«Баку – Тбилиси – Карс» жоба­сы­: Қазақс­т­ан үшін жаңа балама дәліз

Жобасының негізгі құрыл­тай­шылары Әзербайжан, Грузия ж­ә­не Түркия болғанымен, бұл дәліз­дің әлемнің ең ірі өңірлерін бір-бірімен жалғайтыны мәлім. Сондықтан бұл дәліз Қазақстан үшін де стратегиялық маңызға ие.

Егемен Қазақстан
01.11.2017 13754

Қазіргі таңда Қытайдан Еуро­паға жүктерді теңіз арқылы тасы­мал­дау құны арзан болумен қатар ұзақ уақыт алатыны белгілі (шамамен 30-40 күн). Ал аталған теміржол бағыты толығымен іске қосылғанда Азиядан Еуропаға шыққан жүк 10-15 күнде жететін болады. 

Қазақстанды Каспий теңізі ар­қылы Әзербайжан, Грузия, Түр­кия және Еуропамен бай­ла­ныстыратын бағыт 2013 жылы «Жібек жел» атауымен Қазақстан тарапынан және ТМД-ның мүдделі мүше-мемлекеттерінің, сондай-ақ Қытай мен Еуропалық одақтың (ЕО) қолдауымен ұсынылған болатын.

ТРАСЕКА бағдарламасын (Еуропа-Кавказ-Азия көліктік дәлізі) қаржыландыратын ЕО бұл жо­баға техникалық құжаттаманы дай­ындауға тиісті қолдау көрсетті.

Бұдан он жыл бұрын, 2007 жыл­­д­ың 7 ақпан күні Грузия, Әзер­бай­жан және Түркия «Баку-Тби­ли­си-Карс» теміржол желісін құру туралы үкіметаралық келісімге қол қойды. Шығыс-Батыс дәлізіне балама бағыт болып табылатын бұл жобаның 76 шақырымы Түркия аумағы арқылы, 29 шақырымы Грузиядан  және 165 шақырымы Әзербайжаннан өтеді.

Жалпы алғанда 800 шақы­рым­нан астам ұзындыққа ие БТК темір жол желісі Орталық Азия арқылы Қытай мен Еуропа арасында, со­нымен қатар Иранға, Парсы шы­ға­нағы елдеріне, Пәкістанға және Үн­дістанға тұрақты тасымалдауға мүмкіндік береді.

Ахалкалаки станциясында кең дөңгелек жолтабанынан Еуро­па­лық дөңгелек жолтабанына  (1520 мм-ден 1435 мм-ге) ауыстыру бе­кеті са­лынып, алғашқы сынақ жұмыс­та­ры атқарылды. Грузиядағы құ­рылыс істерін Әзербайжан пре­зидентінің жарлығымен Мем­ле­кеттік мұнай қоры тарапынан қар­жыландырылғанын және жал­пы сомасы 775 миллион АҚШ дол­ларын құрайтын екі жеңілдікті не­сие берілгенін атап өту керек (2011 жылында бірінші транш – 575 миллион АҚШ доллары, 25 жыл мерзімді жылдық 5%, 2017 жылында екінші транш – 200 миллион АҚШ доллары, 20 жыл мерзімді жылдық 1%). Түркия аумағындағы жұмыстарын өз қаражатымен атқаруда.

Бастапқы жоспарға сәйкес пойыздар 2010 жылы жүруге тиіс еді. Түркия Республикасының Кө­лік және коммуникация минис­трі Ахмет Арсланның биылғы сәу­ір айындағы мәліметі бойын­ша, жолдың іске қосылу мер­зімі қар­жылық және саяси мәсе­ле­лер­дің күрделілігіне байланыс­ты өзгерді. Оның пікірінше, Түр­киядағы кешігудің себебі – сот ісі. Тендерде ұтылған құрылыс ком­панияларының бірі сотқа бе­ріп, ұзаққа созылған сот ісіне бай­ланысты жұмыстар тоқтап қал­ған. Әзербайжан тарапы да ке­шігу себептерінің бірі ретінде 2012 жылы Грузиядағы саяси биліктің өзгеруіне қатысты саяси тұрақсыздықты көрсетуде.

Аймақтағы геостратегияны өз­герту әлеуетіне ие осы мега жоба­дан тараптар не күтуде?

Қазақстан Республикасының Пр­е­зиденті Н.Назарбаев жария ет­­кен «Нұрлы жол» бағдарламасы ар­қылы жылдан жылға транзиттік әлеу­етін арттырып келеді. Осы­лай­ша өңірдегі тартымды мем­ле­кеттердің біріне айналып отыр. Қазақстан Қытайдан Еуропаға жүк­терді жеткізу бағдарын әр­та­рап­­тандыруға мүдделі. Осы балама бағыттардың бірі – БТК жобасы.

Сонымен қатар Қытайдан Қазақстан мен Ресей арқылы Еуропаға дейінгі бағыттар ара­сын­да келесі үшеуін көрсетуге болады: Ресей арқылы солтүстік бағыт; орта­лық бағыт – TRACECA дәлізі бой­ынша (Қытай – Қазақстан – Каспий теңізі – Әзербайжан – Грузия – Түркия – Еуропа); әзірше өзінің әлеуетіне жетпесе де – Қазақстан – Түрікменстан – Иран – Түркия – Еуропа бағыты. Астана осы бағыттар бойынша жүктерді сәтті тасымалдауға  мүдделі деп айтуға болады.

«Нұрлы жол» бағдарламасы аясында салынып жатқан маңызды нысандардың ішінде Құрық портындағы паромдық кешен және еліміздің оңтүстігінде Қазақстан – Қытай шекарасында бой көтерген жә­не құрғақ порт деп аталатын «Қор­ғас – Шығыс қақпасы» ар­найы экономикалық аймағын атау­ға болады.

Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму мини­стр­­лігінің мәліметіне сәйкес, «Баку – Тбилиси – Карс» теміржолы іске қосылғаннан кейін Қытайдан Қазақстан арқылы күтілетін жүк ағыны 300 мың TEU-ға (жиырма футтық эквиваленті) дейін өседі. Бүгінгі таңда 2017 жылдың бірін­ші жарты жылдығындағы жағ­дай бойынша Қазақстанның Тран­скас­пийлік халықаралық көлік ба­ғытымен (Қытай, Қазақстан, Әзер­байжан, Грузия және Түркия) әрі қарай Еуропаға жететін темір жол арқылы 80,8 мың тонна жүк тасымалданды. 

Әзербайжандық және грузи­ялық сарапшылардың пікірін­ше, бұл жоба оңтүстік Кавказдың темір­жолдарын Түркия арқылы Еуро­памен байланыстыратын аса ауқымды жобаның бір бөлігі. Сон­дай-ақ жоба аясында Карс-Нахи­чеван теміржол құрылысы жос­парланған. Болашақта жоғары жыл­дамдықты жобаларды іске асы­ра отырып, Баку – Тбилиси – Ахал­калаки – Карс жобасы Еуропа – Кавказ – Азия теміржол дәлізінің бө­лігі болады деп күтілуде.

Грузия. Шын мәнінде, Грузия екі бәсекелес жобадан біреуін (Әзербайжан арқылы «Баку – Тбилиси – Карс» және Армения ар­қылы «Тбилиси – Гюмрю – Карс») таң­дау жасауға мәжбүр болды деу­ге болады. Еуроодақ және АҚШ секілді сыртқы ықпалды саяси күштер бастапқыда бір ой­дан шығып, шешім қабылдауды Гру­зияның өзіне қалдырған сияқты. Гру­зияның күрделі жағдайға тап бол­ғаны анық, өйткені қай бір жо­баны таңдаса да көршілерден бір­еуін «ренжітетіні» белгілі. Сонымен, Грузия саяси контексті назарға ала отырып, «Тбилиси – Гюмри – Карсқа» емес, екінші бағытқа тоқталды.

Әзербайжан транзиттік әлеуетін толық қолдану мақсатында жуыр­да Аляты (Бакуге жақын) ел­ді мекенінде жаңа контейнер тер­миналын іске қосты.  Елдің рес­ми органдарының болжамдары бойынша осы бағытта жүк тасы­мал­даудан қазыналарына жыл сай­ын кем дегенде 50 миллион АҚШ доллары түсіп тұрады.

Түркияның Көлік және ком­му­никация министрі Ахмет Арс­ланның мәліметіне қарағанда «Баку – Тбилиси – Карс» темір жолымен жылына 34-35 миллион тонна жүк тасымалдауға мүмкіндік бар. «Бастапқы кезеңде БТК-да 1 миллион жолаушы мен 6,5 миллион тон­на жүк тасымалданады», де­ген болатын А.Арслан. Түркия аумағында соңғы 10 жыл ішінде мега инфрақұрылымдық жобалар іск­е асырылды. Босфор бұғазының ас­тынан өтетін «Мармарай» темір жол жобасы іске қосылып, ел ішін­дегі темір жол бағыттары кү­шейтілді.

«Баку – Тбилиси – Карс» жоба­сы­на тек қана гео-эко­номикалық жо­ба ретінде қосылып отырған Қазақс­т­ан үшін жаңа балама дәліздің пай­да болғаны маңызды. Сонымен қа­тар бұл жобаның Қазақстанның «Нұрлы жол» жаңа экономикалық саясаты бастамасын және «Жібек жолының экономикалық белдеуі» мен «ХХІ ғасырдағы Теңіз Жі­бек жолы» атты аймақтық ст­ра­тегиялық жос­пар­ларды қам­ти отырып, Жаңа Жібек жолы бойын­да­ғы елімізді жаңа белестерге шы­ғаруға әлеуеті мол.

 

Асхат КЕСІКБАЕВ,

саясаттану ғылымдарының докторы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.01.2018

Елбасы Goldman Sachs басшысымен кездесті

19.01.2018

Нұрсұлтан Назарбаев АҚШ-та екіжақты кездесулер өткізді

19.01.2018

АҚШ-қа ресми сапар табысты өтті

19.01.2018

Төрткүл дүниеге төрелік айтқан тарихи сәт

19.01.2018

Қазақстан Президенті «ExxonMobil» компаниясының бас атқарушы директорымен кездесті

19.01.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Nasdaq» компаниясының президентімен кездесті

19.01.2018

Әсет Исекешев: Астанаға мыңдаған турист тартудың жоспары әзірленіп жатыр

19.01.2018

Елбасы Н.Назарбаевтың БҰҰ ҚК төрағасы ретіндегі мәлімдемесі (толық мәтін)

19.01.2018

Президент Назарбаев әлемнің өзге елдеріне үлгі көрсетті – АҚШ-тың БҰҰ-дағы елшісі Никки Хэйли

19.01.2018

Таяу Шығыста ядролық қарудан азат аймақ құруды жалғастырудың маңызы зор – Елбасы

19.01.2018

Н.Назарбаев Солтүстік Корея мәселесін жылдам әрі конструктивті жолмен шешуге шақырды

19.01.2018

Нұрсұлтан Назарбаев сенім шараларының маңызын атады

18.01.2018

Елбасы адамзат жаппай қырып-жою қаруларынан азат әлем құру үшін лайықты жолдан өте алатынына сенім білдірді

18.01.2018

Елбасы ядролық қаруды таратпауға қатысты бірқатар жүйелі шаралар ұсынды

18.01.2018

Елбасы: Құқық үстемдігіне негізделген қауіпсіз әлемге бірлесе қол жеткізуіміз керек.

18.01.2018

Әзербайжан елшілігінде 1990 жылы Бакудегі қанды оқиғаға арналған көрме өтті

18.01.2018

Иранмен ядролық мәміленің орындалмауы алаңдатарлық ахуалға айналады  - Сергей Лавров

18.01.2018

Польша Президенті: Қазақстан ядролық қауіпсіздікті қолдау жолында маңызды қадамдар жасады

18.01.2018

Елбасы Н.Назарбаевтың төрағалығымен БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің отырысы басталды (онлайн)

18.01.2018

Айдын Смағұлов Дзюдодан ұлттық құраманың бас жаттықтырушы болып тағайындалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қайдасың, менің ертегім?!

Алпысыншы жылдардың басында мектеп табалдырығын аттаған біздің толқынның бала қиялын баураған ғажап – қазақтың ертегілері мен батырлар жыры еді-ау. Сол кезде сол бір ғажайыптар әлемінен санамызға сің­ген сансыз суреттер бұл күнде сағындырып, сабырымызды сарқып ішкендей болады. Сондағы небір керемет сиқырларды көруге көңіл ынтығып, көкірек көзі құмартып, құштарлана ашылғандай күйге енеті­німіз бар.

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Тажалды тізгіндеудегі байыпты бітімгерлік

Вашингтондағы кездесулер жоғары деңгейде өтті. Әлемнің белді, белгілі ақпарат құралдары да ол туралы жарыса жазуда. Маңызды кездесулердің өзекті тұсы – Қазақстанның ядролық қаруды таратпау жөніндегі табанды ұстанымы мен байыпты қызметін жоғары бағалау болды. Бұл іс жүзінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жаһандық бейбітшілікті сақтау мақсатындағы жеке бастамалары мен осы бағыттағы қажырлы қызметіне, әлем­дік деңгейдегі қайраткерлік болмысы­на берілген баға деп пайымдаймыз. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тілді кез келген жаста үйренуге болады

Әлемде қанша тіл болса, адам сол тілдерді үйренуге ұмтыла береді жә­не бұл қызығушылық ешқашан тоқ­тамайды. Әрине кейде бір тіл басқаларына қарағанда маңызды, танымал, оңай, әдемі болып көрі­нуі мүмкін. Дегенмен адамның қы­зығушылығы мен сүйіспеншілігі ой­ға келмеген тілдерді де үйренуге жетелейді.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Дамудың даңғыл жолы

Елімізде жүргізіліп жатқан ірі реформалар нәтижесі қазір өз жемісін бе­руде. Қолға алынған зор мін­дет­тер­дің негізгі мәні – Қазақ­стан­ның жан-жақты дамуы, көр­кеюі болатын. Сондықтан бұл реформалар аяқ астынан пайда бола қойған жоқ. За­ман­ның дидары ө+згеруіне орай, мем­лекеттік салалардың жүгі де, ісі де өзгеруі тиіс еді.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Рухсыздық – оқымаудан, тыңдамаудан

Құдірет адамзатты керемет хикметпен, ілтипатпен, мейірбандықпен, көркемдік сұлулығымен қызықтырып, сыңғырлатып жаратқаны мәлім. Ойлау мен қарекет жасау үшін жаралған адамның тұлғасы, таратыңқырап айтқанда, оның қолынан, қиялынан, білімдарлығынан шыққан сәулет, сурет, мүсін, қолөнер, музыка, сөз өнерінің таңғажайып жәдігерлері, телегей-теңіз шынайы жан сырлары, ғылыми-шығар­машылық ғаламат жетістіктері өлшеусіз ғой. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу