НАСА Сатурнды 13 жыл зерттеген Кассинимен қоштасты

Сатурн мен оның серіктерін зерттеген Кассини аппараты үлкен дауылдарды, метан көлдерін және жасырын мұхиттарды анықтауымен ерекше есте қалмақ.

Егемен Қазақстан
15.09.2017 10967

2017 жылғы 15 қыркүекте НАСА ғалымдары өздерінің Кассини ғарыш аппаратымен қоштасты. Ол соңғы 13 жыл бойы Сатурн жүйесін орбитада егжей-тегжейлі зерттеген аппарат. 1997 жылы ғарышқа шығарылған Кассини 20 жылдан астам уақыт бойы екі маңызды миссияны орындаған.

Ғарыш аппараты өткен демалыста Сатурнның атмосферасына кіріп, бөліктерге бөлініп, жұмысын тоқтатты. Бұл көп жылдан бері жобада жұмыс істеген ғалымдар үшін қайғылы оқиға болса да, Кассинидің артынан қалған ғылыми зерттеулердің үлкен мұрасы ғарыш аппаратының жұмысы толықтай орындалғанының айғағы.

Кассини ашқан жаңалықтардың ауқымы сонша, ғалымдар болашақта планетарлық жүйені кері қарастыруымыз керек деген ойға келді.

Энцеладта мұхит бар және ол өмір сүруге қолайлы болуы мүмкін


(Энцелад. Сурет Кассини арқылы түсірілді)

2005 жылы Кассиниден келген бір ақпарат Сатурнның серігі Энцелад туралы адамзаттың түсінігін толықтай өзгертті. Сатурнның мұзды серігін айналып ұшу барысында Кассинидің магнит өлшейтін құрылғысы Энцеладтың оңтүстік полюсінде ерекше толқындарды тіркеді. Магнит өрісі серіктен газдар шығып жатқандай көрінді.

Осыдан кейін ғалымдар Кассиниді ғаламшар серігіне жоспардан тыс екі рет қосымша ұшырып, оңтүстік полюстің суреттерін түсірді. Зерттеу серік қабығының астынан су буларының ағындары шығып жатқанын растады. Соның салдарынан НАСА агенттігі Энцеладқа ұшулар санын көбейтті. Бақылаулар нәтижесінде серік қабығының астынан ащы мұхит суы табылған.

Ғалымдардың пайымдауынша, бұл мұхитта өмір сүру үшін қажет элементтер болуы мүмкін. Жақында ғана Кассини ғарыш аппараты Энцелад түтіктерінде сутегінің бар екенін анықтады. Бұл жаңалық серіктің мұхит қабатында «ыстық ошақтар» болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл ошақтар Жерде де кездеседі және оны гидротермалды вентиляциялық тесіктер деп атайды. Ғалымдар осы ошақтардың тірі ағзаларға тіршілік көзін беруі мүмкін деп топшылайды. 

Кассинидің арқасында NASA адамзаттың өмір сүруге болатын әлем түрлері туралы көзқарасын кеңейтті. Энцелад Күннен шалғай орналасқандығына қарамастан, мұзды денелердің қыртыстары астында сұйық су мұхиттарының болуы мүмкін екенін көрсетті.

Титанның құпиясын ашу

Сатурнның серіктерінің бірі саналатын Титан Кассинидің Сатурнға бағытталуының негізгі себептерінің бірі еді. НАСА-ның 1980 жылдардың басында Сатурнның жанынан ұшып өткен Вояджер ғарыш аппараты Титанның атмосферасы азотқа толы екенін көрсетті. Осыдан ғалымдардың азот бұлттарының астында не бар екенін білуге деген қызығушылығы артты.

Осылайша, Кассинимен өзімен бірге Еуропалық ғарыш агенттігі әзірлеген Гюйгенс қону аппаратын алып ұшты. 2004 жылдың 25 желтоқсанында Гюйгенс Кассиниден бөлініп Титанға бағыт алды. Араға 20 күн салып, 2005 жылдың 14 қаңтарында Гюйгенс Титан бетіне қонып, Күн жүйесінің шеткі аумағындағы ғаламшарға қонған алғашқы ғарыш аппараты атанды. Титан бетінде өткізген 2,5 сағат ішінде Гюйгенс Титан атмосферасының құрамын өлшеп, ғалымдарға толыққанды ақпарат жіберді. Мұндағы ғалымдар сол ақпараттың негізінде Титан бетінде құрғап қалған өзен арнасы мен көлдерді анықтайды. 

(Титан бетіндегі метан көлдері)

Кассини Титанның бұдан да басқа құпияларын ашты. Ғарыш аппаратының радиолокациялық құралы Титан бетінде сұйық метан мен этан көлдері бар екенін көрсетті. Бұл жаңалық Титанды өзге ғарыш денелерінен ерекше етті. Себебі бұған дейін Жерден басқа ғарыш объектілерінде сұйықтық байқалмаған болатын. Ғалымдар Титанда тіршіліктің болуы мүмкін екендігін және ондағы сұйық метанның Жердегі судың қызметін атқаруы мүмкін екендігін болжап отыр.

Сатурнның серігі климаттық циклі де біздікіне ұқсап, нөсер болып жауатын метан бұлттарын түзетін болып шықты. Сондай-ақ, Титан бетінен табылған көптеген химиялық қоспалар Жерде де кездесетіні белгілі болды. Ғалымдар тіпті Титанды Жердің бастапқы кездегі формасына ұқсатып, ондағы тұмандарды біздікімен салыстырды. Мысалы, НАСА ғалымы Скотт Эджингтон «Титанның тұманы Лос-Анджелесті жауып тұрған тұмша секілді», деп бағалаған болатын.

Сатурн сақиналары және жойқын дауыл

Кассини ғалымдарға Сатурнның таңқаларлық ерекшеліктері туралы толық ақпарат берді. Cатурнға жете сала Кассини ғаламшардың ұзындығы 280 000 шақырым, қалыңдығы 10 мен 1 000 метр шамасын құрайтын сақинасын картаға түсіре бастады. Ғарыш аппараты сақинаның көлемін, құрамын және пайда болу негіздерін бірнеше жыл бойы зерттеді. Мысалы, Энцеладтағы мұз бөлшектері сақинаның сыртқы қабатындағы материялардың көп бөлігін түзіп отыр. Сонымен қатар, Кассини планетаның сақинасы толықтай тегіс емес, кей жерлерде бөлшектер бірігіп, жартасты таулар сияқты шоғырланғандығын көрсетті.

(Сол жақта - Кассини түсірген сурет, оң жақта - Вояджер түсірген сурет)

Сатурнның 60-тан астам табиғи серіктері бар және олардың алтауын Кассини анықтады. Ол сондай-ақ, Сатурнның сақиналары арқылы қозғалатын ықтимал сақиналарды да көрсетті.

Кассини өзінің соңғы күндерінде де Сатурн туралы толық ақпарат жинауды жалғастырды. Ол Титан, Энцелад және Сатурнның сақиналарын соңғы рет суретке түсіріп, кешке Жерге жіберді. Ғылымның дамуына елеулі үлес қосқан ғарыш аппараты 2017 жылғы 15 қыркүйекте істен шығарылды.

Айгүл ШЕРНИЯЗ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.05.2018

Қ.Тоқаев: Атырау облысы – ел экономикасының флагманы

23.05.2018

Жаңаөзенде судағы қауіпсіздік ережелері түсіндірілді

23.05.2018

Маңғыстауда өрт қауіпсіздігі бойынша 77 бекет орнатылды

23.05.2018

Маңғыстаулық полицейлер мұқтаж отбасыларға көмек берді

23.05.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясының Қорғаныс министрі С.Шойгумен кездесті

23.05.2018

Менингиттен қалай қорғану керек?

23.05.2018

«Баян сұлу» жобасының жеңімпазы анықталды

23.05.2018

Қазақ әдебиеті әлем тілдерінде сөйлейді

23.05.2018

Л.Гирш көпшілікке «Стихи о войне и мире» өлеңдер жинағын таныстырды

23.05.2018

Қазақстан Президенті қорғаныс ведомстволарының министрлерімен кездесті

23.05.2018

Қызылордада жасырын казино ашқан азамат ұсталды

23.05.2018

Сотқа жүгінбей татуласуға болады

23.05.2018

«Петропавл–Қорған» бағытындағы тас жолға 27 миллиард теңге бөлінбек

23.05.2018

Маңғыстауда сот жүйесін жетілдірудің 7 бағыты талқыланды

23.05.2018

Петропавлда омарташы мамандар оқытыла бастады

23.05.2018

Қазақстандықтар жеке мәліметтеріне қолжетімділікке тыйым сала алады

23.05.2018

«Азаматтарға арналған үкімет» 8 млн адамның цифрлық сауаттылығын арттырмақ

23.05.2018

«Арсеналға» жаңа бапкер келді

23.05.2018

Елбасы V халықаралық «KADEX-2018» көрмесінің ашылу рәсіміне қатысты

23.05.2018

Алматыда «Жас өркен» жастар орталығы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Мектеп вальсі туралы ой

Соңғы қоңырау – мектеп бітіруші түлектердің жанын тербететін аяулы сәт. Алабұртқан сезім, алып-ұшқан арман, үміт пен күдік. Одан өзге? Мектеп вальсі. Иә, мектеп вальсі туралы әр жүрек түкпірінде жазылмаған бір-бір шығарма бар шығар. Бұл – мектеп қабырғасымен, дос-құрбылармен ғана қоштасу емес, іште бұғып жатқан мөлдір, алғашқы алақұйын сезімдермен де қоштасу.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қызғаныш деген қызыл ит

Заты адам баласымен бірге жасасып келе жатқан, көнермес те көгер­мес сезімдердің бірі – қызғаныш. Адам­ның көзіне шел қапта­та­тын қара қыз­ға­ныштардан кекшілдік пен күн­шілдік, бақас­тық пен бақталастық қоз­дап, неше түрлі қылмыстар жасалып жата­ты­ны да ешкімге құпия емес. 

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Алматының алмасы. Шырын қайда?..

Алматы жұрты күнде жауған жауын­мен, түнде ұрған суықпен жағаласып жүріп Алатаудың бөктеріндегі биылғы алма бақ гүл шашқан көркем шақтан көз жазып қалған сыңайлы. Содан ба екен, біреу «Биыл алма гүлдеді ме?» десе, біреу «Биыл өзі алма бола ма?» дейді қамығып. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Рух көтерудің жолы

Кейінгі өскелең жас ұрпақты патриот­тық рухта қалай тәрбиелейміз, ертеңгі ел қорғар өрендеріміздің бойына отаншылдық пен патриотизмді, елге, жерге деген сүйіс­пен­шілік сезімін  қалыптастырып, келешекте ержүрек, батыл болып өсулері үшін не істеуіміз керек деп,  жастардың ертеңгі тағдыры мен таңдауына жиі бас ауыртып, жанымыздың жабырқап жататыны рас.

Қамбар Ахмет,

Каспий мен Қара теңіздерді жалғау кімге тиімді?

Мамырдың екінші онкүндігінде ақпарат һәм саясат алаңында қызу тал­қыланған тақырыптың бірі – Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Каспий мен Қара теңіздің арасын жал­ғайтын «Еуразия» каналын салу жөніндегі пікірі болды. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу