Жатыр мойнының ісігі – білдірмей жұтатын дерт

Осыдан біраз жыл бұрын Алматыдағы үлкен емдеу мекемесі туралы мерейтойлық мақала жазуға барып тұрып, өкінішті бір оқиғаның үстінен түскеніміз есте.
Егемен Қазақстан
18.08.2017 2494

Газетке бет әзірлеу барысын­да гинекология бөлімінің мең­ге­рушісінен де сұхбат алу­ға тиіс­ті едік. Фототілші екеу­мізге дәрі­герді кабинетінің алдында біраз күтуге тура кел­­ді. Қаралуға кел­ген науқас ке­ліншек киініп, шығып кеткеннен кейін бізді қабылдаған бөлім меңгерушісі біразға дейін өз-өзіне келе алмай, ауыр күй кешіп отырып қалды. 
– Кешірерсіздер!  – деді бір уа­қытта дәрігер. – Жап-жас қой. Қандай обал! Төрт баласы бар екен...
Біз әңгіме ауанын бірден түсін­бесек те, жайсыз жағдайға тап кел­генімізді біліп, үнсіз қал­дық. Дә­рігер сөзін жал­ғас­тырды. 
– Бұл ауру білдірмей құрта­ды. Ең жаман жері де осы. Жа­ңа­ғы жас келіншектің күйеуі қайтыс болғанына сегіз жылдай болыпты. Төрт баласын өзі жал­ғыз сүйреп жүріп, дәрігерге қара­луға да мұршасы болмаған ғой. Жастай жесір қалса да кү­йеуге шығуды ойламаған. Бұл – жатыр мойны ісігі. Әбден ас­қын­ған­да келіп тұр... Ертерек қа­ралса, мұндай жағдайға душар болмауы мүмкін еді?!
Қарап отырсақ, қазірде ұлт таң­дамай, әлемнің әр түкпі­ріндегі әйелдер арасында дендеп бара жатқан дерттің бірі – осы жатыр мойнының ісігі. 
Әрине, біздің елімізде әлеу­мет­тік жағдайына қарамай, осы кеселдің шеңгеліне ілікпеу үшін ал­дын ала сақтандыру, ақ­па­рат­тандыру жұмыстары жүріп жатады. Жұмысбасты қыз-ке­ліншектер мұның біре­уін­ білсе, біреуін білмейді. Мә­се­­лен, жыл сайын жыл басында Қазақстанда дәстүрлі түр­де жа­тыр мойнының ісігі туралы хабардар ету апталығы өте­ді. Бұл шараға Денсаулық сақ­­­тау министрлігінен бас­тап, Қа­зақ онкология және ра­­дио­ло­гия ғылыми зерттеу инс­титуты, ден­саулық сақ­тау басқармалары және ай­мақтық онкологиялық орта­лық­тар мүдделілік танытады. Жоспарлы шаралар шеңберінде барлық жастағы әйелдер тегін гинекологиялық тексерулерден өтуге шақырылады. Тексеру барысында пап-тест (өзгеріске ұшыраған, яғни атипиялық жасуша бар-жоқтығын тексеру үшін жатыр мойнынан жағынды алу) жүргізіледі.
Ал біз бұл мақаламызда дә­рі­­герлер адам ағзасындағы ең­ қым­бат, «ең қадірлі» орган деп есеп­тейтін жатыр мой­ны ісі­гіне шалдықпаудың жол­да­ры бар екендігін қыз-келін­шек­тер қапе­ріне салуды мақсат тұ­тып отырғанымыз белгілі. 
Мәселен, пап-тестіден өту мүм­кіндігі Қазақстанда он­ко­­ло­гиялық қызметті дамы­ту жөнін­де­гі мемлекеттік бағдарлама шең­берінде бес жыл­да бір рет 30-60 жас ара­лығындағы әйелдерге бе­ріледі. 
Алматыда жатыр мойны­ның ісігін ерте анықтау үшін ашық есік күнін өткізіп жүрген Қа­зақ онкология және радиология ғылым-зерттеу инсти­тутының ма­мандары әйелдерде ешқандай ауру белгілерінің болмағандығы бәрі жақсы деген сөз емес дейді. Жатыр мой­­­ны ісігі асқынғанға дейін еш­қан­­дай белгілерсіз жүретінін жоға­рыдағы оқиға айтып тұр­ған­ жоқ па?! Мұндай жағдайда адам­­ға бірінші кезекте алдын ала дәрігерге қаралып тұру кө­мек­тес­пек. Оның үстіне мемле­кетіміз бұған тегін тексерілуге жағдай туғызған. 
Яғни, пап-тестінің теріс нәти­­­жесі жатыр мойнында ати­пия­лық жасушалар жоқ дегенді біл­діреді. Ал пап-тестінің оң нәти­жесі жатыр мойнында «на­шар» жасушалардың бар екен­дігін білдіруі ықтимал, демек сізге қосымша зерттеуден өт­кен жөн.
Дендеп тұрған дерт туралы Қазақстанның бас онкологы, медицина ғылымының докторы Диляра Қайдарова былай дейді: «Жатыр мойнының ісі­гі ауруы әлемдегі елеулі мә­се­­ле болып тұр. Бұл кесел қа­тер­лі ісіктердің ішін­де дү­ние жүзіндегі әйелдерде ең жиі кез­десетін түріне айналды. Обыр аурулары бойынша жа­тыр мойны ісігі екінші орынға шық­ты. Жыл сайын жарты миллионға жуық әйел осы ауруға шалдығып, шамамен 288 мың әйел көз жұ­ма­ды. Жатыр мойны ісігінің қо­ғамға кесірі үлкен. Өйткені, бұл ауру әсіресе 30-40 жастағы және одан үлкендеу жастағыларда кездеседі. Бұл әйелдердің отбасын құрып, қызмет етіп, бала бағып, күнделікті тіршіліктен қол­дары босамайтын кезеңі. Жа­тыр мойнының қатерлі ісі­гі диа­гнозы әйелдің жеке басын, оның отбасын, достарын үл­кен күйзеліске салады. Жә­не оны емдеуге мемлекет пен қоғам тарапынан қыруар  қар­жы жұмсалатындығын да ескеру қажет».
Еуропа елдерінде жыл сайын жатыр мойны ісігі ауруына 60 мың әйел шалдығып, 30 мың әйел бақилық болады. Дүние жүзінде қазір осы диагнозбен өмір сүріп жатқан әйелдердің саны 175 мыңнан асқан. Бұл да толық статистика емес. 
Біздің елімізде бұл ауру 2015 жылы 1826 әйелде бар еке­­­ні анықталған. Оның ішінде аурудың асқынған  және кең та­рал­ған түрі 233 әйелде кездескен, бұл – 12,9 пайыз.  Ең өкініштісі, бұрнағы жылы Қазақстанда осынау дерттен 600-ден аса әйелдің қайтыс болғандығы тіркелген. Өткен жылғы деректер бойынша, елімізде «жатыр мойны ісігі» диаг­нозымен есепте тұрған әйел­дер саны 11 578 болған. Тиіс­ті мекемелер қазір 2016 жыл­дың деректері зерттеліп, да­йындалып жатқанын айтады. 
Оған дейін мамандардың айтары, берер кеңесі төмен­дегідей. Қазірге пап-тест жа­тыр мойны обырының алдын­ алудың бірден-бір жолы болып та­был­мақ. Жатыр мойнынан алын­ған жағынды атипиялық жасу­шаларды анықтауға мүм­кін­дік береді. Өзгеріске ұшы­раған мұндай жасушалар сәй­кес емі болмаса, уақыт өте келе обырға айналуы ықтимал. Дамыған ел­­дерде скринингтің тұрақты түр­де жүргізілуі жыл сайын анық­та­латын жаңа ауырғандар санын екі есеге қысқартуға мүмкіндік беріп отыр. 
Мамандар нақты зерттеу­лер дәлелдегендей, дұрыс ұйым­дастырылған жаппай скри­нинг арқылы осы аурудың 80 пайызына дейін алдын алу­ға болады дейді. Оның үс­ті­не бізде қазір тиімділігі жо­ғары үш вакцина бар, олар онкогенді қауіптілігі жоғары адам папилломасы вирусы инфекциясын жұқтырудың  жолын кесетін көрінеді.
Қысқасы, қоғамды жатыр мой­­нының қатерлі ісігінен құт­қа­ру үшін бұл ауруды жаңа ғы­лыми зерттеулер тақырыбы ре­тінде қарастырғаннан гөрі, скрининг, яғни ерте бастан тек­серілу мен егу арқылы ал­дын алу мүмкіндіктерін пай­даланғаннан басқа жол жоқ.

Айнаш ЕСАЛИ,
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2018

Үкімет басшысы онкологиялық жабдық шығаратын компанияның басшысымен кездесті

16.01.2018

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі тағайындалды

16.01.2018

Ауыл шаруашылығы вице-министрлері тағайындалды

16.01.2018

Дональд Трамп бүгінгі жұмыс кестесін жариялады

16.01.2018

Ғалияның қолында бұйда пышақ...

16.01.2018

ОҚО-да «Қарашаңырақ – Қарасора, құтты мекен Сайрамсу» атты кітаптың тұсаукесері өтті

16.01.2018

Әз-Жәнібек ханның дулығасы Нью-Йорктегі музейде сақталған

16.01.2018

ОҚО-да 90 мың адам жұмыспен қамтылмақ

16.01.2018

Атырау қаласында жатақханасы бар жаңа спорт кешені ашылды

16.01.2018

Ақын, жазушы Серік Қапшықбайұлы қайтыс болды

16.01.2018

«Атамекенім» акциясы бойынша мүгедектерге кәсіп ашуға мүмкіндік бар

16.01.2018

Трамп пен Н.Назарбаевтың кездесуі: Ынтымақтастықтың жаңа сатысы - The Hill

16.01.2018

The Merkle: Қазақстан Президенті G-Global деп аталатын жаһандық криптовалютаны ұсынып отыр

16.01.2018

Жамбыл облысының Жуалы аудандық соты жаңа ғимаратқа көшті

16.01.2018

Қостанай облысында АӨК сүт зауыттарының жұмысын жандандырды

16.01.2018

Атырау тұрғындары жол құрылысын қадағалайды

16.01.2018

ОҚО-да төтенше жағдайлардың алдын алу шаралары талқыланды

16.01.2018

Trend: «Назарбаевтың Трамппен кездесуі Қазақстанның аймақтағы негізгі ойыншы екенін көрсетеді»

16.01.2018

Б.Сағынтаев: Мемлекет басшысының жекешелендіру жүргізу бойынша тапсырмасы 2018 жылы орындалуы тиіс

16.01.2018

Елбасы Жолдауын іске асыру аясында өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың мәртебесі реттелді — Т. Дүйсенова

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Рухсыздық – оқымаудан, тыңдамаудан

Құдірет адамзатты керемет хикметпен, ілтипатпен, мейірбандықпен, көркемдік сұлулығымен қызықтырып, сыңғырлатып жаратқаны мәлім. Ойлау мен қарекет жасау үшін жаралған адамның тұлғасы, таратыңқырап айтқанда, оның қолынан, қиялынан, білімдарлығынан шыққан сәулет, сурет, мүсін, қолөнер, музыка, сөз өнерінің таңғажайып жәдігерлері, телегей-теңіз шынайы жан сырлары, ғылыми-шығар­машылық ғаламат жетістіктері өлшеусіз ғой. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Ұжымдық ұстаным

Ұжымдық рух ұлы жеңістерге қол жеткізеді. Қазақ айтады: «Үш адамның басы қосылса – қауым». Қауым­дасқаннан бері адамзат сан түрлі қоғамдық құрылысты өт­кер­ді. Ал қазіргі нарықтық қоғам­ның кілті – табыс. Яғни биік мүдде жолында ұжымдасу және белгілі нәтижеге қол жеткізу.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қазақстанның жаһандық қауіпсіздік бастамалары

Еліміз егемендіктің бастапқы ке­зінде-ақ өңірлік және жаһандық қауіпсіздік Қазақстанның сырт­қы саясатының негізгі басым­дық­тарының бірі болатынын төрт­күл дүниеге жария еткен еді. Содан бері еліміз халық­аралық аренада сол бағытты берік ұстанып, оны бел­сенді түрде жүзеге асырып келеді.

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Жарнамаланғанның бәрі жақсы ма?

Әрине, жарнама – әрқашан өн­діріс пен бизнестің қозғаушы күші болып келе жатқанына ешкім дау айта алмас. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Жаңсақ ойдың жетегінде...

Шетелде іссапарда жүрміз. Қасымызда Сыртқы істер ми­нис­тр­лігінің өкілі Ержан есімді жас жігіт бар. Жүріс-тұрысы, сөйлеген сөзі сондай жатық, сыпайы. Ізетті жігіттің болмысында қалада өскен баланың қалыбы да байқалады. Бір күні екеуміздің орнымыз қатар келіп қалған. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу