Туған жерін іздемегендерде із қалмайды

Кіндік қаның тамған, балалығың­ның бал дәурені өткен, жалынды жас­тығыңның жарқылын бастан кешкен жердің бәсі қашанда биік. Төрткүл дү­ние­нің қай қиырында жүрсең де бала ке­зіңде санаға ұялаған суреттерді өле-өлгенше сызып тастауың қиын. 

Егемен Қазақстан
30.08.2017 293
2

Өйт­кені, ту­ған жерде ата-бабаларыңның сүйегі жа­тыр. Жаныңа жақын адам­дарды, өмі­ріңдегі асыл жандарды ар­дақ­тай білетін болсаң, туған жерді ес­тен шығару әсте мүмкін бе?! Ат ізін жиі салмағаныңмен, жүрегіңнің түк­пірінде туған топыраққа деген сағы­ныш сазы әрдайым шырқала беретіні анық.  

Басқаны  қайдам, туған жері   ата­жұрт­­тан шалғайда қалған кісінің кіндік қаны тамған жерге деген құрметі, арман-аң­сары ерекше болары хақ. Бір кездері ата-бабамыз еркін жүріп, кең жайлаған Алаш жерінің кейбір пұшпағы саясаттың салқыны дейсіз бе, тағдырдың тәлкегі дей­сіз бе, әйтеуір замана дауылының кесі­рінен бөтен бір елдің еншісінде кет­­кені бар. «Баяғыда біздікі болған» де­ген уәждің жүрмейтінін сезе тұрып, бі­ле жүріп, жүрегің қан жылайды. Қан жылағаны бөлек, тіпті бүгінде оған алып-ұшып барып сағынышыңды басып қайту да  машақатқа толы. Одан  гөрі қарт құрлыққа немесе мұхиттың арғы бетіне барып-қайту жылдамырақ шығар. Соңғысына жылдам баруын барасың ғой, бірақ оның Қызылқұмның баурайындағы қойлы ауыл сияқты соншалықты әсерге бөлемейтіні, сағынышыңды баса алмайтыны тағы мәлім. 

Осындайда  Қарға бойлы Қазтуғандар еске түседі. XVII ғасырдың өзінде жырау бабамыз  бекер зарламаған екен ғой. «Еділді алса – елді алар, Енді алмаған не қалар? Жайықты алса – жанды алар, Жанды алған соң не қалар? Ойылды алса – ойды алар, Ойлашы, сонда не қалар?»  «Қазтуғанның қонысымен қоштасуы» жыраудың  Алаш жұртының басынан өткен нәубеттің жыр-жылнамасы ретінде  әдебиет тарихында біржола таңбаланып қалды. Туған жер туралы трагедияға толы толғау дерсіз. 

Туған жер, туған ауыл демекші, Жа­рас­қан ақынның жыр шумақтары жадымызда жатталып қалғаны. Туған жер төңірегінде әңгіме қозғала қалса, сол шумақтар ойға оралатыны бар. Ұзын-ырғасын қысқаша баяндап көрелік. Көз жүгіртіңіз.

Алматыға келіп емделген ақынның әкесі ауылға аттанарда баласына уәжін айтады. «Кетерінде сын көзімен қарап ап: Ағайынды шықтым деді аралап. Талай жерге атағыңды жайғанмен, Туған жерге танылуың керек-ақ».

Ақын ақын бола ма, ә дегеннен айт­қанға көне кетсе. Оның үстіне Жарасқан болса. Ол әке алдында өз дегенін айтып бағады: « – Әке, дедім, – жасамаңыз құр обал, Ештеңе етпес танымаса бір Арал. Өлеңіме өзек еттім әлімше, Мін қоярлық менде қандай кінә бар?!»
Туған жерден, ауылдан тамыр үзбе­ген ақсақалдың да өзіндік байламы бар: « – Кінәң сонда, сол Аралда өстім мен,  Қар­­тай­ғанша кем қалғам жоқ ешкімнен. Ең  алдымен туған жерін іздейді, Ер азамат етек жауып ес білген. Жасқа жеттің алды-артыңды бағамдар, Іні болсаң, бағалайтын ағаң бар, Мәңгі-бақи қалады ұмыт, іздеусіз,  Туған жерін іздемеген адамдар».

Қарттың аузынан шыққан соңғы сөз  қандай әсерлі, қандай айбарлы! «Мәңгі-бақи қалады ұмыт, іздеусіз,  Туған же­рін іздемеген адамдар». Ақынның мойындамасқа амалы да қалмаған-ды. Сон­да да ол: «Жеңілдетіп жағдайымды жеңілген, Ақынға тән асқақтаған көңі­л­мен, –  Туған жерім Арал ма екен  тек қа­на, Туған жерім Қазақстан дедім мен...».

Әрине, іштей мойындай тұрып, сыртқа сыр білдірмеген сыңай  ақындыкі. Сөздің түйінін бәрібір ақынның әкесі қояды: « – Дұрыс айттың, қайта құлақ құлақ тос балам, Дұрыс және дұрыс уәж­ді қостаған. Тұрған жерің елдің астанасы да,  Туған жерің сенің ғана астанаң. Же­тем десең мұнарланған мұратқа, Тік көзіңді жақынға да, жыраққа, Астанасыз бәлкім, елдер бар шығар, Астанасыз ер болмайды бірақ та». Кіндігі туған жеріне байланған қазақ үшін төл «астанасының» болуы заңды да!..

Құдайға шүкір, Қазтуған бабамыздың туған жерге деген толғауы ұрпағының бойына жігер беріп,  жердің тұтастығы, елдің азаттығы үшін  жан аямай арпалысты. Еңку-еңку жер шалған ерлер күресінің ақыры баянды болып, Қа­зақ елі тәуелсіздігіне қол жеткізді.  Сөй­тіп,   төрткүл дүниедегі тоғызыншы тер­­­ри­торияның қожасы ретінде Қазақ елі  әлемдік картада таңбаланды. Елбасы өзінің «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында «Біздің бабаларымыз ғасырлар бойы ұшқан құстың қанаты талып, жүгірген аңның тұяғы тозатын ұлан-ғайыр аумақты ғана қорғаған жоқ.

Олар ұлттың болашағын, келер ұр­пағын, бізді қорғады.  Сан тараптан сұқтанған жат жұртқа Атамекеннің қарыс қадамын да бермей, ұрпағына мирас етті» дегенде осыны айтқаны айдай ақиқат. Ендігі мәселе – мирасқа қалған мемлекетті болашақ ұрпаққа аманаттап, туған жердің, туған елдің  рухын асқақтата түсу. Туған жердің туған елге ұласатыны заңдылық.  Туған жердің қадір-қасиетін терең түсінген жандар ғана туған елдің Туын асқақтата түсетіні анық. 

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы Сауд Арабиясының Королімен телефон арқылы сөйлесті

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу