Тілде буын жоқ...

Көп сөйлейміз. Көпіріп. Әңгі­ме­­ні көп айтамыз. Тіл безеп. Ше­шенсиміз. Көсемсиміз. Кеуде ұра­мыз. Біз білеміз дейміз. Біздікі ғана дұрыс. Өзгелердікі сандырақ. Біз ба­тырмыз. Біз ақынбыз. Біздей данышпан халық жоқ. Осының бәрі рас па екен өзі?..

Егемен Қазақстан
16.11.2017 223
2

«...Есті ел қандай атауда болса да та­рихи орындарын, отырған иеліктерін қаз-қалпында сақтайды. Біз болсақ тұрақсызбыз» деп жазыпты газетімізде жарияланған бір мақалаға үн қатқан Мағрипа Шөжеғұлқызы атты оқырман. Алдыңғы буын ақсақалдарымыз айтатын сөз еді. Ер-азаматтар айтатын сөз еді. Олардан қайыр болмаған соң, шыдамы таусылып өзім-ақ айтып бе­рейінші де­ген болуы керек. Орынды пі­кір. Ашық айтылған. Шындықты ай­ту үшін қай заманда да ештеңеден қай­мықпай қасқайып тұрып айтуға тура келген. Бұрындары, әрине. Кешегі кеңестік кезде, демократияның жоқ кезінде біздің көптеген азаматтары­мыз шырылдаған шындықты талай-талай айтты. Соның салдарынан қыз­меттерінен айырылғандар да болды. Сон­да да айта берді. Өз бас­тарының пайдасы үшін емес, елі үшін айтты. Кейінгі кездері де айтушылар болды Шерағаң сияқты. Бірақ Шерағаң жалғыз еді. Үні «шықпады»...   

Жоқ... Біз әлі де айтып жатырмыз. Тіпті бұрынғыдан әлдеқайда көп айтатын болдық. Бар айырмашылығы қа­зіргі айтқандарымызда мән-мағына жоқ. Су татиды. Әншейін мақтаншылық. Одан қалды астамшылық. Одан қалды мық­тыларға жағыну. Жарамсақтану. Көл­гірсу. Білгішсіну. Жаппай солай. Сондықтан да көпшілік жұрт күледі. Кейде Абай ХІХ ғасырдағы өлеңдерін ХХІ ғасырда өмір сүретін қазақтарға ар­наған жоқ па екен деп ойлаймын. Құдайдың құдіретімен «Бойы бұлғаң, сөзі жылмаңнан» бастап бүкіл өлеңдері бүгінгі біз туралы. 

Ал, шенеуніктер ше? Олардың да ауыз­дарына дамыл жоқ. Соған қарағанда қолдары бос, уақыттары көп. Қаптаған жиналыс. Жағалай уәде. Біз ананы әйтіп жатырмыз, мынаны бүйтіп жатырмыз деп бас­тайды. Содан соң ананы әйтетін боламыз, мынаны бүйтетін боламыз деп аяқтайды. Қашан?.. Ел табысын есе­лейтін істерді де енді ғана қолға алып жат­қан сияқтымыз. Мәселен, ауыл шаруа­шылығын дамыту керек екендігі ғасырлар бойы мал бағудан өзге ештеңе бі­тірмеген қазақтың есіне жаңа ғана түс­ті. 

Жалпы, ананы алай қылу керек еді,­ мынаны былай қылу керек еді деген сияқты білгіштік біздің бәрімізге ор­­тақ қасиет. Ұсыныс, пікір айтудан еш­қашан кенде болған емеспіз. Бірақ, ол жұ­мыстарды кім істейді? Сол жағы түсі­ніксіздеу. 

Қолдарында азды-көпті билігі, азын-аулақ қаржысы болып, ара-тұра болса да уәделерін орындап тұрғандықтан ба екен, әйтеуір бұрынғы шенеуніктердің едәуір беделі болушы еді. Халық та бір­шама сыйлайтын. Бүгінде ол жоқ. Шенеунік туралы әңгіме қозғалса, бі­раз ағайын кірпідей жиырылады. Әй, қой­шы соларды, қара бастарының қамын күйттеуден артылмайтын адам кімге қайыр қылушы еді дейді. Еліңді, жеріңді ойлап жатқан олар жоқ деп тыжырынады. Бұл әрине, жақсы емес. Халық мемлекеттік қызметшілерге сенуі тиіс. Тек сонда ғана адамдар адал еңбек етуге тырысады. Болашағына үмітпен қарайды. Өзіміз жиі қайталайтын па­трио­тизмің де осындайдан пайда болады. Біз болсақ іспен дәлелденетін па­триотизмнің өзін сөзге айналдырып ал­дық. 

Сөз бар жерде, іс жоқ дейтін қағидаға илансақ, біздің көп сөзділігіміздің өзі үлкен күмән туғызады. «Сөз – сабан, іс – дән» депті бұрынғы өткен ата-бабаларымыз. Ол аз десең, «Сөз бергенге ерме, бөз бергенге ер: сөз бейнет болар, бөз­ көйлек болар» дейтін мәтел тағы бар. Осын­дайдан ғой біз өзі не істеп, не тындырып жүрміз деп ойлайтының.

Неліктен сөзге сонша үйірміз? Өйт­кені «ауызбен орақ ору» оңай. Ал, біз­ қашанда оңайына қарай жүгіріп дағ­дыланғанбыз. Жоғарыда өзіміз мысал келтірген мақалада жапондар туралы айтылады. Естіген құлақта жазық жоқ, сол жапондарыңыз көшеде кездесіп қалған танысымен тоқтап тұрып амандасудың өзіне уақытым кетіп қалады деп уайым­дап, оң қолымен кеудесін басып, жы­миып, басын изеп қана өте шығатын кө­рінеді. Ал, біз ше?.. «Ота ала келген әйелдің отыз ауыз сөзі бар» дегенді айтқан кімдер еді...

Жақында бір танысыммен кездейсоқ ұшы­расып қалып, жарты сағаттан астам тұ­рып әңгімелестік. Артынан үйге кел­­­ген соң жаңағы кісімен не туралы сөй­­­лескенімді есіме түсіре алсамшы. Сөй­тсе, ананы-мынаны айтып, қысыр әңгімемен уақытты босқа өткізіппіз. 

Сағаттарға созылатын ақындар айтысы мен қазақтың тойлары ше? Шыққан ақшаны қойшы. «Ақша дегенің қағаз емес пе» дейді оны айтсаң тағы. Бәрінен бұрын уақытты айтсаңшы, зая кеткен. Өркениетті елдерде белгілі бір кәсіппен айналысу үшін уақыт жеткізе алмай қиналады екен. Біз болсақ уақытты өткізе алмай қиналамыз. Осыдан кейін қазақты ғажап емес деп көр!

Біреулердің қазақты тағы жамандапты ғой деп ренжитінін білем. Енді қайтейін. Айтып қалған ауыз.

Тілде буын жоқ...

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.10.2018

Ел бірлігі – басты құндылық

22.10.2018

Сүйіспеншілік сабағы

22.10.2018

Ақпараттық кеңістік артықшылығы

22.10.2018

Қаржы саласы қарқын береді

22.10.2018

Данияр Елеусіновтің әлемдік рейтингтегі орны жоғарылады

22.10.2018

Өмірұзақ Кенжебеков: Блокчейн алыс болашақ емес, осы шақ

22.10.2018

Райымбек бұлағы

22.10.2018

«Қызыл трактор» Нью-Йоркте жүр

22.10.2018

«Әз-аға, қазағымның күй абызы...»

22.10.2018

Елеусіновтің кезекті жеңісі

22.10.2018

Ерлан Серікжанов: Токиоға нағыз мықты балуан барғаны дұрыс

22.10.2018

19 жыл бойы алтынды аңсап келеміз...

22.10.2018

Жатақхана құрылысы жанданады

22.10.2018

Жастарды қолдау – басым бағыттардың бірі

22.10.2018

Бүгін - Халықаралық мектеп кітапханаларының күні

22.10.2018

Баспанасы бар жандар бақуатты

22.10.2018

Депутаттар ел ішінде

22.10.2018

Арыстанбек Мұхамедиұлы Алматы облысына арнайы сапармен келді

22.10.2018

Жолдау міндеттеріне сай Астанада ауқымды шаралар басталды

22.10.2018

Сенат Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Қарағандыға жұмыс сапарымен барды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Дидар Амантай,

Kınoádebıet

Teginde, ult ádebıeti men qazaq kıno­sy arasynda, sonaý Sháken Aımanov, Májıt Begalın, Sultan Qojyqov, Abdolla Qarsaqbaev zamanynan beri qalyptasqan ónegeli dástúr, jaqsy qarym-qatynas, tyǵyz baılanys búginde óz jalǵasyn taýyp otyr.

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу