Өрелі өрен іздеймін

Халқымыз  «Ұлың өссе ұлық­ты­мен, қызың өссе қылықтымен ауылдас бол» деп бекер айтпаған. Өйткені, жа­ңа көктеп келе жатқан жас шыбық қа­тарына қарап бой түзейді, бір-бі­рінің ойын байытады немесе кері әсерімен қисық, қыңыр болып өсуіне де әсерін тигізеді. Қанатты сөз осындайларды көріп ой түйгеннен туса керек.

Егемен Қазақстан
21.09.2017 425
2

Айтулы азамат мезгілсіз бақиға аттанып, көңіл айтуға жиналған жұрт. Алқа-қотан отырған көпшіліктің үстіне жасы үлкен кісілер келіп кірген. Есіктен еніп, қай жерге отырарын білмей тұрып қалған олар жиналғандарды лезде көзбен шолып өткен. Төрде отырған ақсақалдан кейін біреуі қызметіне, біреу жасына қарай орын тепкендер де, төменірек отырған жастар да жым-жырт. Үлкендер қас-қабақпен-ақ ұғындырып, ақырын ғана кішілерге «Апаларыңды жоғары өткізіңдер», деп Ұлы даланың бабадан келе жатқан жазылмаған заңын айта алмаған. Жастар ілтипат танытпаған жерде не болсын?! Жасы үлкендер жастардың етегін ала жайғасқан. Парықсызға жөн көрсетілмеген, ұлағат айтылмаған...

Осындай жайлармен кездескенде көргенділік мектебінен сабақ өтпеген, үлкен атаулыны сыйлап, ана мен апа қадіріне жете алмай жүргендерге қайран қаласың. Анық, сол жерде қызметі өзінен үлкен жас келсе елп етіп орын ұсынып, «жоғары шығыңыз», деп ілтипатты бола қалады. Сонда қазақты өзгеден ерекшелендіріп тұратын халықтық қасиетінің көмескіленіп бара жатқаны ма? 

Бірде елімізді мекендейтін конфессия өкілдері қатысқан семинарға барғанбыз. Ортаға шыққан протестант әкей жастарға қарап: «Мен тарихи Отаныма жиі барамын. Барған сайын көргенімді көңіліме тоқып, ондағы жастардың беталысынан қорқамын. Өткен жолы туыстарымның балаларын жинап алып, «сендерге Қазақстанда біраз уақыт тұрып, қазақ жастарын көру керек. Олар сендердің қалыптарыңды көргенсіздік санайды, үлкен сыйлауды үйреніңдер», дедім. Сендерден өтінерім, қазақ жастары, осы қалыптарыңды жоғалтып алмаңдаршы. Дала заңына бағынған үлкен мен кіші арасындағы қарым-қатынастарыңыздан өздерін жоғары санайтын елдердің жастары үлгі алсын. Қазақы қалыптарыңыздан ештеңе де артық емес. Өзгеге еш еліктемеңіздер, деп мінберден түсіп кеткен.

Діндар айтса айтқандай, ешқандай құжатпен бекітілмесе де бұлжымай орындалған дала заңында кіші үлкеннен жоғары отырмай, асқа да бұрын қол созбай, асығыс жұмысы бола қалса, дастархан басындағы үлкеннен рұқсат алмастан тұрып жүре бермейтін. Үй толы кісінің қолына су құйғанда кімнен бастайтынын білу, суды мөлшерлеп құю, өзгелерге артын бермей бір қырындай тұру сынды әдеп пен ізетке толы далалық тәрбие өздігінен атқарылып жататын. Дастархан әдебі, отырыс мәні, үлкендердің жастарға берер ұлағаты осылайша кішілердің бойына мысқалдап сіңіп, көргендерімен көңілдеріне мықтап бекіп, ұрпақтан ұрпаққа ішкі рухани әлемінің баюымен мирас болып қалып жататын.

Осы күнгі отырыстардың көңіл көншімейтін тұсы көп. Ас-жиын, тойларда төрге жасы үлкен емес, лауазымы жоғарысы шығып, сөзді де бірінші сол алып мансаптының аузына елді қаратып қою етек алып барады. Төрге озған адам көшелі сөзін, көпшілікке уәжді байламын айтып, ел басқарған біліктілігін көрсетіп, ел-жер аралағанда кеудесіне жиғанын білдіріп, алқалы топты аузына қаратса жақсы, көпшілігінде аузынан шыққан сөздерінен қаншалықты «терең» екендігін байқатып алғанда қарадай қысыласың. Ал сол жиында шенділер көбірек жиналса біткенің. Бірін бірі қайталап, көбік сөзден шар үріп сөйлегенде, іліп алар құнарлы сөз, үлгіге алар тұщымды ой таппайсың.

Туыс адамдардың балалары бір жыл­­ғы төл екен. Бірде солардың бір-бі­рі­мен қаттырақ қалжыңдасып жат­қа­нын көріп анам: «Қайсың үлкенсің?» деп сұрады. «Құрдаспыз, апа», деп жатыр. «Жоқ, оны біліп тұр­мын, бірақ, екеуің бір минут, бір секундте тумаған шығарсыңдар?» «А-а-а, он­да ме­нің 2 айлық үлкендігім бар», деген бірі тұрып. «Қазақта туыс адам­дар­дың ба­лалары бір-бірімен құрдас болып алысып, қал­жың­даспайды, бір аяқ асты бұрын алып ішетін үлкендігің бар екен, ендеше сен бүгіннен бастап ағасың, ал сен соң туғаныңды өзіңнен көр де, бұдан былай аға деп сыйлайтын бол», деп екі інісін лезде тезге салған еді.

Кейде келеңсіздіктерді көргенде анам­ды аңсап кетемін. Аналық, апалық бар мейірімен білгенімен бөлісіп, халықтық қасиеттің кіршіксіз әппақ әлеміне кір жұқтырмай, дақ түспесін деп турасын айтар ақ пейілін сағынамын. Сөйтемін де, маңайымнан жөн сілтейтін есті үлкенді, сол үлкеннің айтқанын артық көрмей, бар пейілімен санасына құйып алатын өрелі жасты іздеймін. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.09.2018

Головкин мен Альварестің үшінші жекпе-жегі болуы мүмкін бе? (ВИДЕО)

18.09.2018

11 жылдан кейін қайталанған тарихи кездесу

18.09.2018

Мемлекет басшысы қосарланған салықты болдырмайтын Өзбекстанмен арадағы келісімге өзгерістер енгізді

18.09.2018

Елбасы Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету заңына енгізілген өзгерістерге қол қойды

18.09.2018

Студент жастардың жатақхана мәселесі шешілуде

18.09.2018

Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік қызмет мектебі ашылды

18.09.2018

Жеңімпаздар әлем чемпионатына барады

18.09.2018

«Астана» 4 қазан күні өз алаңында Францияның «Ренн» клубымен ойнайды

18.09.2018

Атырауға алғаш рет Елбасының көшпелі көрмесі келді

18.09.2018

Қостанай облысының оңтүстік өңірі егін орағын аяқтап келеді

18.09.2018

Бауыржан Қарағызұлы Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі болып тағайындалды

18.09.2018

Ақмола облысында 61 ІТ сыныбы ашылды

18.09.2018

Әлихан Смайылов Қаржы министрі болып тағайындалды

18.09.2018

«Адырна» республикалық әдеби-көркем ұлттық журналы аламан бәйге жариялады

18.09.2018

Статусты сәйкестендіру керек

18.09.2018

Қостанай облысында адасқан тырна аңшылық шаруашылығына тапсырылды

18.09.2018

Ақмола облысында 2870 орынды қамтитын 11 жатақхана салу жоспарлануда

18.09.2018

Әулиеата аймағында туризмді дамытудың нақты жоспары жасалды

18.09.2018

Құрылыс компаниялары қызығушылық танытуда

18.09.2018

Елімізде жұмыспен қамтылған жастардың саны - 2,1 млн адамды құрайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Búgingi qazaq áıeli

Qazaq áıeli qaı zamanda da qatparly taqyryp bolǵan. Epostyq jyrlar men ertegilerde, jyraýlar poezııasynda qazaq áıeliniń, qazaq qyzynyń asqaq beınesi áspetteldi, sulýlyǵy jyrlandy, jan dúnıesiniń izgilikti qasıetteri pash etildi. Baǵzydaǵy Tumar hanym men Umaı anadan bastap qazaq tarıhy da Domalaq ana, Aıpara ana, Qyzaı ana, beridegi Bopaı hansha men uly Abaıdyń ájesi Zere syndy ardaqty esimderge kenen bolyp kelgeni belgili. Qashannan-aq halyq qasıetiniń qormaly, ulttyń uıaty áıel bolǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу