Қырғызстанның жаңа президентінің алдында қандай міндеттер тұр?

Жақында Қырғызстанда жаңадан сайланған президент Сооронбай Жээнбеков ресми түрде билікті өз қолына алады. 

Егемен Қазақстан
04.11.2017 3561

Қазіргі таңда Қырғызстанда саяси билікті инаугурацияны күтпей-ақ жаңа президентке тапсыру керек деген пікірлер айтылып жатыр. Сарапшылардың айтуынша, бұл мемлекеттегі ішкі жəне сыртқы саясат мəселелерін қазірден бастап шешуге сеп болмақ. Дегенмен, инаугурацияның қашан өтетініне қарамастан, Сооронбай Жээнбековке бұрынғы президенттен əлі шешімін таппаған бірнеше мəселе қалады. Қырғызстанның тұрақты даму жолына түсіп, экономикалық жетістіктерге жетуі үшін жаңадан сайланған президент келесі 5 проблеманы шешуі керек:

1. Мемлекеттік қарыз өсімін тоқтату

Соңғы 5 жылда Қырғызстанның мемлекеттік қарызы 32 пайызға, нақтырақ айтсақ, 1 млрд долларға өсіп, 4,1 млрд долларды құраған. Қырғызстанның ұлттық статистика комитетінің мəліметтеріне сүйенсек, Қырғызстан қарыздың 40 пайызын Қытайдан алады екен. Сарапшылардың айтуынша, мұндай мөлшердегі қарыз Қырғызстанның Қытайға экономикалық тəуелділігін арттырады.

Қырғызстан - Орталық Азия бойынша ЖІӨ-ге шаққандағы мемлекеттік қарызы ең көп мемлекет (62%). Тəжікстанда бұл көрсеткіш 45% болса, Түрікменстанда 25%, Қазақстанда 20%, Өзбекстанда 15%-ды құрайды. 

Мемлекеттің сыртқы қарызы артқан сайын беделі түсіп қана қоймай, инвесторлар да азаяды. Халықаралық сарапшылар 2018-2023 жылдар аралығында Қырғызстан қарызды төлеу барысында ірі қатерлерге тап болуы мүмкін деп болжап отыр.

2. Кəсіпорындардың несиесі мен қарызын азайту

Соңғы 5 жылда Қырғызстанда жұмыс істеп тұрған өнеркəсіп орындарының қарызы 5 есе өскен. Уақытында төленбеген қарыздардың болуы кəсіпорындар жағдайының жақсы еместігін көрсетеді. Негізінен, кəсіпорындар қарызды белгіленген уақыттан кейін үш айдың ішінде төлей алмаса, банкрот саналуы керек. Бірақ Қырғызстан экономиканы арттырамыз деп өнеркəсіп орындарының қарызын уақытында төлемегенін көруге болады.

3. Банк секторының шығынын азайту

Өнеркəсіп орындарының несиені уақытында төлемеуі мен мемлекеттің сыртқы қарызының артуы Қырғызстанның қаржы секторына да əсер етті. Соңғы 5 жылда Қырғызстан банктерінің шығыны 40 пайызға артты. 2011 жылы екінші деңгейлі 23 банктің екеуі залал шексе, қазір  мемлекеттегі əрбір үшінші банк залал шегіп жатыр. 

4. Өңдеу өнеркəсібін дамыту бағдарламаларын қайта жасау

Қырғызстан тəуелсіздігін алған кезде мемлекеттегі зауыт-фабрикалардың көбі банкротқа ұшырағандықтан, бұл бағдарлама Қырғызстан үшін өте маңызды. Өңдеу өнеркəсібін дамытудың 2013-2015 жылдарға арналған бағдарлама міндеттерінің қатарында инвесторлар тарту, экспортты арттыру, қырғыз өнімдерінің бəсекеге қабілеттілігін арттыру секілді бөлімдер болған. Бірақ бағдарламада көрсетілген міндеттердің кейбірі тек 2013 жылы  орындалған. Ал 2014, 2015 жылдары мүлдем орындалмаған, тіпті, кейбір көрсеткіштер төмендеп кеткен. Бағдарлама бойынша 33 іс-шара өткізу жоспарланғанымен, оның тек 22-сі жүзеге асырылған. 

Аталған бағдарлама орнына 2017-2020 жылдарға арналған индустрияландыру бағдарламасы жасалуы керек болғанымен, мұндай бағдарлама əлі қабылданбаған. 

5. Бақыланбайтын экономика көлемін азайту

Қырғызстанда бақыланбайтын экономика көрсеткіші өте жоғары. Ресми статистикаға сенсек, жасырын экономика ЖІӨ-нің 20 пайызын құрайды. 2012 жылы Дүниежүзілік банк Қырғызстанда зерттеу жүргізіп, мемлекеттегі жасырын экономика ЖІӨ-нің 38 пайызын құрайтынын анықтады. "Бірақ іс жүзінде бұл көрсеткіш 60 пайыз болуы мүмкін", дейді мамандар. Сарапшылардың айтуынша, жасырын экономика кесірінен мемлекет жыл сайын 70 млрд сом салықтан айырылады.

Дайындаған Гүлнұр Қуанышбекқызы,

"Егемен Қазақстан"

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.02.2018

Астанада ашылатын төртінші ауданға Байқоңыр атауын беру мақұлданды

25.02.2018

Павлодар облысында жергілікті ЖОО үшін 200  грант  бөлінді

25.02.2018

Алакөл жағасын абаттандыру жұмыстары биыл да жалғасады

25.02.2018

Берлин-2018 кинофестивалінің жеңімпаздары анықталды

25.02.2018

Олимпиада-2018: Ресей құрамасы тұңғыш рет хоккейден алтын алды

25.02.2018

Мәлік Мырзалин: Ақмола облысына 257 миллиард теңге инвестиция тартылып, 12 мың жаңа жұмыс орны құрылды

25.02.2018

2018 жыл Ақтөбе облысында «Бала жылы» деп жарияланды

25.02.2018

Оралда құсбегілердің республикалық «Қансонар-2018» турнирі өтіп жатыр (ФОТО)

24.02.2018

Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары Асқар Мамин Түрікменстан Президентімен кездесті

24.02.2018

Заң бұзған мыңға жуық шетелдік елден шығарылды

24.02.2018

Олимпиада - 2018: Шаңғышы Денис Волотка жарыс жолынан шығып қалды

24.02.2018

Былтыр Маңғыстау облысының жергілікті атқарушы органдары халыққа 1 253 841 қызмет көрсеткен

24.02.2018

Францияның Ұлттық Ассамблеясында қазақстан-француз стратегиялық серіктестігінің болашағы талқыланды

24.02.2018

Минскіде Қазақстан мен Беларусь СІМ арасындағы саяси консультациялар өтті

23.02.2018

Сенатор Д.Назарбаева Сингапурда болды

23.02.2018

ШҚО әкімі тұрғындар алдында есеп берді

23.02.2018

Қазақстандық парламентшілер ЕҚЫҰ ПА қысқы сессиясына қатысты

23.02.2018

Энергетика министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісі өтті 

23.02.2018

Оралхан Бөкейдің ағылшын тілінде жарық көрген кітабының тұсаукесері өтті

23.02.2018

СҚО-да Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасы Қорының күндері өтуде

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе заманда емес, адамда...

  Адамның азаматтығы, жауап­кер­шілігі туралы қай кезде де кеңі­нен сөз болады емес пе? Сондай әңгіме барысында кейбіреулер әңгі­ме арқауына айналған жандарға ая­ныш білдіріп, «олар сатқындық жа­с­айын деді дейсің бе, амалдың жоқтығынан жасады ғой, бәріне заман кінәлі» дегені бар-тын. Сонда Ұшыға апам былай деген еді: «Күн де орнында, сол баяғыша шығады, сол қалпында батады. Ай да орнында сол бұрынғыша туады. Өзгерсе адамның пейілі, ниеті өзгерген. Заманға жауапкершілік жүктеудің жөні жоқ...».

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Эфирде бейбастақтыққа неге жол беріледі? 

Әуе толқынынан хабар тыңдап отырмын. Әңгіме бойтұмар жайында өрбуде. Радио хабарын жүргізуші әлемге танымал адамдардың бой­тұмар ретінде нені ұстайтынын айта келе Кэмерон Диазды мысалға алды.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу