​Әлеуетті мемлекет. Ол қандай?

Қазіргі қалыптасқан жаңа әлем­нен, өркениеттер жүйесінен өзінің лай­ықты орнын алу – Қазақстан үшін күрделі де абыройлы міндет. Бұл орайда ел әлеуетін уақыт тала­бына сай арт­тырудың маңызы зор. Сондықтан да халықаралық қоғамдастықтағы бе­деліміз әлеуетті мемлекет құрып, оның тұрақты дамуын қамтамасыз ету­­мен тікелей байланысты екені үн­е­мі қаперімізде болуы керек.
Егемен Қазақстан
18.04.2017 369

Осы міндетті жүзеге асыруға бүкіл елі­міз бет бұрып отыр деуге толық не­гіз бар. Оның саяси, әлеуметтік-экономикалық бастауы, негізі және бас­ты ке­­пілі – Президент Нұрсұлтан На­зар­ба­ев­­т­ың стратегиялық бастамалары.

Кімге құқық пен билік көп берілсе, оның тарих пен ұрпақтар алдындағы жауапкершілігінің де еселеп артатыны бел­­гілі. Осынау экономикалық, те­х­но­­­логиялық және әлеуметтік мүмк­ін­дік­­тері мол һәм өзгермелі, күрделі де тай­­таласты жаңа әлемде бүкіл билік ин­ституттарының аса абыройлы міндеті – ұлт мүддесі үшін күрескен Ахмет Бай­тұр­сыновтың сөзімен айтқанда, Қазақ елін «олжалы жерде үлестен, ордалы жер­де орыннан, жоралы жерде жолдан» қал­дырмау.

Әлемдік, әсіресе, америкалық (со­ның ішінде, Гарвард университетінің оқы­мыс­тылары) жаһантанушы ғалымдар қазіргі заманғы ұлттық мемлекеттер рө­лінің, тіпті мемлекет егемендігінің өзі­­­нің маңызды еместігін олардың өз функцияларының бір бөлігін ха­лық­ара­лық әлеуетті ұйымдар мен алпауыт тран­с­-ұ­лттық компанияларға беруі туралы сыр­ттай түсінікті, халықаралық ахуалға н­е­гіздеп, дәлелді ғылыми қисындар, па­ра­дигмалар құрса да ол біздің ұлттық мүддемізге сай келмейтінін ашық айту парыз. Біздің жол, қазақ ұлтының терең, қасиетті де айнымас, ұзақ мерзімдік мү­ддесі – мемлекеттің тәуелсіздігін нығ­а­й­ту, егемендікті тұрақты түрде бекемдеу. Біз­д­е басқа жол, басқа таңдау жоқ! 

Мемлекеттілікті нығайтуға аса қа­жет­ті реформаларды жүзеге асырудың бас­ты, бүкіл әлемдік тәжірибесі көрсеткендей, сыннан өткен құралы – әлеу­етті мемлекет. Ал ол қандай мемле­кет? Әлеуетті мемлекетте ең алдымен, басқа­рудың тегеурінді, берік, сын­дарл­ы, ық­шам жүйесі болуы тиіс. Бұл де­ген сөз – мемлекеттің қолында жет­кі­­лікті материалдық-қаржылық, әкім­ші­­лік, ұйымдық, адами, ақпараттық, коммуникативтік, техникалық-технология­лық, тағы басқа да ресурстар болуы – қажетті шарт.

Дәл осы ресурстар мемлекеттің сын­дарлы, жан-жақты ойластырылған, ғы­лыми негізделген саяси бағытты тұжырымдап, оны үнемі табанды да тұ­рақты жүзеге асыруына, тиімді бас­қаруға, аса күрделі қоғамдық қа­тнастарды бүкіл ауқымымен, күрделі проб­лемаларымен ұлттың мүддесі үшін рет­теп, тиісті әкімшілік шешімдер қа­былдауға, заңнамалық реттеуге мүм­кін­дік береді. Әлеуетті мемлекеттің өз функцияларын толыққанды жүзеге асы­руы үшін материалдық-қаржылық ре­сурстардың маңызы айрықша. Қай кезеңде де, әсіресе, қазіргі нарықтық қа­тынастарға және оның идеологиясы­на сәйкес мемлекет саяси билікпен қо­са, өз қолында экономикалық билікті шо­ғырландыруы керек. Онсыз саяси би­лік­ті қолда ұстап тұру қиынға соғады. «Егер мемлекет жеке кәсіпорындардан жо­ғары, үстем тұрмаса, – деп жазды ағыл­шындық көрнекті философ, матема­тик және қоғам қайраткері Б.Рассел, – он­да ол олардың қолындағы марионетка (қу­ыршақ) болып, олар (кәсіпорындар) нақ­ты мемлекетке айналады».

Сондықтан, мемлекет ірі меншік иесі, өндірістік құрал-жабдықтардың үл­кен бөлігінің қожасы болуы керек. Әри­не, әлеуетті мемлекет түсінігі мұ­ны­мен шектелмейді. Оған билік ресу­рстарынан басқа даму ресурстары, руха­ни мүмкіндіктер мейлінше қажет. Ол елдің бүкіл халқын, оның барлық әлеу­меттік таптарын, жіктерін, топта­рын, қажет болса, жекелеген аза­мат­тар­ды қоғамдық маңызды проблема­лар­ды шешуге белсенді де саналы қа­ты­суға ұйымдастыра білуі тиіс. Билік ха­лықтың қолдауы мен пікіріне, нақты жасампаздық іс-әрекетіне сүйенгені жөн. Халықтың басым көпшілігі мем­ле­кеттік билеуші элитаның ше­шім­де­рін қолдап, оларды қабылдап, жү­зеге асы­рып отырған саясаттың заң­ды­лы­ғына (легитимділігіне), әділдігі мен дұ­рыс­тығына, иланған, көзі жеткен бо­луы ке­рек. Ол үшін билік көпшіліктің са­на­сына, ақылына ықпал етудің әр­түр­лі те­тіктерін шебер меңгеруі де күн тәр­­ті­бінде тұр.

Әлеуетті мемлекеттің күші – оның тәу­елсіздігінен, шешімдерді дербес қа­был­дап, оларды өзінің ұлттық мүд­де­сі тұрғысынан жүзеге асыруынан кө­рінеді. Әлеуетті мемлекет, ең алдымен, қоғамдық тұрақтылық пен мемле­кет егемендігін қамтамасыз етіп, қо­ғам дамуының іргелі құндылықтарын ны­ғайтады, әлемнің басқа елдерімен ұлт­тық және халықаралық қауіпсіздік үшін әріптестікке бара отырып, өзінің ұс­танымдарын күн тәртібіне шығара ала­ды. Бұл айтылғандардың барлығы Қазақстанның бүгінгі сыртқы және ішкі сая­сатындағы іс-қимылдарынан анық көрінеді.


Нәубат ҚАЛИЕВ,

Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің 

профессоры, саяси ғылымдар докторы 


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.11.2017

Елордада көлік қозғалысына байланысты ерекше акция өтті

19.11.2017

Еліміздің басым бөлігінде алдағы апта жаңбырлы болады

19.11.2017

Астанадан Жалтыркөл кентіне автобустар қатынайды

19.11.2017

Түймебаев шетелдік жетекші бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдерімен кездесті

18.11.2017

ОҚО-да биыл жалпы өңірлік өнім көлемі 1 340 491 млн. теңгені құрады

18.11.2017

Үкімет басшысы Жамбыл өңірінің жай-күйімен танысты

18.11.2017

Атырауда ақын Өтеген Оралбаевтың шығармашылық кеші өтті

18.11.2017

Өзге ұлт өкілдері де латын қаріпті көне кітаптарды ұстап көрді

18.11.2017

Оңтүстікте он айда өнеркәсіп кәсіпорындарымен 684 млн теңгеге жуық өнім өндірілді

18.11.2017

ОҚО-да орташа жалақы мөлшері 101 мың теңгеден асқан

18.11.2017

Төрт дүркін чемпион дүркіретіп той берді

17.11.2017

Әбдіқалықованың төрағалығымен Мемлекеттік наградалар жөніндегі комиссияның отырысы өтті

17.11.2017

Сағынтаев оңтүстік өңірлердің аграршыларымен кездесті

17.11.2017

ОҚО әкімі жазушы-драматург Дулат Исабековпен кездесті

17.11.2017

Үкімет басшысы Жамбылдағы минералды тыңайтқыштар зауытына барды

17.11.2017

«Нұр Отан» партиясында «Көш көлікті болсын» акциясы өтті

17.11.2017

Қыздар университетінің студенті гран-при иегері атанды

17.11.2017

Түлкібаста биыл 31 өндірістік кооператив құрылды

17.11.2017

Назарбаев «Royal Dutch Shell» концернінің бас атқарушы директорымен кездесті

17.11.2017

ТМД-ға мүше мемлекеттердің жастар ісі жөніндегі Кеңесінің отырысы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ, кинотанушы

Коммерциялық кино: ақша һәм арзан күлкі

Немістің атақты кино теоретигі Зигфрид Кракауэрдің «Коммерциялық кино мен көпшілік психологиясы өзара байланысты және ол спираль тек­тес болып келеді» деген пікірі бар. Шынында да, коммерциялық ки­но мен  көпшілік, яғни көрермен пси­хологиясының арасында қандай байланыс бар?   

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Зардабын қателіктің тартқан білер

Кез келген адам шешімі күрде­леніп, бірнеше сот процестеріне ұласатын дауға басын сұға қой­май­ды. Одан өзіне пайда жоқ екенін де біледі. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Күйгелектік қадірді кетіреді

«Қоғамда болып жатқан терең өзгерістерге байланысты біздің тарихқа қайтадан үңіліп, сол кездерден бүгінгі күннің проблемаларынан шығудың жолын іздеп, болашаққа сабақ алуымыз керек», деген еді Президент Н.Назарбаев өзінің «Тарих толқынында» кітабында. Тарихтан сабақ алу – қай заманда болса да күшін жоймайтын, ескірмейтін маңызды мәселе.        G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                   Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : DonateЗакрыть

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Тілде буын жоқ...

Көп сөйлейміз. Көпіріп. Әңгі­ме­­ні көп айтамыз. Тіл безеп. Ше­шенсиміз. Көсемсиміз. Кеуде ұра­мыз. Біз білеміз дейміз. Біздікі ғана дұрыс. Өзгелердікі сандырақ. Біз ба­тырмыз. Біз ақынбыз. Біздей данышпан халық жоқ. Осының бәрі рас па екен өзі?..

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Түрлі өмірді бастан кешу мүмкіндігі

Оны адамға кітап қана бере алады

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу