НАСА Сатурнды 13 жыл зерттеген Кассинимен қоштасты

Сатурн мен оның серіктерін зерттеген Кассини аппараты үлкен дауылдарды, метан көлдерін және жасырын мұхиттарды анықтауымен ерекше есте қалмақ.

Егемен Қазақстан
15.09.2017 11038

2017 жылғы 15 қыркүекте НАСА ғалымдары өздерінің Кассини ғарыш аппаратымен қоштасты. Ол соңғы 13 жыл бойы Сатурн жүйесін орбитада егжей-тегжейлі зерттеген аппарат. 1997 жылы ғарышқа шығарылған Кассини 20 жылдан астам уақыт бойы екі маңызды миссияны орындаған.

Ғарыш аппараты өткен демалыста Сатурнның атмосферасына кіріп, бөліктерге бөлініп, жұмысын тоқтатты. Бұл көп жылдан бері жобада жұмыс істеген ғалымдар үшін қайғылы оқиға болса да, Кассинидің артынан қалған ғылыми зерттеулердің үлкен мұрасы ғарыш аппаратының жұмысы толықтай орындалғанының айғағы.

Кассини ашқан жаңалықтардың ауқымы сонша, ғалымдар болашақта планетарлық жүйені кері қарастыруымыз керек деген ойға келді.

Энцеладта мұхит бар және ол өмір сүруге қолайлы болуы мүмкін


(Энцелад. Сурет Кассини арқылы түсірілді)

2005 жылы Кассиниден келген бір ақпарат Сатурнның серігі Энцелад туралы адамзаттың түсінігін толықтай өзгертті. Сатурнның мұзды серігін айналып ұшу барысында Кассинидің магнит өлшейтін құрылғысы Энцеладтың оңтүстік полюсінде ерекше толқындарды тіркеді. Магнит өрісі серіктен газдар шығып жатқандай көрінді.

Осыдан кейін ғалымдар Кассиниді ғаламшар серігіне жоспардан тыс екі рет қосымша ұшырып, оңтүстік полюстің суреттерін түсірді. Зерттеу серік қабығының астынан су буларының ағындары шығып жатқанын растады. Соның салдарынан НАСА агенттігі Энцеладқа ұшулар санын көбейтті. Бақылаулар нәтижесінде серік қабығының астынан ащы мұхит суы табылған.

Ғалымдардың пайымдауынша, бұл мұхитта өмір сүру үшін қажет элементтер болуы мүмкін. Жақында ғана Кассини ғарыш аппараты Энцелад түтіктерінде сутегінің бар екенін анықтады. Бұл жаңалық серіктің мұхит қабатында «ыстық ошақтар» болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл ошақтар Жерде де кездеседі және оны гидротермалды вентиляциялық тесіктер деп атайды. Ғалымдар осы ошақтардың тірі ағзаларға тіршілік көзін беруі мүмкін деп топшылайды. 

Кассинидің арқасында NASA адамзаттың өмір сүруге болатын әлем түрлері туралы көзқарасын кеңейтті. Энцелад Күннен шалғай орналасқандығына қарамастан, мұзды денелердің қыртыстары астында сұйық су мұхиттарының болуы мүмкін екенін көрсетті.

Титанның құпиясын ашу

Сатурнның серіктерінің бірі саналатын Титан Кассинидің Сатурнға бағытталуының негізгі себептерінің бірі еді. НАСА-ның 1980 жылдардың басында Сатурнның жанынан ұшып өткен Вояджер ғарыш аппараты Титанның атмосферасы азотқа толы екенін көрсетті. Осыдан ғалымдардың азот бұлттарының астында не бар екенін білуге деген қызығушылығы артты.

Осылайша, Кассинимен өзімен бірге Еуропалық ғарыш агенттігі әзірлеген Гюйгенс қону аппаратын алып ұшты. 2004 жылдың 25 желтоқсанында Гюйгенс Кассиниден бөлініп Титанға бағыт алды. Араға 20 күн салып, 2005 жылдың 14 қаңтарында Гюйгенс Титан бетіне қонып, Күн жүйесінің шеткі аумағындағы ғаламшарға қонған алғашқы ғарыш аппараты атанды. Титан бетінде өткізген 2,5 сағат ішінде Гюйгенс Титан атмосферасының құрамын өлшеп, ғалымдарға толыққанды ақпарат жіберді. Мұндағы ғалымдар сол ақпараттың негізінде Титан бетінде құрғап қалған өзен арнасы мен көлдерді анықтайды. 

(Титан бетіндегі метан көлдері)

Кассини Титанның бұдан да басқа құпияларын ашты. Ғарыш аппаратының радиолокациялық құралы Титан бетінде сұйық метан мен этан көлдері бар екенін көрсетті. Бұл жаңалық Титанды өзге ғарыш денелерінен ерекше етті. Себебі бұған дейін Жерден басқа ғарыш объектілерінде сұйықтық байқалмаған болатын. Ғалымдар Титанда тіршіліктің болуы мүмкін екендігін және ондағы сұйық метанның Жердегі судың қызметін атқаруы мүмкін екендігін болжап отыр.

Сатурнның серігі климаттық циклі де біздікіне ұқсап, нөсер болып жауатын метан бұлттарын түзетін болып шықты. Сондай-ақ, Титан бетінен табылған көптеген химиялық қоспалар Жерде де кездесетіні белгілі болды. Ғалымдар тіпті Титанды Жердің бастапқы кездегі формасына ұқсатып, ондағы тұмандарды біздікімен салыстырды. Мысалы, НАСА ғалымы Скотт Эджингтон «Титанның тұманы Лос-Анджелесті жауып тұрған тұмша секілді», деп бағалаған болатын.

Сатурн сақиналары және жойқын дауыл

Кассини ғалымдарға Сатурнның таңқаларлық ерекшеліктері туралы толық ақпарат берді. Cатурнға жете сала Кассини ғаламшардың ұзындығы 280 000 шақырым, қалыңдығы 10 мен 1 000 метр шамасын құрайтын сақинасын картаға түсіре бастады. Ғарыш аппараты сақинаның көлемін, құрамын және пайда болу негіздерін бірнеше жыл бойы зерттеді. Мысалы, Энцеладтағы мұз бөлшектері сақинаның сыртқы қабатындағы материялардың көп бөлігін түзіп отыр. Сонымен қатар, Кассини планетаның сақинасы толықтай тегіс емес, кей жерлерде бөлшектер бірігіп, жартасты таулар сияқты шоғырланғандығын көрсетті.

(Сол жақта - Кассини түсірген сурет, оң жақта - Вояджер түсірген сурет)

Сатурнның 60-тан астам табиғи серіктері бар және олардың алтауын Кассини анықтады. Ол сондай-ақ, Сатурнның сақиналары арқылы қозғалатын ықтимал сақиналарды да көрсетті.

Кассини өзінің соңғы күндерінде де Сатурн туралы толық ақпарат жинауды жалғастырды. Ол Титан, Энцелад және Сатурнның сақиналарын соңғы рет суретке түсіріп, кешке Жерге жіберді. Ғылымның дамуына елеулі үлес қосқан ғарыш аппараты 2017 жылғы 15 қыркүйекте істен шығарылды.

Айгүл ШЕРНИЯЗ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.08.2018

Дзюдошы қыздар үш жүлде алуды көздеуде

14.08.2018

Делдалшылар көмір бағасын қолдан жасап отыр

14.08.2018

Астанада «Сергек» камераларының көмегімен 2 мыңға жуық әкімшілік құқық бұзушылық анықталған

14.08.2018

Құқықтық талапты сақтаса шетел телеарналарына шектеу жоқ - Дәурен Абаев

14.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қоюын құптайды

14.08.2018

Қорытынды көрсеткіштер көңілге қонымды

14.08.2018

Қара жолдың қасиеті

14.08.2018

Бұқар жырау Қалқаманұлының 350 жылдығына арналған көрме-байқауы өтті

14.08.2018

Қажымұқан көтерген тас

14.08.2018

Арал аумағында атқарылар шаруа көп

14.08.2018

«Хрущевкалардан» құтылудың тиімді тетігі

14.08.2018

Оқулық шығаруда олқылықтарға жол берілмеуі қажет

14.08.2018

Байзақ батыр кесенесі

14.08.2018

Жеті айдың қорытындысы бойынша экономикалық өсім 4% құрады — ҚР ҰЭМ

14.08.2018

Ұлы Абайдың туған күні тұңғыш рет Ташкентте тойланды

14.08.2018

Шәкәрімнің үш анығы

14.08.2018

Қолма-қол ақшасыз есеп айырысулар саны өсуде

14.08.2018

Цифрлы қаржы: тез, арзан, тиімді

14.08.2018

Дулат Исабековтің кітапханасы ашылды

14.08.2018

Бекболат Әдетов шыққан белестер

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Халық санының артуы – елге құт

Халық санының артуы Қазақстан сияқты жер көлемі үлкен, халық саны аз мем­лекеттерге ежелден маңызды мәселе­лердің бірі болып келеді. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу