​Обырды емдеген қазақ емшісі

Мәулішәріп Қапанұлы – ҚХР Еңбек ері, «Жасампаз тұлға» мемлекеттік сыйлығының иегері, «Қытайдың әйгілі адамдары» кітабына аты енген жалғыз қазақ. Қазақ емшілігін 7 ұрпақ бойы мұра етіп сақтап келген әулеттің ізбасарын біз де әңгімеге тартқан болатынбыз.
Егемен Қазақстан
16.04.2017 4396

Қытай Халық Республикасы тарапынан мойындалған жеті халықтық медицина бар. Біз Шығыс медицинасы деп атап кеткен осы дәстүрлі медицинаның бір тармағы – қазақ емшілігі. 56 жыл бойы дәстүрлі емшілікпен айналысқан Қытайдағы халық емшісі, дәрігер Мәулішәріп Қапанұлы жақында Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде кездесу өткізіп, халық емшілігінің құпиясымен бөлісті. Мәулішәріп Қапанұлы – ҚХР Еңбек ері, «Жасампаз тұлға» мемлекеттік сыйлығының иегері, «Қытайдың әйгілі адамдары» кітабына аты енген жалғыз қазақ. Қазақ емшілігін 7 ұрпақ бойы мұра етіп сақтап келген әулеттің ізбасарын біз де әңгімеге тартқан болатынбыз. 

– Бүгінгі күні дәстүрлі қазақ емшілігі Қытайда мойындалған көрінеді. Мемлекет тарапынан қаржылық қолдау да жақсы дейді. Солай ма?

– Қытайда 7 ұлттың халықтық медицинасы жақсы дамыған. Оған қытай, тибет, моңғол, ұйғыр, хмонг (мяо), корей және қазақ емшіліктері кіреді. Қазақ емшілігін дамытуға жыл сайын мемлекет бюджетінен қыруар қаржы бөлінеді. Шыңжаң көлімінде үлкенді-кішілі 20-дан аса ұлттық медицинаны негіз еткен қазақ ауруханасы, 4-5 ғылыми зерттеу орталығы бар. Сондай-ақ, Шыңжаң медицина университеті мен Алтай аймақтық Медицина колледжінде «Қазақ емшілігі» мамандығы ашылып, жеті жылдан бері бүкіл Қытай көлемінен студенттерді қабылдап келеді. Маған да мемлекет өз қаржысымен жеке аурухана салып берді.   

– Қазақ емшілігімен айналысқаныңызға қанша жыл болды?

– Мен әулетімізде халықтық медицинаны жалғастырып отырған жетінші ұрпақ екенмін. 400 жылдан бері атадан балаға жеткен емдеу құпиясын 8 жасымнан бастап әкемнен үйрендім. Шыңжаң медицина университетін үздік нәтижемен бітірген соң тек осы салада қызмет еттім. 50 жылдан аса еңбек тәжірибемде 80 түрлі емдеу құпиясы мен ашқан жаңалығымның 43-ін патенттедім.      

– Ендеше, сол бабаларыңыздан жеткен науқас дауалаудың сырымен бөліссеңіз...

– Қазақ емшілігінде барлық науқасқа диагноз білезіктегі қызылтамырды ұстау арқылы қойылады. Ауыр науқастардың күре тамырын қоса қараймыз. Әкемнің айтуынша тамыр соғысы мен орналасуының 62 түрлі өзгерісі болады екен. Оны дәстүрлі медицинада «тамыр райы» деп атаймыз. Мен тамыр райының кернеу, шөкпе, қалқыма тамыр сияқты 40-тай түрін ғана ажырата аламын. 

Ұлттық медицинада емдеуге тек дәрішөптер ғана пайдаланылатыны баршаға аян. Әкемнен 839 түрлі шөп дәрінің емдік қасиетін, түрін, түсін үйрендім. Сол 839 түрлі дәрішөптің сипаты мен ерекшелігін зерттей отырып 41 тосап пен 16 бұлауға бөлдім. Бір тосаптың өзі 80 неше түрлі шөп дәріні қамтуы мүмкін. Оның өзін 4-6 түрлі тәсілмен дайындаймыз. Яғни, бір-бірімен сәйкестірілген дәрі шөптерді бал, сүт, май және су сияқты сұйықтықтармен араластырғанда қасиеті басқа-басқа қоймалжың дәрі пайда болады. Тосап деп отырғанымыз міне осы қоймалжың. Ал, бұлау дегеніміз дәрі шөптердің буы арқылы емдеудің түрі. Оның тас бұлау, шөп бұлау, қуырма бұлау, от бұлау сияқты 16 түрін патенттедім. Мына жерде бір нәрсені қадап айтқым келеді, қазақ емшілігі деген атты жамылған кейбір емшілердің спиртті өртеп және ваннаға жатқызып науқас емдеуі қазақтың дәстүрлі медицинасына жатпайды. Атам қазақ тоқтау суға жуынбаған, асыл дінімізде де ғұсыл ағынды суға алынады. Ал анау спирт дегенің химиялық ерітінді емес пе?  

Үшінші дауалау тәсілі – 4 түрлі қан алу жолы. Қан маңдайдан, мұрын қуысынан, тілдің асты мен жұтқыншақ бездерінен және арқа, бел, мойыннан күміс қандауырмен шабақтап алынады. Бұл көбінесе қан қысымы, тыныс алу жолдарының түрлі ауыруларын және құяң мен сарысу, іріңді емдеуде қолданылады. 

Төртіншісі – оташылық. Сынған сүйекті таңудың 5 түрін ғылыми қолданысқа енгізіп, арнайы қалыптар жасадық. Оны мойын, шынтақ, тізе, жіліншік, өкше мен қызыл асық мертіккенде қолданамыз. Ата-бабаларымыз үгітіліп кеткен сүйектерді де қалпына келтірген ғой. Жаңа туған ботаның сүйегін шауып, жұқартып  үгітілген сүйектің орнына салған кезде сүйектер бір-бірімен жалғасып, жетіліп кетеді екен. Асық жілік сынғанда таутекенің асық жіліктерін пайдаланған көрінеді. 

– «Қазақ емшілігінің атын жамылып» деп қалдыңыз. Халықтық медицинаның атына дақ келтіріп жүрген емшілер де бар сияқты ғой?

– Өз басым қазақ емшілігі ғылыми түрде ұрпақтан ұрпаққа дұрыс жалғасса екен деймін. Шөп дәрі адамды өлтірмейтінін білетін ақшаның соңына түскен қулар Қытайда да бар. Оның бірталайы осында жүр екен. Жоғарыда айтқанымдай 839 түрлі шөп дәріні үйлесімді пайдалану екінің бірінің қолынан келетін іс емес. Мен көзбен көріп, қолмен ұстаған тәжірибеме сүйенемін. Естіген аңыз бен дұрыс жазылмаған жазбаларға сүйеніп кісі емдеп жүргендердікі алдамшылық дер едім. 

– Ал өзіңіз жеті атадан жалғасқан емшілік өнерді қағазға түсірдіңіз бе?

– «Қазақ емшілігіндегі диагноз қою және емдеу», «Қазақ емшілігіндегі ас қорыту жолдары ауруларын емдеу» және «Қазақ емшілігі» (екі кітап) сияқты төрт кітап жаздым. Мемлекеттің қолдауымен бесінші кітабымды жақында жазып бітірдім. Ол жалпы медицина мен қытай медицинасын қазақ емшілігімен ұштастырған көлемді еңбек. 

– Қолыңыздағы құжаттарыңызға қарасам, бұл жолы ұлттық медицинаны қазақ еліне жалпыластыру үшін келген сияқтысыз?

– Дұрыс айтасың, балам. Мен  бұл жолы Қазақстанға ақша үшін, жарнама үшін емес, ізбасар іздеп келдім. Жасым болса алпысты алқымдады. Қызым мен немере ұлымды кішкентайынан осы салаға тәрбиеледім. Жаңағы айтқан оқу орындарына барып шәкірттерге сабақ беремін.

Мемлекет қаржы бөліп жеке клиникамды да салып берген. Патенттелген жаңалығым мен еткен еңбегім үшін мемлекеттен алатын айлығым жетерлік. Бірақ қазақ емшілігінің бірден-бір иесі – Қазақстан деп түсінемін. Жеті атамнан аман жеткен өнерді жат жұртқа жырымдатпай бар қазақтың киелі қара шаңырағы, тәуелсіз отанына табыстағым келеді. Несін жасырайын, Қытай барлық рецебімді, халықтық емдеудің құпиясын өзі меншіктегісі келіп қыруар қаржының шетін көрсетеді.

Бабадан жеткен өнерді сату мен үшін ұлтты сатқанмен бірдей. Сондықтан осы сапарымда аманатқа қиянат жасамайтын, табанды шәкірт іздеп келдім. Ол ең алдымен жалпы медицинаны жетік игерген болуы керек. Көріпкелдікпен қазақ емшілігіне мұрагерлік ету мүмкін емес!

– Медицинада құрықталмай келе жатқан жаман ауру обырды дәрі шөптермен емдеп жазғаныңыз рас па?

– Рас. Ракты емдеген рецебімді жақында патенттедім. Жаман ауруға шалдыққан 700-ден аса науқасты түбегейлі сырқатынан сауықтырдым. Менің тәжірибем бойынша бұл дерттің аналық және аталық түрі болатын көрінеді. Аналық түрінің бір ағзадан емдегенмен, екінші ағзадан пайда болатынына көзім жетті. 

Әңгімелескен Майгүл Сұлтан, журналист

Мәулішәріп Қапанұлының өзі жасап, патенттеген медициналық құралдар

Бұлауға арналған орындық



Құяң үзуге арналған ағаш балға



Құяң үзуге арналған оқтау



мойын сүйегін таңатын қалып



Мойын сүйегін таңатын қалып



Жілік сүйектерін таңатын қалыптар



Аяқ сүйетерін таңатын қалып



Қан алатын қандауырлар мен тас лоңқа

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.08.2017

Астананың бірнеше көшесінде көлік қозғалысы шектеледі

19.08.2017

Футболдан жасөспірімдер құрамасының аға жаттықтырушысы тағайындалды

18.08.2017

Павлодардан Астанаға 10 тонна қарбыз жеткізіледі

18.08.2017

Ақтөбе мектептері жаңа оқу жылына 95 пайыз дайын

18.08.2017

Бурабайда Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен кеңейтілген отырыс өтті

18.08.2017

Павлодарда 98 ауыл әкімі сайланды

18.08.2017

Парламент депутаты Мақтарал ғалымдарының жұмысын жоғары бағалады

18.08.2017

Астанада бір жарым ай ішінде 2,5 мың адам жұмыспен қамтылды

18.08.2017

«Қазақстан инжиниринг» ҰК» АҚ басқарма төрағасы тағайындалды

18.08.2017

Барселонадағы теракт: анықталған жайттар

18.08.2017

Алматыда «Al Hilal» Ислам Банкінің» тұңғыш бөлімшесі ашылды

18.08.2017

Қазақстанның киелі орындар тізіміне Жайық (Теке) қаласы енді (фото)

18.08.2017

Владимир Никитенко: Черногориямен өтер ойында футболшылардан жанкештілік талап етеміз

18.08.2017

Оңтүстік Қазақстанда үздік әлеуметтік жоба анықталды

18.08.2017

Синоптиктер демалыс күндерінің ауа райына болжам жасады

18.08.2017

Сайлауалды үгіт жұмыстарын интернет арқылы жүргізу реттелмек

18.08.2017

ҚР СІМ: Барселонадағы лаңкестік әрекеттен зардап шеккендер арасында Қазақстан азаматтары жоқ

18.08.2017

Сыр өңіріндегі Сортөбе бекінісінен қобыз пішіндес тас табылды

18.08.2017

Қарлығаш балапанын ұшырған күн

18.08.2017

Нұрсұлтан Назарбаев Барселонада болған террорлық актіге байланысты көңіл айтты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Қызметтегі мәдениет мәйегі

Патшаның барымтасына, кеңес­тік кезеңнің күнде қырық құбылған қулығына бой алдырмай, тұнық ойына дақ түсірмей өткен нағыз ұлт көсемі Әлихан Бөкейхан: «Тірі бол­­сам, қазаққа қызмет қылмай қой­май­мын. Ұлтына, жұртына қызмет ету − білімнен емес, мінезден», деп еді. Шы­нында, ол кезде білім кем, мінез мық­ты еді. Қазір білім ұшан-теңіз, бі­рақ ұлттық мінез олқы, ала-құла, тіл мү­кіс, намыс пен ар ақшаға тәуелді болып барады.

Ғалым ОМАРХАН, «Егемен Қазақстан»

Жұмысты жалғастырар жастар қайда?

Қолында қолақпандай дипломы бола тұра жас мамандардың ауылда жұмыс істеуге құлшынысы жоқ. Көбінің ойы − қызығы мен у-шуы көп қалада қалып, өзіндей өрім жастардың ортасында болу. Бұл үшін оларды күстаналаудың да жөні жоқ шығар, бәлкім. Өйткені, қалада тұра ма, ауылда тұра ма, әркімнің өз қалауы. Солай десек те, жастар жаппай қалаға қарай ағылып жатқанда қазақтың алтын бесігі – ауылдарымыздың келешегі қалай болмақ? Бала саны жетпей, мектептер мен басқа да мекемелердің жабылуы жалғаса берсе, ата-баба кәсібін жалғастыратын лайықты ізбасарлар жоқ болса, ауылдардың ертеңгі күні не болмақ? Ойлаудың өзі қорқынышты. 

Нұрғали ОРАЗ,

Тәуелсіздік дегеніміз – мәңгілік күрес

Кешкілік аллеяда серуендейтін осы бір кішіпейіл, мәдениетті кісіні жиі көріп қаламын. Алғашында бас изесіп қана жүрдік. Бірте-бірте тіл қатысып, тротуардың жиегіндегі сәкіге тізе бүгіп, әңгіме-дүкен құратын болдық.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Кикілжің келіссөз арқылы шешіледі

Бүгінгі таңда әлемді алаңдатқан мә­селенің бірі Корей Халық-Де­мо­­кратиялық Республикасының яд­ролық қаруға қол жеткізу сая­саты болып отыр.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

ЭКСПО екі айналып келмес саған...

Алаштың алтын алқасындай Ас­та­на­ның ажар-көркіне аспанда­ғы ай қызығып, көктегі күн сүй­сін­гендей. Сарыарқадағы шамшы­рақтай сама­ла шаһар қазір тіпті құл­­пырып тұр. Сұлулығы көз суырғандай. Жер-жа­һан­ның жетіс­тік­тері жайнап төрінде тұр­са, бес құрлықты бетіне қаратар бе­дел жинамай қайтеді енді.

Пікірлер(0)

Пікір қосу