​Әлеуетті мемлекет. Ол қандай?

Қазіргі қалыптасқан жаңа әлем­нен, өркениеттер жүйесінен өзінің лай­ықты орнын алу – Қазақстан үшін күрделі де абыройлы міндет. Бұл орайда ел әлеуетін уақыт тала­бына сай арт­тырудың маңызы зор. Сондықтан да халықаралық қоғамдастықтағы бе­деліміз әлеуетті мемлекет құрып, оның тұрақты дамуын қамтамасыз ету­­мен тікелей байланысты екені үн­е­мі қаперімізде болуы керек.
Егемен Қазақстан
18.04.2017 346

Осы міндетті жүзеге асыруға бүкіл елі­міз бет бұрып отыр деуге толық не­гіз бар. Оның саяси, әлеуметтік-экономикалық бастауы, негізі және бас­ты ке­­пілі – Президент Нұрсұлтан На­зар­ба­ев­­т­ың стратегиялық бастамалары.

Кімге құқық пен билік көп берілсе, оның тарих пен ұрпақтар алдындағы жауапкершілігінің де еселеп артатыны бел­­гілі. Осынау экономикалық, те­х­но­­­логиялық және әлеуметтік мүмк­ін­дік­­тері мол һәм өзгермелі, күрделі де тай­­таласты жаңа әлемде бүкіл билік ин­ституттарының аса абыройлы міндеті – ұлт мүддесі үшін күрескен Ахмет Бай­тұр­сыновтың сөзімен айтқанда, Қазақ елін «олжалы жерде үлестен, ордалы жер­де орыннан, жоралы жерде жолдан» қал­дырмау.

Әлемдік, әсіресе, америкалық (со­ның ішінде, Гарвард университетінің оқы­мыс­тылары) жаһантанушы ғалымдар қазіргі заманғы ұлттық мемлекеттер рө­лінің, тіпті мемлекет егемендігінің өзі­­­нің маңызды еместігін олардың өз функцияларының бір бөлігін ха­лық­ара­лық әлеуетті ұйымдар мен алпауыт тран­с­-ұ­лттық компанияларға беруі туралы сыр­ттай түсінікті, халықаралық ахуалға н­е­гіздеп, дәлелді ғылыми қисындар, па­ра­дигмалар құрса да ол біздің ұлттық мүддемізге сай келмейтінін ашық айту парыз. Біздің жол, қазақ ұлтының терең, қасиетті де айнымас, ұзақ мерзімдік мү­ддесі – мемлекеттің тәуелсіздігін нығ­а­й­ту, егемендікті тұрақты түрде бекемдеу. Біз­д­е басқа жол, басқа таңдау жоқ! 

Мемлекеттілікті нығайтуға аса қа­жет­ті реформаларды жүзеге асырудың бас­ты, бүкіл әлемдік тәжірибесі көрсеткендей, сыннан өткен құралы – әлеу­етті мемлекет. Ал ол қандай мемле­кет? Әлеуетті мемлекетте ең алдымен, басқа­рудың тегеурінді, берік, сын­дарл­ы, ық­шам жүйесі болуы тиіс. Бұл де­ген сөз – мемлекеттің қолында жет­кі­­лікті материалдық-қаржылық, әкім­ші­­лік, ұйымдық, адами, ақпараттық, коммуникативтік, техникалық-технология­лық, тағы басқа да ресурстар болуы – қажетті шарт.

Дәл осы ресурстар мемлекеттің сын­дарлы, жан-жақты ойластырылған, ғы­лыми негізделген саяси бағытты тұжырымдап, оны үнемі табанды да тұ­рақты жүзеге асыруына, тиімді бас­қаруға, аса күрделі қоғамдық қа­тнастарды бүкіл ауқымымен, күрделі проб­лемаларымен ұлттың мүддесі үшін рет­теп, тиісті әкімшілік шешімдер қа­былдауға, заңнамалық реттеуге мүм­кін­дік береді. Әлеуетті мемлекеттің өз функцияларын толыққанды жүзеге асы­руы үшін материалдық-қаржылық ре­сурстардың маңызы айрықша. Қай кезеңде де, әсіресе, қазіргі нарықтық қа­тынастарға және оның идеологиясы­на сәйкес мемлекет саяси билікпен қо­са, өз қолында экономикалық билікті шо­ғырландыруы керек. Онсыз саяси би­лік­ті қолда ұстап тұру қиынға соғады. «Егер мемлекет жеке кәсіпорындардан жо­ғары, үстем тұрмаса, – деп жазды ағыл­шындық көрнекті философ, матема­тик және қоғам қайраткері Б.Рассел, – он­да ол олардың қолындағы марионетка (қу­ыршақ) болып, олар (кәсіпорындар) нақ­ты мемлекетке айналады».

Сондықтан, мемлекет ірі меншік иесі, өндірістік құрал-жабдықтардың үл­кен бөлігінің қожасы болуы керек. Әри­не, әлеуетті мемлекет түсінігі мұ­ны­мен шектелмейді. Оған билік ресу­рстарынан басқа даму ресурстары, руха­ни мүмкіндіктер мейлінше қажет. Ол елдің бүкіл халқын, оның барлық әлеу­меттік таптарын, жіктерін, топта­рын, қажет болса, жекелеген аза­мат­тар­ды қоғамдық маңызды проблема­лар­ды шешуге белсенді де саналы қа­ты­суға ұйымдастыра білуі тиіс. Билік ха­лықтың қолдауы мен пікіріне, нақты жасампаздық іс-әрекетіне сүйенгені жөн. Халықтың басым көпшілігі мем­ле­кеттік билеуші элитаның ше­шім­де­рін қолдап, оларды қабылдап, жү­зеге асы­рып отырған саясаттың заң­ды­лы­ғына (легитимділігіне), әділдігі мен дұ­рыс­тығына, иланған, көзі жеткен бо­луы ке­рек. Ол үшін билік көпшіліктің са­на­сына, ақылына ықпал етудің әр­түр­лі те­тіктерін шебер меңгеруі де күн тәр­­ті­бінде тұр.

Әлеуетті мемлекеттің күші – оның тәу­елсіздігінен, шешімдерді дербес қа­был­дап, оларды өзінің ұлттық мүд­де­сі тұрғысынан жүзеге асыруынан кө­рінеді. Әлеуетті мемлекет, ең алдымен, қоғамдық тұрақтылық пен мемле­кет егемендігін қамтамасыз етіп, қо­ғам дамуының іргелі құндылықтарын ны­ғайтады, әлемнің басқа елдерімен ұлт­тық және халықаралық қауіпсіздік үшін әріптестікке бара отырып, өзінің ұс­танымдарын күн тәртібіне шығара ала­ды. Бұл айтылғандардың барлығы Қазақстанның бүгінгі сыртқы және ішкі сая­сатындағы іс-қимылдарынан анық көрінеді.


Нәубат ҚАЛИЕВ,

Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің 

профессоры, саяси ғылымдар докторы 


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2017

Шығанақ жолымен немесе тары өсіру дәстүрі жалғаса береді

22.09.2017

Латын әліпбиіне көшу туралы пікірлер

22.09.2017

Рухани тәуелсіздікке жеткізетін қадам

22.09.2017

Өркениет ағымына жетелейтін тарихи шешім

22.09.2017

«Харви» дауылы және мұнай бағасы

22.09.2017

Балалардың демалысы бақылаусыз қалмасын

22.09.2017

Үлгіліден үйренуге асық болайық

22.09.2017

Зейнетақы қорының қаражаты қайтарылады

22.09.2017

Қазақ қарияларының кеңдігі 

22.09.2017

БҰҰ Бас Ассамблеясының жаңа төрағасы Қазақстанның халықаралық істердегі рөлін жоғары бағалады

22.09.2017

Халықаралық зейнетақы және әлеуметтік қорлар қауымдастығының жетекшісі – Қазақстан

22.09.2017

ЭКСПО технологиялары білім саласында қолданылады

22.09.2017

Сербиямен қатынас құжаты қаралды

22.09.2017

Рухани даму жаңа әліпбиден бастау алады

22.09.2017

Елбасы жұмыс сапарының қорытындысы бойынша мәлімдеме жасады

22.09.2017

Назарбаев Алматы қаласындағы Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының қорына барды

21.09.2017

Абаев Қазақстан мен АҚШ президенттерінің телефонмен сөйлесуіне пікір білдірді

21.09.2017

Дәурен Абаев: ИЫҰ саммитінің мәртебесі ЕҚЫҰ саммитінен кем түспейді

21.09.2017

«Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының маңызы зор - министр Абаев

21.09.2017

Ұлттық ұланның халықаралық турнирі басталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

«Харви» дауылы және мұнай бағасы

Американың мұнайлы өңір­леріне үлкен зардап әкелген таби­ғи апаттар әлемдік рыноктағы мұнай бағасының тұрақтануына оң ықпалын тигізетін түрі бар. Соңғы уақытта АҚШ-та мұнай өндіру көлемінің артуы және оның қорының ұлғаюы әлемдік нарық­­тағы мұнай бағасының күрт құл­ды­­рауына әкеліп соқтырған еді.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Қазақ қарияларының кеңдігі 

Өткен уақыт қайтып оралмайтын есіл өмір екенін көңіл күйдің аумалы-төкпелі қилы-қилы шағында ойласаң – шырғалаңы көп кермек шындықтар санаңды шарлай жөнелетіні несі екен. Желтоқсан көтерілісінен кейін Мәскеу газет­тері жалпақ жалғанға жария қыл­ған қазақ ұлтшылдығын идеяло­гия­лан­дырылған бояумен баттастыра қалың көрсеткеніне өзге тұрмақ өзің иланып, орнынан алынған сол кездегі биліктің кінәсі қорытылған қорғасындай сал­мақ­ты сияқтанды. Ендеше, жазасын құдай өзі берсін дегеннен артыққа бар­­май на­за­ланған сезімге қорыну қосы­лып, сі­лей­ген қалпы отырасың да қоясың.

Қайрат ӘБІЛДИНОВ, «Егемен Қазақстан»

Сапасыз білім сан соқтырады

Спортшылардың «спорттық ғұ­мы­ры» қамшының сабындай қыс­қа. Жұрттың бәрі Головкиндей отыз­дың жуан ортасында жай оғындай жар­қылдап жүрмейді. Жасы келіп, күш-қуаты кемігенде боксшы қолғабын, фут­­болшы бутсысын шегеге іледі. Иә,­­ талай жылғы серігімен қош ай­­­тыс­қан ардагер спортшының қай-­қайсысы болса да «Әрі қарай не­ істеймін?» деген тағдыршешті сұрақ­қа түбі бір маңдай тірейді. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Өрелі өрен іздеймін

Халқымыз  «Ұлың өссе ұлық­ты­мен, қызың өссе қылықтымен ауылдас бол» деп бекер айтпаған. Өйткені, жа­ңа көктеп келе жатқан жас шыбық қа­тарына қарап бой түзейді, бір-бі­рінің ойын байытады немесе кері әсерімен қисық, қыңыр болып өсуіне де әсерін тигізеді. Қанатты сөз осындайларды көріп ой түйгеннен туса керек.

Ғалым ОМАРХАН, «Егемен Қазақстан»

Такси мен «тәбет»

Астанадағы автобустардың қыз­мет көрсету сапасы жайлы мақала шық­қан­нан кейін («Қоғамдық көлік және жолаушы мәдениеті», «Егемен Қазақ­стан», 7 қыркүйек, 2017 жыл) бірнеше оқырман хабарласып, «Так­сист болып бір-екі күн жұмыс істеп көріңізші, біраз мәселеге қанығар едіңіз» деп ой тастады. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу