Қытайда төте жазудан латын графикасына көшу ұсынылды

Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен қазақ тілі әліпбиінің латын графикасына көшірілуіне Қытай лингвистері қызу қолдау білдіріп, шыңжаңдық қазақтар мен ұйғырларға да латын графикасына көшуді ұсынып жатыр. Бұл туралы «Жібек жолының жаңа көкжиегі» сайтына сілтеме жасай отырып «ҚазАқпарат» хабарлады.

Егемен Қазақстан
11.11.2017 3460

Басылым қытайшадан қазақ тіліне аудару ісінің маманы, көп жылдар бойы ҚХР Ұлттар істері жөніндегі мемлекеттік басқармасының жанындағы аударма бюросында еңбек еткен аудармашы Ши Чжунсяоның (Shi Zhongxiao) пікірін келтіреді. «Оның пікірінше, латынға көшу қазақ тіліне қазіргі ғылыми-техникалық даму шарттарына икемделуіне мүмкіндік туғызады, Қазақстанның жаһандық кеңістікке мейлінше тереңірек интеграциялануына жағдай жасап, ағылшын тілін меңгеруді, Интернетті пайдалануды жеңілдетеді», - деп жазады мақала авторы.

Ши Чжунсяо қазақ тіліне аудару ісімен 1962 жылдан бері айналысып келеді, осы кезең барысында «Қазақ әліпбиі транслитерациясының ережелері», «Қазақ халық әндерінің өлең құрылысына қысқаша талдау және олардың жолма-жол аударылуы», т.б. көптеген ғылыми еңбектерді жазды.

«Қазақ тілі өте бейнелі тіл. Тіпті ауызекі сөйлеу тілінде де кестелі сөздердің молдығы, бай сөздік қоры қазақтардың өмір салтымен ғасырлар бойы қалыптасып келген жайт», - дейді ол. Ши Чжунсяо жас кезінде шыңжаңдық малшы шаруалардың ауылдарына барғанды, айтыс тыңдағанды құлағының құрышын қандыруды ұнататын. Қазақ тілі оны сол кезде-ақ ерекше әуезділігімен баурап әкетті.

Мақалада латын жазуы негізіндегі қытай иероглифтерінің айтылу жүйесін - «пиньинь» (pinyin) жасау тарихына қысқаша шолу жасалады.

1965 жылы Қытайда қазақ тілін де латын жазуына көшіру туралы мәселе қозғалған, тіпті латын графикасы енгізілген де болатын. Алайда кейіннен, 1982 жылы ҚХР Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданының халық үкіметі қазақ тілін араб графикасы негізіндегі төте жазуға қайта көшіріп, латын графикасын тек фонетикалық таңбалар күйінде қалдырды.

Шыңжаң сауда-экономикалық училищесінің аға оқытушысы Назархат Мижит төте жазуына қарағанда латын графикасында жазуға үйрету әлдеқайда оңай екенін айтады.

«Араб жазуындағы әліпбиде әріптер жеке тұрғанда, сөз басында, сөз ортасында және сөз соңында - 4 түрлі формада жазылады. Бұл жазуға үйретуді қиындатып жібереді. Қазақстанда латын графикасына көшу бастамасының көтерілуі Қытайдағы ұйғыр және қазақ әліпбилері үшін нағыз қуанышты жаңалық болды», - дейді ол.

«Жібек жолының жаңа көкжиегі» басылымы Шыңжаңның танымал «Таң» қазақ әдеби журналының бас редакторы Мақсат Нұрғазының да пікірін келтіреді. «Төте жазу Шыңжаңдағы қазақ әдебиетінің құрамдас бөлігі болғанмен, Интернет дәуірінде оның заманмен ілесуі қиынға соғады, ал латын жазуының бұл ретте артықшылықтары көп. Оның үстіне қазақ тілі Шыңжаңдағы басқа ұлт өкілдері арасында да танымалдылыққа ие, ал жастар ұялы телефондарында негізінен латын графикасын қолданады. Қазақ тілі әліпбиі латынға көшсе, оны үйрену айтарлықтай жеңілдейтін еді», - дейді ол.

Ши Чжунсяоның айтуынша, Қытайда қазақ тілінің ақпараттандырылуы 30 жылдан бері жалғасып келеді. Ақпараттық технологияларды араб графикасына негізделген қазақ әліпбиімен жасау кезінде қиындық туындамағанмен, таңбалар жүйесін дыбыстық қабылдауда қиындық туындайды. «Қазақ тілінің 8 дауысты дыбысы 4 пернемен жазылады, бұл жағдай оларды шатастырып алмас үшін мұқият болуды талап етеді», - дейді қытай филологы.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.05.2018

Қ.Тоқаев: Атырау облысы – ел экономикасының флагманы

23.05.2018

Жаңаөзенде судағы қауіпсіздік ережелері түсіндірілді

23.05.2018

Маңғыстауда өрт қауіпсіздігі бойынша 77 бекет орнатылды

23.05.2018

Маңғыстаулық полицейлер мұқтаж отбасыларға көмек берді

23.05.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясының Қорғаныс министрі С.Шойгумен кездесті

23.05.2018

Менингиттен қалай қорғану керек?

23.05.2018

«Баян сұлу» жобасының жеңімпазы анықталды

23.05.2018

Қазақ әдебиеті әлем тілдерінде сөйлейді

23.05.2018

Л.Гирш көпшілікке «Стихи о войне и мире» өлеңдер жинағын таныстырды

23.05.2018

Қазақстан Президенті қорғаныс ведомстволарының министрлерімен кездесті

23.05.2018

Қызылордада жасырын казино ашқан азамат ұсталды

23.05.2018

Сотқа жүгінбей татуласуға болады

23.05.2018

«Петропавл–Қорған» бағытындағы тас жолға 27 миллиард теңге бөлінбек

23.05.2018

Маңғыстауда сот жүйесін жетілдірудің 7 бағыты талқыланды

23.05.2018

Петропавлда омарташы мамандар оқытыла бастады

23.05.2018

Қазақстандықтар жеке мәліметтеріне қолжетімділікке тыйым сала алады

23.05.2018

«Азаматтарға арналған үкімет» 8 млн адамның цифрлық сауаттылығын арттырмақ

23.05.2018

«Арсеналға» жаңа бапкер келді

23.05.2018

Елбасы V халықаралық «KADEX-2018» көрмесінің ашылу рәсіміне қатысты

23.05.2018

Алматыда «Жас өркен» жастар орталығы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Мектеп вальсі туралы ой

Соңғы қоңырау – мектеп бітіруші түлектердің жанын тербететін аяулы сәт. Алабұртқан сезім, алып-ұшқан арман, үміт пен күдік. Одан өзге? Мектеп вальсі. Иә, мектеп вальсі туралы әр жүрек түкпірінде жазылмаған бір-бір шығарма бар шығар. Бұл – мектеп қабырғасымен, дос-құрбылармен ғана қоштасу емес, іште бұғып жатқан мөлдір, алғашқы алақұйын сезімдермен де қоштасу.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қызғаныш деген қызыл ит

Заты адам баласымен бірге жасасып келе жатқан, көнермес те көгер­мес сезімдердің бірі – қызғаныш. Адам­ның көзіне шел қапта­та­тын қара қыз­ға­ныштардан кекшілдік пен күн­шілдік, бақас­тық пен бақталастық қоз­дап, неше түрлі қылмыстар жасалып жата­ты­ны да ешкімге құпия емес. 

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Алматының алмасы. Шырын қайда?..

Алматы жұрты күнде жауған жауын­мен, түнде ұрған суықпен жағаласып жүріп Алатаудың бөктеріндегі биылғы алма бақ гүл шашқан көркем шақтан көз жазып қалған сыңайлы. Содан ба екен, біреу «Биыл алма гүлдеді ме?» десе, біреу «Биыл өзі алма бола ма?» дейді қамығып. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Рух көтерудің жолы

Кейінгі өскелең жас ұрпақты патриот­тық рухта қалай тәрбиелейміз, ертеңгі ел қорғар өрендеріміздің бойына отаншылдық пен патриотизмді, елге, жерге деген сүйіс­пен­шілік сезімін  қалыптастырып, келешекте ержүрек, батыл болып өсулері үшін не істеуіміз керек деп,  жастардың ертеңгі тағдыры мен таңдауына жиі бас ауыртып, жанымыздың жабырқап жататыны рас.

Қамбар Ахмет,

Каспий мен Қара теңіздерді жалғау кімге тиімді?

Мамырдың екінші онкүндігінде ақпарат һәм саясат алаңында қызу тал­қыланған тақырыптың бірі – Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Каспий мен Қара теңіздің арасын жал­ғайтын «Еуразия» каналын салу жөніндегі пікірі болды. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу