­мі қаперімізде болуы керек.
Егемен Қазақстан
18.04.2017 375

Осы міндетті жүзеге асыруға бүкіл елі­міз бет бұрып отыр деуге толық не­гіз бар. Оның саяси, әлеуметтік-экономикалық бастауы, негізі және бас­ты ке­­пілі – Президент Нұрсұлтан На­зар­ба­ев­­т­ың стратегиялық бастамалары.

Кімге құқық пен билік көп берілсе, оның тарих пен ұрпақтар алдындағы жауапкершілігінің де еселеп артатыны бел­­гілі. Осынау экономикалық, те­х­но­­­логиялық және әлеуметтік мүмк­ін­дік­­тері мол һәм өзгермелі, күрделі де тай­­таласты жаңа әлемде бүкіл билік ин­ституттарының аса абыройлы міндеті – ұлт мүддесі үшін күрескен Ахмет Бай­тұр­сыновтың сөзімен айтқанда, Қазақ елін «олжалы жерде үлестен, ордалы жер­де орыннан, жоралы жерде жолдан» қал­дырмау.

Әлемдік, әсіресе, америкалық (со­ның ішінде, Гарвард университетінің оқы­мыс­тылары) жаһантанушы ғалымдар қазіргі заманғы ұлттық мемлекеттер рө­лінің, тіпті мемлекет егемендігінің өзі­­­нің маңызды еместігін олардың өз функцияларының бір бөлігін ха­лық­ара­лық әлеуетті ұйымдар мен алпауыт тран­с­-ұ­лттық компанияларға беруі туралы сыр­ттай түсінікті, халықаралық ахуалға н­е­гіздеп, дәлелді ғылыми қисындар, па­ра­дигмалар құрса да ол біздің ұлттық мүддемізге сай келмейтінін ашық айту парыз. Біздің жол, қазақ ұлтының терең, қасиетті де айнымас, ұзақ мерзімдік мү­ддесі – мемлекеттің тәуелсіздігін нығ­а­й­ту, егемендікті тұрақты түрде бекемдеу. Біз­д­е басқа жол, басқа таңдау жоқ! 

Мемлекеттілікті нығайтуға аса қа­жет­ті реформаларды жүзеге асырудың бас­ты, бүкіл әлемдік тәжірибесі көрсеткендей, сыннан өткен құралы – әлеу­етті мемлекет. Ал ол қандай мемле­кет? Әлеуетті мемлекетте ең алдымен, басқа­рудың тегеурінді, берік, сын­дарл­ы, ық­шам жүйесі болуы тиіс. Бұл де­ген сөз – мемлекеттің қолында жет­кі­­лікті материалдық-қаржылық, әкім­ші­­лік, ұйымдық, адами, ақпараттық, коммуникативтік, техникалық-технология­лық, тағы басқа да ресурстар болуы – қажетті шарт.

Дәл осы ресурстар мемлекеттің сын­дарлы, жан-жақты ойластырылған, ғы­лыми негізделген саяси бағытты тұжырымдап, оны үнемі табанды да тұ­рақты жүзеге асыруына, тиімді бас­қаруға, аса күрделі қоғамдық қа­тнастарды бүкіл ауқымымен, күрделі проб­лемаларымен ұлттың мүддесі үшін рет­теп, тиісті әкімшілік шешімдер қа­былдауға, заңнамалық реттеуге мүм­кін­дік береді. Әлеуетті мемлекеттің өз функцияларын толыққанды жүзеге асы­руы үшін материалдық-қаржылық ре­сурстардың маңызы айрықша. Қай кезеңде де, әсіресе, қазіргі нарықтық қа­тынастарға және оның идеологиясы­на сәйкес мемлекет саяси билікпен қо­са, өз қолында экономикалық билікті шо­ғырландыруы керек. Онсыз саяси би­лік­ті қолда ұстап тұру қиынға соғады. «Егер мемлекет жеке кәсіпорындардан жо­ғары, үстем тұрмаса, – деп жазды ағыл­шындық көрнекті философ, матема­тик және қоғам қайраткері Б.Рассел, – он­да ол олардың қолындағы марионетка (қу­ыршақ) болып, олар (кәсіпорындар) нақ­ты мемлекетке айналады».

Сондықтан, мемлекет ірі меншік иесі, өндірістік құрал-жабдықтардың үл­кен бөлігінің қожасы болуы керек. Әри­не, әлеуетті мемлекет түсінігі мұ­ны­мен шектелмейді. Оған билік ресу­рстарынан басқа даму ресурстары, руха­ни мүмкіндіктер мейлінше қажет. Ол елдің бүкіл халқын, оның барлық әлеу­меттік таптарын, жіктерін, топта­рын, қажет болса, жекелеген аза­мат­тар­ды қоғамдық маңызды проблема­лар­ды шешуге белсенді де саналы қа­ты­суға ұйымдастыра білуі тиіс. Билік ха­лықтың қолдауы мен пікіріне, нақты жасампаздық іс-әрекетіне сүйенгені жөн. Халықтың басым көпшілігі мем­ле­кеттік билеуші элитаның ше­шім­де­рін қолдап, оларды қабылдап, жү­зеге асы­рып отырған саясаттың заң­ды­лы­ғына (легитимділігіне), әділдігі мен дұ­рыс­тығына, иланған, көзі жеткен бо­луы ке­рек. Ол үшін билік көпшіліктің са­на­сына, ақылына ықпал етудің әр­түр­лі те­тіктерін шебер меңгеруі де күн тәр­­ті­бінде тұр.

Әлеуетті мемлекеттің күші – оның тәу­елсіздігінен, шешімдерді дербес қа­был­дап, оларды өзінің ұлттық мүд­де­сі тұрғысынан жүзеге асыруынан кө­рінеді. Әлеуетті мемлекет, ең алдымен, қоғамдық тұрақтылық пен мемле­кет егемендігін қамтамасыз етіп, қо­ғам дамуының іргелі құндылықтарын ны­ғайтады, әлемнің басқа елдерімен ұлт­тық және халықаралық қауіпсіздік үшін әріптестікке бара отырып, өзінің ұс­танымдарын күн тәртібіне шығара ала­ды. Бұл айтылғандардың барлығы Қазақстанның бүгінгі сыртқы және ішкі сая­сатындағы іс-қимылдарынан анық көрінеді.


Нәубат ҚАЛИЕВ,

Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің 

профессоры, саяси ғылымдар докторы 


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.01.2018

Татар инженерлері «көшпелі қонақүй» ойлап тапты

20.01.2018

Ертең еліміздің басым бөлігінде күн ашық болады

20.01.2018

Қауіпсіздік Кеңесінің отырысына «Болашақ» бағдарламасымен АҚШ-та оқып жатқан студенттер қатысты

20.01.2018

Алматыда автобус ағашқа соғылып, 8 адам жарақат алды

20.01.2018

Қысқы Олимпиадаға Шығыс Қазақстаннан қанша спортшы қатысады?

20.01.2018

Астана тұрғын үй құрылысына тартылған инвестициялардың көлемі бойынша көш бастап тұр

20.01.2018

Орталық Азия елдері Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалық ету жұмыстарына жоғары баға берді

20.01.2018

Франция үкіметі қазақстандық студенттерге 100 стипендия қарастырып отыр – Франция елшісі

20.01.2018

БҰҰ ҚК-де Терроризмнен азат әлемге қол жеткізу тәртібі кодексінің жобасы таныстырылды

20.01.2018

ІІМ: Ақтөбедегі автобус өрті қауіпсіздік шараларын сақтамағаннан болған

20.01.2018

Желаяқ Элина Михина «Altay Athletics» клубымен келісімшартқа отырды

20.01.2018

Өскеменде құқық қорғаушылар бір айда 200-ден астам тұрғынға қызмет көрсетті

20.01.2018

Алматыда балалар психикасын нығайтуға бағытталған конференция өтті

20.01.2018

Оралда 276 пәтерлік көпқабатты екі үй пайдалануға берілді

20.01.2018

Сыр өңірі Татарстан Республикасымен өзара әріптестік туралы меморандумдарға қол қойды

20.01.2018

Бауыржан Жолшиев «Астана» футбол клубының Дубайдағы оқу-жаттығу жиынына қосылды

19.01.2018

"Мұзбалақ" көркем анимациялық фильмінің трейлері жарияланды

19.01.2018

Астана әкімі алдағы аязды күндерге байланысты қауіпсіздік шараларына назар аударуға шақырды

19.01.2018

Өзбекстан тарапы автобус өрті кезінде көмектескен Қазақстанға алғыс айтты

19.01.2018

Қазақстанда алдағы күндері 40-45 градус аяз болады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Дархан ӨМІРБЕК, «Егемен Қазақстан»

Сөз еркіндігі және балама пікірге төзімділік

АҚШ-та білім алып жүргенімізде екі апта бойы сөз бостандығы абсолют­тік болуы тиіс пе деген тақырыпты тал­қыладық. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ғажайып жаңалықтар

Заманауи экономиканың дамуы адамзатқа орасан зор жаңа мүмкіндіктер ұсынатындығын, соған сай экономиканың кейбір дәстүрлі салаларының түбегейлі өзгеріске түсетінін қазірдің өзінде байқауға болады. Тек бір ғана ауыл шаруашылығын алып қарайықшы.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қайдасың, менің ертегім?!

Алпысыншы жылдардың басында мектеп табалдырығын аттаған біздің толқынның бала қиялын баураған ғажап – қазақтың ертегілері мен батырлар жыры еді-ау. Сол кезде сол бір ғажайыптар әлемінен санамызға сің­ген сансыз суреттер бұл күнде сағындырып, сабырымызды сарқып ішкендей болады. Сондағы небір керемет сиқырларды көруге көңіл ынтығып, көкірек көзі құмартып, құштарлана ашылғандай күйге енеті­німіз бар.

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Тажалды тізгіндеудегі байыпты бітімгерлік

Вашингтондағы кездесулер жоғары деңгейде өтті. Әлемнің белді, белгілі ақпарат құралдары да ол туралы жарыса жазуда. Маңызды кездесулердің өзекті тұсы – Қазақстанның ядролық қаруды таратпау жөніндегі табанды ұстанымы мен байыпты қызметін жоғары бағалау болды. Бұл іс жүзінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жаһандық бейбітшілікті сақтау мақсатындағы жеке бастамалары мен осы бағыттағы қажырлы қызметіне, әлем­дік деңгейдегі қайраткерлік болмысы­на берілген баға деп пайымдаймыз. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тілді кез келген жаста үйренуге болады

Әлемде қанша тіл болса, адам сол тілдерді үйренуге ұмтыла береді жә­не бұл қызығушылық ешқашан тоқ­тамайды. Әрине кейде бір тіл басқаларына қарағанда маңызды, танымал, оңай, әдемі болып көрі­нуі мүмкін. Дегенмен адамның қы­зығушылығы мен сүйіспеншілігі ой­ға келмеген тілдерді де үйренуге жетелейді.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу