Өрелі өрен іздеймін

Халқымыз  «Ұлың өссе ұлық­ты­мен, қызың өссе қылықтымен ауылдас бол» деп бекер айтпаған. Өйткені, жа­ңа көктеп келе жатқан жас шыбық қа­тарына қарап бой түзейді, бір-бі­рінің ойын байытады немесе кері әсерімен қисық, қыңыр болып өсуіне де әсерін тигізеді. Қанатты сөз осындайларды көріп ой түйгеннен туса керек.

Егемен Қазақстан
21.09.2017 424

Айтулы азамат мезгілсіз бақиға аттанып, көңіл айтуға жиналған жұрт. Алқа-қотан отырған көпшіліктің үстіне жасы үлкен кісілер келіп кірген. Есіктен еніп, қай жерге отырарын білмей тұрып қалған олар жиналғандарды лезде көзбен шолып өткен. Төрде отырған ақсақалдан кейін біреуі қызметіне, біреу жасына қарай орын тепкендер де, төменірек отырған жастар да жым-жырт. Үлкендер қас-қабақпен-ақ ұғындырып, ақырын ғана кішілерге «Апаларыңды жоғары өткізіңдер», деп Ұлы даланың бабадан келе жатқан жазылмаған заңын айта алмаған. Жастар ілтипат танытпаған жерде не болсын?! Жасы үлкендер жастардың етегін ала жайғасқан. Парықсызға жөн көрсетілмеген, ұлағат айтылмаған...

Осындай жайлармен кездескенде көргенділік мектебінен сабақ өтпеген, үлкен атаулыны сыйлап, ана мен апа қадіріне жете алмай жүргендерге қайран қаласың. Анық, сол жерде қызметі өзінен үлкен жас келсе елп етіп орын ұсынып, «жоғары шығыңыз», деп ілтипатты бола қалады. Сонда қазақты өзгеден ерекшелендіріп тұратын халықтық қасиетінің көмескіленіп бара жатқаны ма? 

Бірде елімізді мекендейтін конфессия өкілдері қатысқан семинарға барғанбыз. Ортаға шыққан протестант әкей жастарға қарап: «Мен тарихи Отаныма жиі барамын. Барған сайын көргенімді көңіліме тоқып, ондағы жастардың беталысынан қорқамын. Өткен жолы туыстарымның балаларын жинап алып, «сендерге Қазақстанда біраз уақыт тұрып, қазақ жастарын көру керек. Олар сендердің қалыптарыңды көргенсіздік санайды, үлкен сыйлауды үйреніңдер», дедім. Сендерден өтінерім, қазақ жастары, осы қалыптарыңды жоғалтып алмаңдаршы. Дала заңына бағынған үлкен мен кіші арасындағы қарым-қатынастарыңыздан өздерін жоғары санайтын елдердің жастары үлгі алсын. Қазақы қалыптарыңыздан ештеңе де артық емес. Өзгеге еш еліктемеңіздер, деп мінберден түсіп кеткен.

Діндар айтса айтқандай, ешқандай құжатпен бекітілмесе де бұлжымай орындалған дала заңында кіші үлкеннен жоғары отырмай, асқа да бұрын қол созбай, асығыс жұмысы бола қалса, дастархан басындағы үлкеннен рұқсат алмастан тұрып жүре бермейтін. Үй толы кісінің қолына су құйғанда кімнен бастайтынын білу, суды мөлшерлеп құю, өзгелерге артын бермей бір қырындай тұру сынды әдеп пен ізетке толы далалық тәрбие өздігінен атқарылып жататын. Дастархан әдебі, отырыс мәні, үлкендердің жастарға берер ұлағаты осылайша кішілердің бойына мысқалдап сіңіп, көргендерімен көңілдеріне мықтап бекіп, ұрпақтан ұрпаққа ішкі рухани әлемінің баюымен мирас болып қалып жататын.

Осы күнгі отырыстардың көңіл көншімейтін тұсы көп. Ас-жиын, тойларда төрге жасы үлкен емес, лауазымы жоғарысы шығып, сөзді де бірінші сол алып мансаптының аузына елді қаратып қою етек алып барады. Төрге озған адам көшелі сөзін, көпшілікке уәжді байламын айтып, ел басқарған біліктілігін көрсетіп, ел-жер аралағанда кеудесіне жиғанын білдіріп, алқалы топты аузына қаратса жақсы, көпшілігінде аузынан шыққан сөздерінен қаншалықты «терең» екендігін байқатып алғанда қарадай қысыласың. Ал сол жиында шенділер көбірек жиналса біткенің. Бірін бірі қайталап, көбік сөзден шар үріп сөйлегенде, іліп алар құнарлы сөз, үлгіге алар тұщымды ой таппайсың.

Туыс адамдардың балалары бір жыл­­ғы төл екен. Бірде солардың бір-бі­рі­мен қаттырақ қалжыңдасып жат­қа­нын көріп анам: «Қайсың үлкенсің?» деп сұрады. «Құрдаспыз, апа», деп жатыр. «Жоқ, оны біліп тұр­мын, бірақ, екеуің бір минут, бір секундте тумаған шығарсыңдар?» «А-а-а, он­да ме­нің 2 айлық үлкендігім бар», деген бірі тұрып. «Қазақта туыс адам­дар­дың ба­лалары бір-бірімен құрдас болып алысып, қал­жың­даспайды, бір аяқ асты бұрын алып ішетін үлкендігің бар екен, ендеше сен бүгіннен бастап ағасың, ал сен соң туғаныңды өзіңнен көр де, бұдан былай аға деп сыйлайтын бол», деп екі інісін лезде тезге салған еді.

Кейде келеңсіздіктерді көргенде анам­ды аңсап кетемін. Аналық, апалық бар мейірімен білгенімен бөлісіп, халықтық қасиеттің кіршіксіз әппақ әлеміне кір жұқтырмай, дақ түспесін деп турасын айтар ақ пейілін сағынамын. Сөйтемін де, маңайымнан жөн сілтейтін есті үлкенді, сол үлкеннің айтқанын артық көрмей, бар пейілімен санасына құйып алатын өрелі жасты іздеймін. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.06.2018

Астанада робот техникасы бойынша ұлттық біріншілік басталды

20.06.2018

ҰБТ нəтижелерін Telegram-нан көруге болады

20.06.2018

Қазақстан азаматтары үшін Шенген визасының құны 80 еуроға дейін қымбаттауы мүмкін

20.06.2018

Ғ. Әбдірахымов Шымкент қаласының әкімі қызметіне тағайындалды

20.06.2018

Жансейіт Түймебаев Түркістан облысының әкімі болып тағайындалды

20.06.2018

Сенаторлар Президент бастамасын іске асыру барысын талқылады

20.06.2018

Астанада тамақ қалдықтарын тыңайтқышқа айналдырмақ

20.06.2018

Солтүстік Қазақстанда А.Винокуров атындағы халықаралық жарыс өтті

20.06.2018

Түркістаннан тарту» бағдарламасы «Түркия үні» радиосы арқылы тыңдаушыларға жол тартты

20.06.2018

Мақтаралда арнайы комиссия құрамы ҰБТ өтетін нысанды қабылдап алды

20.06.2018

Ұлттық кітапханадағы залға көрнекті ғалым Өмірзақ Сұлтанғазиннің есімі берілді

20.06.2018

Жұмат Әнесұлының шығармашылығы

20.06.2018

Қармақшылық мектеп бітіруші түлектер ҰБТ тапсыруды бастады

20.06.2018

Маңғыстауда «Мирас» кеңесінің отырысы өтті

20.06.2018

Маңғыстауда медицина мекемелерінің қызмет көрсету сапасы тексерілді

20.06.2018

Маңғыстаулық екі мемлекеттік қызметші республикалық байқауда топ жарды

20.06.2018

Қостанайда Астана күндері өтіп жатыр

20.06.2018

Кен алыбының жобасы салалық «Алтын Гефест» байқауында үздік деп танылды

20.06.2018

Қазақстан мен Өзбекстан бизнес-омбудсмендері келісімге қол қойды

20.06.2018

Адвокаттық қызмет және заң көмегі мәселелері бойынша өзгерістер қаралды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Арайланған, абаттанған Астанам!

Махамбет «Еділдің бойы ен тоғай, ел қондырсам деп едім» деп жалынды жырына қосқандай, бүгінде еңсесі биіктеген елорда көз алдымызда қанатын жайып, өсіп-өркендеп, сары даланың сәніне сән қосқан керім қалаға айналғаны анық.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ән мен күйдің бұлағы – Астананың құрағы 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу