«Баку – Тбилиси – Карс» жоба­сы­: Қазақс­т­ан үшін жаңа балама дәліз

Жобасының негізгі құрыл­тай­шылары Әзербайжан, Грузия ж­ә­не Түркия болғанымен, бұл дәліз­дің әлемнің ең ірі өңірлерін бір-бірімен жалғайтыны мәлім. Сондықтан бұл дәліз Қазақстан үшін де стратегиялық маңызға ие.

Егемен Қазақстан
01.11.2017 14149

Қазіргі таңда Қытайдан Еуро­паға жүктерді теңіз арқылы тасы­мал­дау құны арзан болумен қатар ұзақ уақыт алатыны белгілі (шамамен 30-40 күн). Ал аталған теміржол бағыты толығымен іске қосылғанда Азиядан Еуропаға шыққан жүк 10-15 күнде жететін болады. 

Қазақстанды Каспий теңізі ар­қылы Әзербайжан, Грузия, Түр­кия және Еуропамен бай­ла­ныстыратын бағыт 2013 жылы «Жібек жел» атауымен Қазақстан тарапынан және ТМД-ның мүдделі мүше-мемлекеттерінің, сондай-ақ Қытай мен Еуропалық одақтың (ЕО) қолдауымен ұсынылған болатын.

ТРАСЕКА бағдарламасын (Еуропа-Кавказ-Азия көліктік дәлізі) қаржыландыратын ЕО бұл жо­баға техникалық құжаттаманы дай­ындауға тиісті қолдау көрсетті.

Бұдан он жыл бұрын, 2007 жыл­­д­ың 7 ақпан күні Грузия, Әзер­бай­жан және Түркия «Баку-Тби­ли­си-Карс» теміржол желісін құру туралы үкіметаралық келісімге қол қойды. Шығыс-Батыс дәлізіне балама бағыт болып табылатын бұл жобаның 76 шақырымы Түркия аумағы арқылы, 29 шақырымы Грузиядан  және 165 шақырымы Әзербайжаннан өтеді.

Жалпы алғанда 800 шақы­рым­нан астам ұзындыққа ие БТК темір жол желісі Орталық Азия арқылы Қытай мен Еуропа арасында, со­нымен қатар Иранға, Парсы шы­ға­нағы елдеріне, Пәкістанға және Үн­дістанға тұрақты тасымалдауға мүмкіндік береді.

Ахалкалаки станциясында кең дөңгелек жолтабанынан Еуро­па­лық дөңгелек жолтабанына  (1520 мм-ден 1435 мм-ге) ауыстыру бе­кеті са­лынып, алғашқы сынақ жұмыс­та­ры атқарылды. Грузиядағы құ­рылыс істерін Әзербайжан пре­зидентінің жарлығымен Мем­ле­кеттік мұнай қоры тарапынан қар­жыландырылғанын және жал­пы сомасы 775 миллион АҚШ дол­ларын құрайтын екі жеңілдікті не­сие берілгенін атап өту керек (2011 жылында бірінші транш – 575 миллион АҚШ доллары, 25 жыл мерзімді жылдық 5%, 2017 жылында екінші транш – 200 миллион АҚШ доллары, 20 жыл мерзімді жылдық 1%). Түркия аумағындағы жұмыстарын өз қаражатымен атқаруда.

Бастапқы жоспарға сәйкес пойыздар 2010 жылы жүруге тиіс еді. Түркия Республикасының Кө­лік және коммуникация минис­трі Ахмет Арсланның биылғы сәу­ір айындағы мәліметі бойын­ша, жолдың іске қосылу мер­зімі қар­жылық және саяси мәсе­ле­лер­дің күрделілігіне байланыс­ты өзгерді. Оның пікірінше, Түр­киядағы кешігудің себебі – сот ісі. Тендерде ұтылған құрылыс ком­панияларының бірі сотқа бе­ріп, ұзаққа созылған сот ісіне бай­ланысты жұмыстар тоқтап қал­ған. Әзербайжан тарапы да ке­шігу себептерінің бірі ретінде 2012 жылы Грузиядағы саяси биліктің өзгеруіне қатысты саяси тұрақсыздықты көрсетуде.

Аймақтағы геостратегияны өз­герту әлеуетіне ие осы мега жоба­дан тараптар не күтуде?

Қазақстан Республикасының Пр­е­зиденті Н.Назарбаев жария ет­­кен «Нұрлы жол» бағдарламасы ар­қылы жылдан жылға транзиттік әлеу­етін арттырып келеді. Осы­лай­ша өңірдегі тартымды мем­ле­кеттердің біріне айналып отыр. Қазақстан Қытайдан Еуропаға жүк­терді жеткізу бағдарын әр­та­рап­­тандыруға мүдделі. Осы балама бағыттардың бірі – БТК жобасы.

Сонымен қатар Қытайдан Қазақстан мен Ресей арқылы Еуропаға дейінгі бағыттар ара­сын­да келесі үшеуін көрсетуге болады: Ресей арқылы солтүстік бағыт; орта­лық бағыт – TRACECA дәлізі бой­ынша (Қытай – Қазақстан – Каспий теңізі – Әзербайжан – Грузия – Түркия – Еуропа); әзірше өзінің әлеуетіне жетпесе де – Қазақстан – Түрікменстан – Иран – Түркия – Еуропа бағыты. Астана осы бағыттар бойынша жүктерді сәтті тасымалдауға  мүдделі деп айтуға болады.

«Нұрлы жол» бағдарламасы аясында салынып жатқан маңызды нысандардың ішінде Құрық портындағы паромдық кешен және еліміздің оңтүстігінде Қазақстан – Қытай шекарасында бой көтерген жә­не құрғақ порт деп аталатын «Қор­ғас – Шығыс қақпасы» ар­найы экономикалық аймағын атау­ға болады.

Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму мини­стр­­лігінің мәліметіне сәйкес, «Баку – Тбилиси – Карс» теміржолы іске қосылғаннан кейін Қытайдан Қазақстан арқылы күтілетін жүк ағыны 300 мың TEU-ға (жиырма футтық эквиваленті) дейін өседі. Бүгінгі таңда 2017 жылдың бірін­ші жарты жылдығындағы жағ­дай бойынша Қазақстанның Тран­скас­пийлік халықаралық көлік ба­ғытымен (Қытай, Қазақстан, Әзер­байжан, Грузия және Түркия) әрі қарай Еуропаға жететін темір жол арқылы 80,8 мың тонна жүк тасымалданды. 

Әзербайжандық және грузи­ялық сарапшылардың пікірін­ше, бұл жоба оңтүстік Кавказдың темір­жолдарын Түркия арқылы Еуро­памен байланыстыратын аса ауқымды жобаның бір бөлігі. Сон­дай-ақ жоба аясында Карс-Нахи­чеван теміржол құрылысы жос­парланған. Болашақта жоғары жыл­дамдықты жобаларды іске асы­ра отырып, Баку – Тбилиси – Ахал­калаки – Карс жобасы Еуропа – Кавказ – Азия теміржол дәлізінің бө­лігі болады деп күтілуде.

Грузия. Шын мәнінде, Грузия екі бәсекелес жобадан біреуін (Әзербайжан арқылы «Баку – Тбилиси – Карс» және Армения ар­қылы «Тбилиси – Гюмрю – Карс») таң­дау жасауға мәжбүр болды деу­ге болады. Еуроодақ және АҚШ секілді сыртқы ықпалды саяси күштер бастапқыда бір ой­дан шығып, шешім қабылдауды Гру­зияның өзіне қалдырған сияқты. Гру­зияның күрделі жағдайға тап бол­ғаны анық, өйткені қай бір жо­баны таңдаса да көршілерден бір­еуін «ренжітетіні» белгілі. Сонымен, Грузия саяси контексті назарға ала отырып, «Тбилиси – Гюмри – Карсқа» емес, екінші бағытқа тоқталды.

Әзербайжан транзиттік әлеуетін толық қолдану мақсатында жуыр­да Аляты (Бакуге жақын) ел­ді мекенінде жаңа контейнер тер­миналын іске қосты.  Елдің рес­ми органдарының болжамдары бойынша осы бағытта жүк тасы­мал­даудан қазыналарына жыл сай­ын кем дегенде 50 миллион АҚШ доллары түсіп тұрады.

Түркияның Көлік және ком­му­никация министрі Ахмет Арс­ланның мәліметіне қарағанда «Баку – Тбилиси – Карс» темір жолымен жылына 34-35 миллион тонна жүк тасымалдауға мүмкіндік бар. «Бастапқы кезеңде БТК-да 1 миллион жолаушы мен 6,5 миллион тон­на жүк тасымалданады», де­ген болатын А.Арслан. Түркия аумағында соңғы 10 жыл ішінде мега инфрақұрылымдық жобалар іск­е асырылды. Босфор бұғазының ас­тынан өтетін «Мармарай» темір жол жобасы іске қосылып, ел ішін­дегі темір жол бағыттары кү­шейтілді.

«Баку – Тбилиси – Карс» жоба­сы­на тек қана гео-эко­номикалық жо­ба ретінде қосылып отырған Қазақс­т­ан үшін жаңа балама дәліздің пай­да болғаны маңызды. Сонымен қа­тар бұл жобаның Қазақстанның «Нұрлы жол» жаңа экономикалық саясаты бастамасын және «Жібек жолының экономикалық белдеуі» мен «ХХІ ғасырдағы Теңіз Жі­бек жолы» атты аймақтық ст­ра­тегиялық жос­пар­ларды қам­ти отырып, Жаңа Жібек жолы бойын­да­ғы елімізді жаңа белестерге шы­ғаруға әлеуеті мол.

 

Асхат КЕСІКБАЕВ,

саясаттану ғылымдарының докторы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.07.2018

Астана перзентханасында тағы бір әйел қайтыс болды

16.07.2018

Үкіметте Қазақстанның Үшінші жаңғыруын жобалық басқару мәселелері жөнінде кеңес өтті

16.07.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат: Алтайдан Жібек жолына дейін

16.07.2018

Атырауда жылжымайтын мүлік нарығында баға төмендеуі мүмкін

16.07.2018

Нұрсұлтан Назарбаев қоғам қайраткері Олжас Сүлейменовті қабылдады

16.07.2018

Жолдағы жемқорлықты болдырмау жолындағы шара

16.07.2018

Мемлекет басшысы Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышевті қабылдады

16.07.2018

Оқушылар Курчатов қаласындағы қасиетті жерлерді аралады

16.07.2018

ИДМ Техникалық реттеу және метрология комитетінің төрағасы тағайындалды

16.07.2018

Хантәңірі шыңына медиа экспедиция аттанды

16.07.2018

Оралда «Қазақстанның үздік тауары» республикалық байқауының өңірлік іріктеу көрмесі өтті

16.07.2018

Қостанай диқандары «Алқап күнін» өткізді

16.07.2018

Өскеменде «Ізгі жүрек» сыйлығы тапсырылды

16.07.2018

Павлодарда әнші Майраға ескерткіш орнатылды

16.07.2018

Актердің алып ескерткіші бой көтерді

16.07.2018

Асықтан өрілген арғымақ

16.07.2018

GGG белбеулері экспозицияға қойылды

16.07.2018

Айрықша аквасаябақ

16.07.2018

Жаһан жаңалықтары. Роналдудың жейдесі минут сайын сатылып жатыр

16.07.2018

Елдің атын шығарған Ержан балуан

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ормуз бұғазы жабылған жағдайда...

Осы айдың басында Иран Ислам Рес­публикасының президенті Хасан Рухани Швейцария еліне жасаған сапары кезінде мұнай импорттаушы мемлекеттер Иранның мұнайын сатып алмаған жағдайда Ормуз бұғазын жауып тастайтындарын мәлімдеді. Президенттің бұл мәлімдемесі АҚШ билігінің Иран мұнайын сатып алмауға өз одақтастарын ықтиярсыз көндіруге бағытталған қысымына байланысты болса керек.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Жалғыздық жыры

Жақында жастық шағында жарқылдап дәурен сүрген, марқұм ағамызбен бақытты ғұмыр кешкен, қазір сексеннің сеңгірін саялаған бір жақсы апамыздың көңілін сұрап, халін білгенбіз. 

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

«Қарты бар ел – қазыналы ел»

Осыдан 4 жыл бұрын Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі елімізде 2030 жылға қарай егде жастағы адамдардың үлесі (2014 жылы – 6,9 пайыз) 11,2 пайызға жетеді деп болжам жасаған болатын. Алайда, бүгінгі жағдай жоғарыдағы көрсетілген жорамалды теріске шығарғандай. Өйткені Қазақстанда қазірдің өзінде жасы 60-тан асқан тұрғындар саны 12 пайызға көбейіп, өмір сүрудің орташа ұзақтығы 72 жасты көрсетіп отыр.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу