​Әлеуетті мемлекет. Ол қандай?

Қазіргі қалыптасқан жаңа әлем­нен, өркениеттер жүйесінен өзінің лай­ықты орнын алу – Қазақстан үшін күрделі де абыройлы міндет. Бұл орайда ел әлеуетін уақыт тала­бына сай арт­тырудың маңызы зор. Сондықтан да халықаралық қоғамдастықтағы бе­деліміз әлеуетті мемлекет құрып, оның тұрақты дамуын қамтамасыз ету­­мен тікелей байланысты екені үн­е­мі қаперімізде болуы керек.
Егемен Қазақстан
18.04.2017 381

Осы міндетті жүзеге асыруға бүкіл елі­міз бет бұрып отыр деуге толық не­гіз бар. Оның саяси, әлеуметтік-экономикалық бастауы, негізі және бас­ты ке­­пілі – Президент Нұрсұлтан На­зар­ба­ев­­т­ың стратегиялық бастамалары.

Кімге құқық пен билік көп берілсе, оның тарих пен ұрпақтар алдындағы жауапкершілігінің де еселеп артатыны бел­­гілі. Осынау экономикалық, те­х­но­­­логиялық және әлеуметтік мүмк­ін­дік­­тері мол һәм өзгермелі, күрделі де тай­­таласты жаңа әлемде бүкіл билік ин­ституттарының аса абыройлы міндеті – ұлт мүддесі үшін күрескен Ахмет Бай­тұр­сыновтың сөзімен айтқанда, Қазақ елін «олжалы жерде үлестен, ордалы жер­де орыннан, жоралы жерде жолдан» қал­дырмау.

Әлемдік, әсіресе, америкалық (со­ның ішінде, Гарвард университетінің оқы­мыс­тылары) жаһантанушы ғалымдар қазіргі заманғы ұлттық мемлекеттер рө­лінің, тіпті мемлекет егемендігінің өзі­­­нің маңызды еместігін олардың өз функцияларының бір бөлігін ха­лық­ара­лық әлеуетті ұйымдар мен алпауыт тран­с­-ұ­лттық компанияларға беруі туралы сыр­ттай түсінікті, халықаралық ахуалға н­е­гіздеп, дәлелді ғылыми қисындар, па­ра­дигмалар құрса да ол біздің ұлттық мүддемізге сай келмейтінін ашық айту парыз. Біздің жол, қазақ ұлтының терең, қасиетті де айнымас, ұзақ мерзімдік мү­ддесі – мемлекеттің тәуелсіздігін нығ­а­й­ту, егемендікті тұрақты түрде бекемдеу. Біз­д­е басқа жол, басқа таңдау жоқ! 

Мемлекеттілікті нығайтуға аса қа­жет­ті реформаларды жүзеге асырудың бас­ты, бүкіл әлемдік тәжірибесі көрсеткендей, сыннан өткен құралы – әлеу­етті мемлекет. Ал ол қандай мемле­кет? Әлеуетті мемлекетте ең алдымен, басқа­рудың тегеурінді, берік, сын­дарл­ы, ық­шам жүйесі болуы тиіс. Бұл де­ген сөз – мемлекеттің қолында жет­кі­­лікті материалдық-қаржылық, әкім­ші­­лік, ұйымдық, адами, ақпараттық, коммуникативтік, техникалық-технология­лық, тағы басқа да ресурстар болуы – қажетті шарт.

Дәл осы ресурстар мемлекеттің сын­дарлы, жан-жақты ойластырылған, ғы­лыми негізделген саяси бағытты тұжырымдап, оны үнемі табанды да тұ­рақты жүзеге асыруына, тиімді бас­қаруға, аса күрделі қоғамдық қа­тнастарды бүкіл ауқымымен, күрделі проб­лемаларымен ұлттың мүддесі үшін рет­теп, тиісті әкімшілік шешімдер қа­былдауға, заңнамалық реттеуге мүм­кін­дік береді. Әлеуетті мемлекеттің өз функцияларын толыққанды жүзеге асы­руы үшін материалдық-қаржылық ре­сурстардың маңызы айрықша. Қай кезеңде де, әсіресе, қазіргі нарықтық қа­тынастарға және оның идеологиясы­на сәйкес мемлекет саяси билікпен қо­са, өз қолында экономикалық билікті шо­ғырландыруы керек. Онсыз саяси би­лік­ті қолда ұстап тұру қиынға соғады. «Егер мемлекет жеке кәсіпорындардан жо­ғары, үстем тұрмаса, – деп жазды ағыл­шындық көрнекті философ, матема­тик және қоғам қайраткері Б.Рассел, – он­да ол олардың қолындағы марионетка (қу­ыршақ) болып, олар (кәсіпорындар) нақ­ты мемлекетке айналады».

Сондықтан, мемлекет ірі меншік иесі, өндірістік құрал-жабдықтардың үл­кен бөлігінің қожасы болуы керек. Әри­не, әлеуетті мемлекет түсінігі мұ­ны­мен шектелмейді. Оған билік ресу­рстарынан басқа даму ресурстары, руха­ни мүмкіндіктер мейлінше қажет. Ол елдің бүкіл халқын, оның барлық әлеу­меттік таптарын, жіктерін, топта­рын, қажет болса, жекелеген аза­мат­тар­ды қоғамдық маңызды проблема­лар­ды шешуге белсенді де саналы қа­ты­суға ұйымдастыра білуі тиіс. Билік ха­лықтың қолдауы мен пікіріне, нақты жасампаздық іс-әрекетіне сүйенгені жөн. Халықтың басым көпшілігі мем­ле­кеттік билеуші элитаның ше­шім­де­рін қолдап, оларды қабылдап, жү­зеге асы­рып отырған саясаттың заң­ды­лы­ғына (легитимділігіне), әділдігі мен дұ­рыс­тығына, иланған, көзі жеткен бо­луы ке­рек. Ол үшін билік көпшіліктің са­на­сына, ақылына ықпал етудің әр­түр­лі те­тіктерін шебер меңгеруі де күн тәр­­ті­бінде тұр.

Әлеуетті мемлекеттің күші – оның тәу­елсіздігінен, шешімдерді дербес қа­был­дап, оларды өзінің ұлттық мүд­де­сі тұрғысынан жүзеге асыруынан кө­рінеді. Әлеуетті мемлекет, ең алдымен, қоғамдық тұрақтылық пен мемле­кет егемендігін қамтамасыз етіп, қо­ғам дамуының іргелі құндылықтарын ны­ғайтады, әлемнің басқа елдерімен ұлт­тық және халықаралық қауіпсіздік үшін әріптестікке бара отырып, өзінің ұс­танымдарын күн тәртібіне шығара ала­ды. Бұл айтылғандардың барлығы Қазақстанның бүгінгі сыртқы және ішкі сая­сатындағы іс-қимылдарынан анық көрінеді.


Нәубат ҚАЛИЕВ,

Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің 

профессоры, саяси ғылымдар докторы 


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.06.2018

Мемлекет басшысының тапсырмасымен Б.Сағынтаев пен Ә.Жақсыбеков Түркістан облысының әкімін таныстырды

20.06.2018

Астанада робот техникасы бойынша ұлттық біріншілік басталды

20.06.2018

ҰБТ нəтижелерін Telegram-нан көруге болады

20.06.2018

Қазақстан азаматтары үшін Шенген визасының құны 80 еуроға дейін қымбаттауы мүмкін

20.06.2018

Ғ. Әбдірахымов Шымкент қаласының әкімі қызметіне тағайындалды

20.06.2018

Жансейіт Түймебаев Түркістан облысының әкімі болып тағайындалды

20.06.2018

Сенаторлар Президент бастамасын іске асыру барысын талқылады

20.06.2018

Астанада тамақ қалдықтарын тыңайтқышқа айналдырмақ

20.06.2018

Солтүстік Қазақстанда А.Винокуров атындағы халықаралық жарыс өтті

20.06.2018

Түркістаннан тарту» бағдарламасы «Түркия үні» радиосы арқылы тыңдаушыларға жол тартты

20.06.2018

Мақтаралда арнайы комиссия құрамы ҰБТ өтетін нысанды қабылдап алды

20.06.2018

Ұлттық кітапханадағы залға көрнекті ғалым Өмірзақ Сұлтанғазиннің есімі берілді

20.06.2018

Жұмат Әнесұлының шығармашылығы

20.06.2018

Қармақшылық мектеп бітіруші түлектер ҰБТ тапсыруды бастады

20.06.2018

Маңғыстауда «Мирас» кеңесінің отырысы өтті

20.06.2018

Маңғыстауда медицина мекемелерінің қызмет көрсету сапасы тексерілді

20.06.2018

Маңғыстаулық екі мемлекеттік қызметші республикалық байқауда топ жарды

20.06.2018

Қостанайда Астана күндері өтіп жатыр

20.06.2018

Кен алыбының жобасы салалық «Алтын Гефест» байқауында үздік деп танылды

20.06.2018

Қазақстан мен Өзбекстан бизнес-омбудсмендері келісімге қол қойды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Арайланған, абаттанған Астанам!

Махамбет «Еділдің бойы ен тоғай, ел қондырсам деп едім» деп жалынды жырына қосқандай, бүгінде еңсесі биіктеген елорда көз алдымызда қанатын жайып, өсіп-өркендеп, сары даланың сәніне сән қосқан керім қалаға айналғаны анық.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ән мен күйдің бұлағы – Астананың құрағы 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу