Ғылым жаңалықтарына шолу. Әлемде алғаш рет эмбрионның генетикалық кемістігі жойылды

Бүгінгі шолуда: Әлемде алғаш рет адам эмбрионына химиялық операция жасалды. Жасы келген адам ағзасының салмақ қосуға бейімділік себебі белгілі болды. Ми ұйқы кезінде де жаңа ақпарат қабылдай алады. Сүт безі рагын анықтаудың жаңа әдісі табылды.

Егемен Қазақстан
30.10.2017 5880

ДНҚ коррекциясы арқылы эмбрион кемістігі жойылды

Ғалымдар генетикалық ауруды жою үшін алғаш рет адам эмбрионына химиялық операция жасады. Зерттеу туралы мақала Protein and Cell ғылыми журналында жарияланды.

Сунь Ятсен университетінің ғалымдары үш миллиард белгіден тұратын генетикалық кодтағы қателікті түзеді. Олар ДНҚ-сында мутация бар зертханада өсірілген эмбрионға операция жасады. Ғалымдар жаңа технология басқа да генетикалық ауруларды емдеуге сеп болады деп болжап отыр.

Генетикалық кодтағы бір ғана өзгеріс адам өміріне аса қауіпті қан ауруы – бета-талассемияға әкеледі. Қытай ғалымдары ДНҚ-ны сканерлеп, қателікті тауып, кемістікті түзеді.

«Біз бірінші болып эмбрионның генетикалық ауруын емдедік. Зерттеу бета-талассемия ғана емес, басқа да генетикалық ауруларды емдеу үшін жаңа мүмкіндіктер ашудың алғышарты болады. Бұл әдіс балаларды тұқым қуалайтын аурулардан емдеуге де көмектесе алады», дейді ғалымдар.

Гарвард университетінің профессоры Дэвид Лиу қытай ғалымдарының еңбегін химиялық хирургияға жатқызды. Оның айтуынша, бұл әдістің жанама әсері өте аз және технологиясының нақтылығы жоғары..

Жасы келген адамның салмақ қосуға бейімділігіне не әсер етеді? 

Қартайғанда адамның тез салмақ қосатынын байқауға болады. Тіпті, жас кезінде арық болса да, уақыт өте келе ол қалпынан айырылуы да мүмкін. Сонымен қатар қарттарға арықтау қиынға соғып жатады. Оның себебін анықтауға тырысқан ғалымдардың мақаласы Nature ғылыми журналында жарияланды.

Йель университеті ғалымдарының айтуынша, уақыт өте келе адам ағзасының толықтыққа бейім болу себебі иммунитеттің төмендеуіне байланысты болады.

Мақалада имун клеткалары адамдардың барлығында болатыны, ал майдағы макрофаг атты клеткалар инфекцияға жауап беретіні айтылған. Ғалымдар зерттеу арқылы адам қартая бастағанда артық май туралы дабыл қағатын клеткалар уақыт өте жұмысын бәсеңдететінін анықтады.

Ғалымдар алдымен жүйке жүйесінің май клеткаларымен ақпарат алмасатыны туралы зерттеген. Яғни, май қабатындағы гормон мидағы гипоталамусқа әсер еткен соң май клеткаларына артық липидтерді жою туралы команда беріледі. Ал мактрофагтар май қабаты мен нейрондар арасындағы байланысты нашарлатады. Мақалада айтылғандай, иммун клеткалары адам қартайғанда миға артық майды жою туралы сигнал беретін нейромедиаторларды жояды.

Мақала соңында авторлар иммунитет жастық шақта майды жоя алмаса да, уақыт өте келе арықтауға кедергі жасауы мүмкін екенін айтады.

Ұйықтап жатып та жаңа ақпарат қабылдауға болады

Ұйықтап жатқан кезде ми тек ескіні есте сақтап қана қоймайды, сонымен қатар жаңа ақпаратты да қабылдай алады. Бұл туралы ғалымдар зерттеуі Nature Communications журналында жарияланды.

Ұйқы кезінде есте сақтау қабілеті жақсаратыны, есте сақтау қабілеті қысқа мерзімдіден ұзақ мерзімді түрге өтетіні белгілі. Жақында нейробиологтар жаңа зерттеу барысында ұйқы кезінде ми жаңа ақпаратты қабылдай алатынын дәлелдеді.

Бұған дейін Томас Андриллон мен оның әріптестері ұйқыптап жатқанда ми музыканы еститінін, ұйқының әр деңгейінде әртүрлі қабылдайтынын анықтаған болатын. Енді ғалымдар ұйқы кезінде естіген нәрсе ұзаққа сақталуы мүмкін бе, соны анықтауға тырысты.

Тәжірибе барысында ұйқыдағы адамдарға белгілі бір уақыттан соң пайда болатын дыбыстары бар үнтаспа қойып, ұйықтап жатқан адамдарды электроэнцефалография арқылы бақылаған. Зерттеушілер анықтағандай, REM-ұйқы кезінде естіген нәрсе адам есінде қалатын болып шықты. Авторлардың айтуынша, осы деңгейде мида жаңа ақпаратты қабылдау кезінде болатын толқындар байқалған.

Сүт безі рагын анықтаудың жаңа әдісі табылды

Манчестер университетінің зерттеушілері сүт безі рагының пайда болу қаупін дұрыс анықтау мастэктомияның алдын алуға септігін тигізеді деп есептейді. Олардың айтуынша, қан мен сілекей талдауы арқылы сүт безі рагының пайда болуына әсер ететін 18 генетикалық вариацияны анықтауға болады. Ғалымдар бұл тест аталған аурудың диагностикасында үлкен жетістік болады дейді. 

Алдымен Манчестердегі Сент Мэри және Уизеншоу ауруханаларында отбасында сүт безі рагымен ауырған жақындары бар әйелдер BRCA1 және BRCA2 генінің мутациясына анализ тапсырады. Аталған тест бойынша зерттеуді басқаратын профессор Гарет Эванстың айтуынша, BRCA генінде мутация бар әйелдерде сүт безі рагының қаупі 30% - 90%-ды құрайды.

Тест нәтижесінде ғалымдар сүт безінің жағдайын, неше жаста балалы болғанын ескере отырып алдағы 10 жылға рактың пайда болу мүмкіндігін нақты айта алады.

Бұрын тек генде мутация арқылы ғана рактың қаупі анықталып, әйелдер алдын ала шешім қабылдап жататын. Ал жаңа әдіс енді нақты шешім қабылдауға көмектеспек.

Мақала авторлары аталған тест көпшілікке қолжетімді болғанын қалайтынын жазыпты. Ал зерттеу жасауға Кембридж университетінің ғалымдары, АҚШ, Австралия мен Европа зерттеушілері қатысып, 60 мың әйелдің анализіне талдау жасаған. Алдағы екі жылда тест жетілдіріліп, сүт безі рагына әсер ететін 300 генетикалық вариацияны анықтау жоспарлануда.

Гүлнұр Қуанышбекқызы,

"Егемен Қазақстан"

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.08.2018

Астанада «Сергек» камераларының көмегімен 2 мыңға жуық әкімшілік құқық бұзушылық анықталған

14.08.2018

Құқықтық талапты сақтаса шетел телеарналарына шектеу жоқ - Дәурен Абаев

14.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қоюын құптайды

14.08.2018

Қорытынды көрсеткіштер көңілге қонымды

14.08.2018

Қара жолдың қасиеті

14.08.2018

Бұқар жырау Қалқаманұлының 350 жылдығына арналған көрме-байқауы өтті

14.08.2018

Қажымұқан көтерген тас

14.08.2018

Арал аумағында атқарылар шаруа көп

14.08.2018

«Хрущевкалардан» құтылудың тиімді тетігі

14.08.2018

Оқулық шығаруда олқылықтарға жол берілмеуі қажет

14.08.2018

Байзақ батыр кесенесі

14.08.2018

Жеті айдың қорытындысы бойынша экономикалық өсім 4% құрады — ҚР ҰЭМ

14.08.2018

Ұлы Абайдың туған күні тұңғыш рет Ташкентте тойланды

14.08.2018

Шәкәрімнің үш анығы

14.08.2018

Қолма-қол ақшасыз есеп айырысулар саны өсуде

14.08.2018

Цифрлы қаржы: тез, арзан, тиімді

14.08.2018

Дулат Исабековтің кітапханасы ашылды

14.08.2018

Бекболат Әдетов шыққан белестер

14.08.2018

Бес елдің мөрімен бекітілген құжат

14.08.2018

Курчатовта төрт жолақты бассейн салынады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Халық санының артуы – елге құт

Халық санының артуы Қазақстан сияқты жер көлемі үлкен, халық саны аз мем­лекеттерге ежелден маңызды мәселе­лердің бірі болып келеді. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу