Жаңа жазуға жанашырлық керек

Бір нәрсе анық, қазір ұлт мүд­десі үшін кеудесін «оққа» тос­қан, жарғақ құлағы жастық көрмей жүр­гендер – менің әріптестерім, әсі­ре­се қазақ журналистері. 

Егемен Қазақстан
02.10.2017 898
2

Рухани жаң­ғыруды, ондағы латын жазуына көшу қозғалысында да алдыңғы қа­тарда келеміз. Латын әліпбиі сөз жоқ қазаққа керек. Оны ең көп пайдаланатын біздер үшін ма­ңызы тіпті ерекше. Себебі осы жа­ңа жазудың барлық ыстығы мен су­ығын бастан кешетін, әліпбидің ұлтқа қызметіндегі тағдыр-талай­ын­да жауапкершіліктің нар жү­гін арқалайтындардың біріміз. Ен­де­ше, ел болып Елбасы бастамасын қызу қолдап отырған тарихи кезеңдегі қоғамға керегі сарабдал сабыр. Президентіміз қайта-қайта ескертіп отырғандай асықпай, жан-жақты талқылап, саралап барып, түпкілікті шешім қабылдау ләзім. 

Осы жерде жаңа әліпби қа­был­данбай жатып-ақ жекелеген БАҚ латынша жазуды бастап кеп жі­берді. Ол-ол ма, кейбір жерлер­де маңдайшалар, бильбордтар латын­ша бой көрсетіп жатыр. Әліп­биі, ережелері қабылданбаған мұн­дай асығыстық көрерменді, оқыр­ман­ды адастыру болып шықпай ма? Түркия, Өзбекстан және Әзер­бай­жан­да дәл осындай ойсыз әрекеттің сал­дарынан шатасуға, адасуға, бас қатыруға ұшырап, әлі күнге дей­ін соның салдарынан айыға ал­ма­ғанын көзімен көріп, өз аузы­нан ес­ті­гендермен жүздестік. Сон­дықтан ла­тынша жазудың мән-жай­ын ғы­лыми ұйғарым жасал­май жатып, асы­ғыс аттандауға үн қоспайық.

Алдымен әріптестеріме, кісі­ге кеңес бермес бұрын өзіміз тере­ңі­нен зерттеп, анық-қанығына көз жет­кізіп алайық дегім келеді. 

Қазір қоғамдағы пікірлер әр-алу­ан, сан қилы көзқарас айтылу­да. Бәріне де төзімділік танытып, дұ­рыс қабылдауымыз керек. Осы орай­да солтүстік өңірде орыс тіл­ділер басым ортада тұтастай ал­ғанда қазақ тілінің латын жазуына көшуін түсіністікпен қабылдағаны қуантты. Талай орыс және орыс тілді тұрғындармен жүзбе-жүз тілдестім. Мәселенің терең, маңыз­ды, ұлттық оң жаңғыру екенін атап көрсетті. Айталық, облыстық ар­хив­тің басшысы В.Вишниченко, «Тэрра» шаруа қожалығының же­те­кшісі В.Семейкин, әріптесім «Кос­танайские новости» газетінің бас редакторы С.Харченко ағынан жа­ры­ла шынайы қолдайтындығын де­рек-дәйекпен айтқанда сүй­сі­несің. Бір­ге өмір сүріп отырған түрлі за­ма­ндастардың осындайдағы ішкі бірлігіне тәнті боласың. Әйт­се де тек тыз етпе эмоция­дан ғана тұратын, астарында қисынды ой жоқ, жұрттың бірлігі мен ынтымағына сы­зат түсіретін пікірсымақтар, әлеу­меттік желіні айтпағанда, үш-тө­рт кісі бас қосқан жерде жылт ете қа­лады. Мұндайда байсалды жау­абың болуы керек. Өйткені көбі жу­рналист ағайындардың аузын аң­дитыны анық.

Сұрақ көп. Бір мұғалім қа­зақ мектебін латынша бітіргендер ел­дегі жоғары оқу орындарында орысша кирилицада оқытатын ма­мандықтарға түсе ала ма? Се­бебі, елдегі, Ресейдегі ЖОО дені ұлт­ара­лық тілде екені анық қой дейді. Не­ге түспесін, түсе алады, себебі үш тіл де мектепте оқытылады. Бола­шағын айқындаған жасөспірім оқи­тын тілін тереңірек игеруге ұм­тылады дейміз. 

Менің айтайын дегенім, біз ел үшін керек озық ой-пікір,құнды ұсыныстарды жұртқа алдымен жеткізуге ұмтыламыз. Ендеше ұлт тағдырына тікелей қатысты бұл мәселеге жіті қарап, шынайы жана­­шыр болайық. 

Жанұзақ АЯЗБЕКОВ,

Қостанай облыстық  «Қостанай таңы»
газетінің директор-бас редакторы

Қостанай

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Франциядан Англияға бет алған ұшақ Ла-Манш бұғазында жоғалып кетті

22.01.2019

Жастар жылының логотипі бекітілді

22.01.2019

Жол азабына ұшырағандарға шекарашылар көмекке келді

22.01.2019

Р.Бекетаев: мемлекеттік сатып алуларға қатысу үшін салық төлеу керек

22.01.2019

Жаңақала ауданында жоғалған адам табылды

22.01.2019

Сенатта халықаралық құжаттар қаралды

22.01.2019

Федерация кубогында ел намысын кімдер қорғайды?

22.01.2019

Төсек тартқан науқасты үйде күтетін «Үйдегі Хоспис» жобасын қолға алу керек

22.01.2019

Қарағанды облысында адасқандар құтқарылды

22.01.2019

Іскер әйелдер қауымдастығы – қайырымдылық бастамашысы

22.01.2019

Батыс Қазақстан облысында «Сыбайлас жемқорлықтың  алдын алу» тақырыбында дөңгелек үстел өтті

22.01.2019

Алуа Балқыбекова: Қазақтың боксшы қыздарымен әлемде барлығы да санасады

22.01.2019

Қасиетті қамшы

22.01.2019

Соңғы төрт күнде шығыс өңірінің теміржолшылары шамамен 2 мыңнан астам шақырым жолды қардан тазартты

22.01.2019

«Шымкент - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі жаңа жобаны таныстырды

22.01.2019

Ақырзаман жақын ба?

22.01.2019

Шымкенттің орталық аудандарындағы балалар әлі күнге дейін үш ауысымды мектепте білім алып жүр

22.01.2019

«Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілінің қызметін қамтамасыз ету басқармасының басшысы тағайындалды

22.01.2019

«Қызылорда облысы әкімдігінің іс басқармасы» КММ директоры тағайындалды

22.01.2019

Астана әкімдігінің аппараттық жиыны бұдан былай ашық форматта өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу