Өрелі өрен іздеймін

Халқымыз  «Ұлың өссе ұлық­ты­мен, қызың өссе қылықтымен ауылдас бол» деп бекер айтпаған. Өйткені, жа­ңа көктеп келе жатқан жас шыбық қа­тарына қарап бой түзейді, бір-бі­рінің ойын байытады немесе кері әсерімен қисық, қыңыр болып өсуіне де әсерін тигізеді. Қанатты сөз осындайларды көріп ой түйгеннен туса керек.

Егемен Қазақстан
21.09.2017 412

Айтулы азамат мезгілсіз бақиға аттанып, көңіл айтуға жиналған жұрт. Алқа-қотан отырған көпшіліктің үстіне жасы үлкен кісілер келіп кірген. Есіктен еніп, қай жерге отырарын білмей тұрып қалған олар жиналғандарды лезде көзбен шолып өткен. Төрде отырған ақсақалдан кейін біреуі қызметіне, біреу жасына қарай орын тепкендер де, төменірек отырған жастар да жым-жырт. Үлкендер қас-қабақпен-ақ ұғындырып, ақырын ғана кішілерге «Апаларыңды жоғары өткізіңдер», деп Ұлы даланың бабадан келе жатқан жазылмаған заңын айта алмаған. Жастар ілтипат танытпаған жерде не болсын?! Жасы үлкендер жастардың етегін ала жайғасқан. Парықсызға жөн көрсетілмеген, ұлағат айтылмаған...

Осындай жайлармен кездескенде көргенділік мектебінен сабақ өтпеген, үлкен атаулыны сыйлап, ана мен апа қадіріне жете алмай жүргендерге қайран қаласың. Анық, сол жерде қызметі өзінен үлкен жас келсе елп етіп орын ұсынып, «жоғары шығыңыз», деп ілтипатты бола қалады. Сонда қазақты өзгеден ерекшелендіріп тұратын халықтық қасиетінің көмескіленіп бара жатқаны ма? 

Бірде елімізді мекендейтін конфессия өкілдері қатысқан семинарға барғанбыз. Ортаға шыққан протестант әкей жастарға қарап: «Мен тарихи Отаныма жиі барамын. Барған сайын көргенімді көңіліме тоқып, ондағы жастардың беталысынан қорқамын. Өткен жолы туыстарымның балаларын жинап алып, «сендерге Қазақстанда біраз уақыт тұрып, қазақ жастарын көру керек. Олар сендердің қалыптарыңды көргенсіздік санайды, үлкен сыйлауды үйреніңдер», дедім. Сендерден өтінерім, қазақ жастары, осы қалыптарыңды жоғалтып алмаңдаршы. Дала заңына бағынған үлкен мен кіші арасындағы қарым-қатынастарыңыздан өздерін жоғары санайтын елдердің жастары үлгі алсын. Қазақы қалыптарыңыздан ештеңе де артық емес. Өзгеге еш еліктемеңіздер, деп мінберден түсіп кеткен.

Діндар айтса айтқандай, ешқандай құжатпен бекітілмесе де бұлжымай орындалған дала заңында кіші үлкеннен жоғары отырмай, асқа да бұрын қол созбай, асығыс жұмысы бола қалса, дастархан басындағы үлкеннен рұқсат алмастан тұрып жүре бермейтін. Үй толы кісінің қолына су құйғанда кімнен бастайтынын білу, суды мөлшерлеп құю, өзгелерге артын бермей бір қырындай тұру сынды әдеп пен ізетке толы далалық тәрбие өздігінен атқарылып жататын. Дастархан әдебі, отырыс мәні, үлкендердің жастарға берер ұлағаты осылайша кішілердің бойына мысқалдап сіңіп, көргендерімен көңілдеріне мықтап бекіп, ұрпақтан ұрпаққа ішкі рухани әлемінің баюымен мирас болып қалып жататын.

Осы күнгі отырыстардың көңіл көншімейтін тұсы көп. Ас-жиын, тойларда төрге жасы үлкен емес, лауазымы жоғарысы шығып, сөзді де бірінші сол алып мансаптының аузына елді қаратып қою етек алып барады. Төрге озған адам көшелі сөзін, көпшілікке уәжді байламын айтып, ел басқарған біліктілігін көрсетіп, ел-жер аралағанда кеудесіне жиғанын білдіріп, алқалы топты аузына қаратса жақсы, көпшілігінде аузынан шыққан сөздерінен қаншалықты «терең» екендігін байқатып алғанда қарадай қысыласың. Ал сол жиында шенділер көбірек жиналса біткенің. Бірін бірі қайталап, көбік сөзден шар үріп сөйлегенде, іліп алар құнарлы сөз, үлгіге алар тұщымды ой таппайсың.

Туыс адамдардың балалары бір жыл­­ғы төл екен. Бірде солардың бір-бі­рі­мен қаттырақ қалжыңдасып жат­қа­нын көріп анам: «Қайсың үлкенсің?» деп сұрады. «Құрдаспыз, апа», деп жатыр. «Жоқ, оны біліп тұр­мын, бірақ, екеуің бір минут, бір секундте тумаған шығарсыңдар?» «А-а-а, он­да ме­нің 2 айлық үлкендігім бар», деген бірі тұрып. «Қазақта туыс адам­дар­дың ба­лалары бір-бірімен құрдас болып алысып, қал­жың­даспайды, бір аяқ асты бұрын алып ішетін үлкендігің бар екен, ендеше сен бүгіннен бастап ағасың, ал сен соң туғаныңды өзіңнен көр де, бұдан былай аға деп сыйлайтын бол», деп екі інісін лезде тезге салған еді.

Кейде келеңсіздіктерді көргенде анам­ды аңсап кетемін. Аналық, апалық бар мейірімен білгенімен бөлісіп, халықтық қасиеттің кіршіксіз әппақ әлеміне кір жұқтырмай, дақ түспесін деп турасын айтар ақ пейілін сағынамын. Сөйтемін де, маңайымнан жөн сілтейтін есті үлкенді, сол үлкеннің айтқанын артық көрмей, бар пейілімен санасына құйып алатын өрелі жасты іздеймін. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2018

Ұлттық банк басшысы теңге бағамына қатысты болжам жасады

22.02.2018

Тараздағы «Жеңіс» саябағы қайта жаңғыртылады

22.02.2018

Ақышев: Теңге жыл басынан бері 4%-ға нығайды

22.02.2018

Атырау облыстық театрына «Академиялық» мәртебе салтанатты түрде табысталды

22.02.2018

Мейірбек Сұлтанхан «Астана – биік төрім, Қызылорда – туған жерім!» республикалық айтыста жеңімпаз атанды

22.02.2018

Шетелдік ЖОО-лардың қазақстандық студенттерге қызығушылығы жоғары

22.02.2018

Атырауда мемлекеттік туды 91 метр биіктікке көтереді

22.02.2018

Оңтүстікте тағы үш аудан құру ұсынылды

22.02.2018

Қазақстан – БҰҰ: өзара әріптестіктің серпінді жолы

22.02.2018

Арал – Орталық Азияға ортақ мәселе

22.02.2018

Серпінді даму жолында

22.02.2018

Экология жылы қоршаған ортаны қорғауға көмектесе ме?

22.02.2018

Бард ақынның бастауы

22.02.2018

Алматы қаласының әкімі халық алдында есеп берді

22.02.2018

Даму үшін әділдік ауадай қажет

22.02.2018

Халық өз Баян сұлуын іздейді

22.02.2018

Қарағандылық тәртіп сақшылары аяғы ауыр ананың өмірін сақтап қалды

22.02.2018

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

22.02.2018

Буын биінің білгірі

22.02.2018

Шығыста ауыл балабақшасы айрықша ойыншықпен қамтылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Халық тәжірибесі – құндылық

Елшіл қайраткер Смағұл Сәдуақасұлы «Сәрсенбек» атты романында (1922) бас қаһармандарының аузынан «Қазақ неше жылда нағыз Жапониядай болады», «Қазақ Жапония секілді болу үшін өзінің елдігі өзінде болу керек», «Мыңдаған, миллиондаған қазақтар жұмысшы болып істесе, өз жерінің байлығының рахатын көрген емей немене?! Бұл дегенің адам айтқысыз жаңару болар еді» дейтін пікірлер айтқызады. Ел келешегінің мүбәрак жолын меңзеген нұсқа сөз деп қабылдаған дұрыс.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Жүздік құрылымда рулық үлес жоқ

Жақында танымал антрополог-академик Оразақ Смағұловтың «Қазақ халқының шығу тегі» атты еңбегі жарыққа шықты. Туындыда қазақ халқы осыдан қырық ғасыр бұрын Еуразия даласында дара этнос ретінде қалыптасқаны физикалық антропология арқылы дәлелденіпті. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу