Қырғызстанның жаңа президентінің алдында қандай міндеттер тұр?

Жақында Қырғызстанда жаңадан сайланған президент Сооронбай Жээнбеков ресми түрде билікті өз қолына алады. 

Егемен Қазақстан
04.11.2017 3779
2

Қазіргі таңда Қырғызстанда саяси билікті инаугурацияны күтпей-ақ жаңа президентке тапсыру керек деген пікірлер айтылып жатыр. Сарапшылардың айтуынша, бұл мемлекеттегі ішкі жəне сыртқы саясат мəселелерін қазірден бастап шешуге сеп болмақ. Дегенмен, инаугурацияның қашан өтетініне қарамастан, Сооронбай Жээнбековке бұрынғы президенттен əлі шешімін таппаған бірнеше мəселе қалады. Қырғызстанның тұрақты даму жолына түсіп, экономикалық жетістіктерге жетуі үшін жаңадан сайланған президент келесі 5 проблеманы шешуі керек:

1. Мемлекеттік қарыз өсімін тоқтату

Соңғы 5 жылда Қырғызстанның мемлекеттік қарызы 32 пайызға, нақтырақ айтсақ, 1 млрд долларға өсіп, 4,1 млрд долларды құраған. Қырғызстанның ұлттық статистика комитетінің мəліметтеріне сүйенсек, Қырғызстан қарыздың 40 пайызын Қытайдан алады екен. Сарапшылардың айтуынша, мұндай мөлшердегі қарыз Қырғызстанның Қытайға экономикалық тəуелділігін арттырады.

Қырғызстан - Орталық Азия бойынша ЖІӨ-ге шаққандағы мемлекеттік қарызы ең көп мемлекет (62%). Тəжікстанда бұл көрсеткіш 45% болса, Түрікменстанда 25%, Қазақстанда 20%, Өзбекстанда 15%-ды құрайды. 

Мемлекеттің сыртқы қарызы артқан сайын беделі түсіп қана қоймай, инвесторлар да азаяды. Халықаралық сарапшылар 2018-2023 жылдар аралығында Қырғызстан қарызды төлеу барысында ірі қатерлерге тап болуы мүмкін деп болжап отыр.

2. Кəсіпорындардың несиесі мен қарызын азайту

Соңғы 5 жылда Қырғызстанда жұмыс істеп тұрған өнеркəсіп орындарының қарызы 5 есе өскен. Уақытында төленбеген қарыздардың болуы кəсіпорындар жағдайының жақсы еместігін көрсетеді. Негізінен, кəсіпорындар қарызды белгіленген уақыттан кейін үш айдың ішінде төлей алмаса, банкрот саналуы керек. Бірақ Қырғызстан экономиканы арттырамыз деп өнеркəсіп орындарының қарызын уақытында төлемегенін көруге болады.

3. Банк секторының шығынын азайту

Өнеркəсіп орындарының несиені уақытында төлемеуі мен мемлекеттің сыртқы қарызының артуы Қырғызстанның қаржы секторына да əсер етті. Соңғы 5 жылда Қырғызстан банктерінің шығыны 40 пайызға артты. 2011 жылы екінші деңгейлі 23 банктің екеуі залал шексе, қазір  мемлекеттегі əрбір үшінші банк залал шегіп жатыр. 

4. Өңдеу өнеркəсібін дамыту бағдарламаларын қайта жасау

Қырғызстан тəуелсіздігін алған кезде мемлекеттегі зауыт-фабрикалардың көбі банкротқа ұшырағандықтан, бұл бағдарлама Қырғызстан үшін өте маңызды. Өңдеу өнеркəсібін дамытудың 2013-2015 жылдарға арналған бағдарлама міндеттерінің қатарында инвесторлар тарту, экспортты арттыру, қырғыз өнімдерінің бəсекеге қабілеттілігін арттыру секілді бөлімдер болған. Бірақ бағдарламада көрсетілген міндеттердің кейбірі тек 2013 жылы  орындалған. Ал 2014, 2015 жылдары мүлдем орындалмаған, тіпті, кейбір көрсеткіштер төмендеп кеткен. Бағдарлама бойынша 33 іс-шара өткізу жоспарланғанымен, оның тек 22-сі жүзеге асырылған. 

Аталған бағдарлама орнына 2017-2020 жылдарға арналған индустрияландыру бағдарламасы жасалуы керек болғанымен, мұндай бағдарлама əлі қабылданбаған. 

5. Бақыланбайтын экономика көлемін азайту

Қырғызстанда бақыланбайтын экономика көрсеткіші өте жоғары. Ресми статистикаға сенсек, жасырын экономика ЖІӨ-нің 20 пайызын құрайды. 2012 жылы Дүниежүзілік банк Қырғызстанда зерттеу жүргізіп, мемлекеттегі жасырын экономика ЖІӨ-нің 38 пайызын құрайтынын анықтады. "Бірақ іс жүзінде бұл көрсеткіш 60 пайыз болуы мүмкін", дейді мамандар. Сарапшылардың айтуынша, жасырын экономика кесірінен мемлекет жыл сайын 70 млрд сом салықтан айырылады.

Дайындаған Гүлнұр Қуанышбекқызы,

"Егемен Қазақстан"

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Финляндия Республикасының Президенті Саули Ниинистёмен кездесті

17.10.2018

Дзюдодан ел чемпионаты Астанада өтеді

17.10.2018

Елеусінов Монте-Карлода жұдырықтасады

17.10.2018

Сенаторлар Түркістан облысының тұрғындарымен кездесті

17.10.2018

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында армиялық қоян-қолтық ұрыстың үздік жауынгерлері анықталды

17.10.2018

«Егеменнің» тілшісі Хамит Есаман жүлдегер атанды

17.10.2018

Алматы облысында екі ауданға жаңа әкім тағайындалды

17.10.2018

Альварес Головкинмен қайта жұдырықтасуға қарсы емес

17.10.2018

Маңғыстауда Қарақия ауданының 45 жылдығы тойланды

17.10.2018

Мемлекет басшысының Финляндия Республикасына ресми сапары жалғасуда

17.10.2018

Kazakhstan Fashion Week сән апталығы басталды

17.10.2018

«Орда» бағдарламасы-әлеуметтік жағынан аз қорғалған отбасылардың үлкен үміті

17.10.2018

Алматы облысында 100 учаскелік полиция пункті ашылды

17.10.2018

Бүркіттің балапандары еркіндікке жіберілді

17.10.2018

«Барыс» «Автомобилисті» ұтты

17.10.2018

Кукушкин «Кремль кубогында» Донскойға есе жіберді

17.10.2018

Аргентинада үш боксшымыз финалға шықты

17.10.2018

Атырауда 2500 пәтер орталық жылу жүйесіне қосылады

17.10.2018

Маңғыстауда күйші қыз-келіншектер байқауы басталады

17.10.2018

Жұмекен жырларын жатқа оқыды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу