Тілде буын жоқ...

Көп сөйлейміз. Көпіріп. Әңгі­ме­­ні көп айтамыз. Тіл безеп. Ше­шенсиміз. Көсемсиміз. Кеуде ұра­мыз. Біз білеміз дейміз. Біздікі ғана дұрыс. Өзгелердікі сандырақ. Біз ба­тырмыз. Біз ақынбыз. Біздей данышпан халық жоқ. Осының бәрі рас па екен өзі?..

Егемен Қазақстан
16.11.2017 212

«...Есті ел қандай атауда болса да та­рихи орындарын, отырған иеліктерін қаз-қалпында сақтайды. Біз болсақ тұрақсызбыз» деп жазыпты газетімізде жарияланған бір мақалаға үн қатқан Мағрипа Шөжеғұлқызы атты оқырман. Алдыңғы буын ақсақалдарымыз айтатын сөз еді. Ер-азаматтар айтатын сөз еді. Олардан қайыр болмаған соң, шыдамы таусылып өзім-ақ айтып бе­рейінші де­ген болуы керек. Орынды пі­кір. Ашық айтылған. Шындықты ай­ту үшін қай заманда да ештеңеден қай­мықпай қасқайып тұрып айтуға тура келген. Бұрындары, әрине. Кешегі кеңестік кезде, демократияның жоқ кезінде біздің көптеген азаматтары­мыз шырылдаған шындықты талай-талай айтты. Соның салдарынан қыз­меттерінен айырылғандар да болды. Сон­да да айта берді. Өз бас­тарының пайдасы үшін емес, елі үшін айтты. Кейінгі кездері де айтушылар болды Шерағаң сияқты. Бірақ Шерағаң жалғыз еді. Үні «шықпады»...   

Жоқ... Біз әлі де айтып жатырмыз. Тіпті бұрынғыдан әлдеқайда көп айтатын болдық. Бар айырмашылығы қа­зіргі айтқандарымызда мән-мағына жоқ. Су татиды. Әншейін мақтаншылық. Одан қалды астамшылық. Одан қалды мық­тыларға жағыну. Жарамсақтану. Көл­гірсу. Білгішсіну. Жаппай солай. Сондықтан да көпшілік жұрт күледі. Кейде Абай ХІХ ғасырдағы өлеңдерін ХХІ ғасырда өмір сүретін қазақтарға ар­наған жоқ па екен деп ойлаймын. Құдайдың құдіретімен «Бойы бұлғаң, сөзі жылмаңнан» бастап бүкіл өлеңдері бүгінгі біз туралы. 

Ал, шенеуніктер ше? Олардың да ауыз­дарына дамыл жоқ. Соған қарағанда қолдары бос, уақыттары көп. Қаптаған жиналыс. Жағалай уәде. Біз ананы әйтіп жатырмыз, мынаны бүйтіп жатырмыз деп бас­тайды. Содан соң ананы әйтетін боламыз, мынаны бүйтетін боламыз деп аяқтайды. Қашан?.. Ел табысын есе­лейтін істерді де енді ғана қолға алып жат­қан сияқтымыз. Мәселен, ауыл шаруа­шылығын дамыту керек екендігі ғасырлар бойы мал бағудан өзге ештеңе бі­тірмеген қазақтың есіне жаңа ғана түс­ті. 

Жалпы, ананы алай қылу керек еді,­ мынаны былай қылу керек еді деген сияқты білгіштік біздің бәрімізге ор­­тақ қасиет. Ұсыныс, пікір айтудан еш­қашан кенде болған емеспіз. Бірақ, ол жұ­мыстарды кім істейді? Сол жағы түсі­ніксіздеу. 

Қолдарында азды-көпті билігі, азын-аулақ қаржысы болып, ара-тұра болса да уәделерін орындап тұрғандықтан ба екен, әйтеуір бұрынғы шенеуніктердің едәуір беделі болушы еді. Халық та бір­шама сыйлайтын. Бүгінде ол жоқ. Шенеунік туралы әңгіме қозғалса, бі­раз ағайын кірпідей жиырылады. Әй, қой­шы соларды, қара бастарының қамын күйттеуден артылмайтын адам кімге қайыр қылушы еді дейді. Еліңді, жеріңді ойлап жатқан олар жоқ деп тыжырынады. Бұл әрине, жақсы емес. Халық мемлекеттік қызметшілерге сенуі тиіс. Тек сонда ғана адамдар адал еңбек етуге тырысады. Болашағына үмітпен қарайды. Өзіміз жиі қайталайтын па­трио­тизмің де осындайдан пайда болады. Біз болсақ іспен дәлелденетін па­триотизмнің өзін сөзге айналдырып ал­дық. 

Сөз бар жерде, іс жоқ дейтін қағидаға илансақ, біздің көп сөзділігіміздің өзі үлкен күмән туғызады. «Сөз – сабан, іс – дән» депті бұрынғы өткен ата-бабаларымыз. Ол аз десең, «Сөз бергенге ерме, бөз бергенге ер: сөз бейнет болар, бөз­ көйлек болар» дейтін мәтел тағы бар. Осын­дайдан ғой біз өзі не істеп, не тындырып жүрміз деп ойлайтының.

Неліктен сөзге сонша үйірміз? Өйт­кені «ауызбен орақ ору» оңай. Ал, біз­ қашанда оңайына қарай жүгіріп дағ­дыланғанбыз. Жоғарыда өзіміз мысал келтірген мақалада жапондар туралы айтылады. Естіген құлақта жазық жоқ, сол жапондарыңыз көшеде кездесіп қалған танысымен тоқтап тұрып амандасудың өзіне уақытым кетіп қалады деп уайым­дап, оң қолымен кеудесін басып, жы­миып, басын изеп қана өте шығатын кө­рінеді. Ал, біз ше?.. «Ота ала келген әйелдің отыз ауыз сөзі бар» дегенді айтқан кімдер еді...

Жақында бір танысыммен кездейсоқ ұшы­расып қалып, жарты сағаттан астам тұ­рып әңгімелестік. Артынан үйге кел­­­ген соң жаңағы кісімен не туралы сөй­­­лескенімді есіме түсіре алсамшы. Сөй­тсе, ананы-мынаны айтып, қысыр әңгімемен уақытты босқа өткізіппіз. 

Сағаттарға созылатын ақындар айтысы мен қазақтың тойлары ше? Шыққан ақшаны қойшы. «Ақша дегенің қағаз емес пе» дейді оны айтсаң тағы. Бәрінен бұрын уақытты айтсаңшы, зая кеткен. Өркениетті елдерде белгілі бір кәсіппен айналысу үшін уақыт жеткізе алмай қиналады екен. Біз болсақ уақытты өткізе алмай қиналамыз. Осыдан кейін қазақты ғажап емес деп көр!

Біреулердің қазақты тағы жамандапты ғой деп ренжитінін білем. Енді қайтейін. Айтып қалған ауыз.

Тілде буын жоқ...

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.12.2017

Қостанайдың Жітіқара ауданында заманауи астық сақтау  қоймасы ашылды

14.12.2017

Ақмола облысында Біржан сал ауданы пайда болды

14.12.2017

Студенттер «ақылды үйде» тұрады

14.12.2017

Болашақ журналистер «Егемен Қазақстанда» қонақта болды

14.12.2017

Келіншектің баласы (баллада)

14.12.2017

Тоқаевтың төрағалық етуімен Парламент Сенатының отырысы өтті

14.12.2017

Қостанай облысында шалғай ауылға су құбыры тартылды

14.12.2017

«Алаш жолы» атты кітап жарық көрді

14.12.2017

Қостанай облысында екі бірдей елді мекенге көгілдір отын келді

14.12.2017

Тәуелсіздікке тарту: Созақта жаңа 6 нысан пайдалануға берілді

14.12.2017

Сенат комитеті Кеден кодексінің жобасын қарады

14.12.2017

Халифа Алтайдың жары өмірден өтті

14.12.2017

Меморандум мақсатына жете алмады

14.12.2017

Тележурналист, майталман дубляжшы, режиссер Әсемғазы Қапанұлы қайтыс болды

14.12.2017

Валерий Карпин Павлодарға келді

14.12.2017

Ақтау халықаралық әуежайы 1 миллионыншы жолаушыға қызмет көрсетті

14.12.2017

Түпқараған ауданының ахуалы айтылды

14.12.2017

Марат бастамашы болған марафон

14.12.2017

«Қансонар» қанат жайып келеді

14.12.2017

Мемлекеттік бағдарламалардың орындалуы талқыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Әділеттің ақ жолынан Трампша аттау

Жуырда АҚШ президенті Дональд Трамп Иерусалимді Израильдің ас­та­на­сы дегенді мойындап, АҚШ ел­шілігінің Тель-Авивтен сол қалаға кө­шірілетінін мәлімдеді. Үстіміздегі жылдың маусым айында ғана елші­лікті көшіруді кейінге қалдырған Трамп­тың бұл шешімі қандай да бір қы­сы­мның күштілігінен екені көрініп тұр.   

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Дарын мен қарым

Дарын – тағдырдың сыйы. Ұстай алсаң құстай ұшасың, ұстай алмасаң мұрттай ұшасың. Ұстай алғанның қарымы зор. Бағы биік. Затына қарай аты, еңбегіне қарай өнбегі телегей теңіз. Ұстай алмағанның ұсқыны кірмейді. Қадамы ілгері жүрмейді. Қанша жетектегенмен, қамқорлық көрсеткен кері кетіп, күндердің күнінде күлкіге айналып, көлденең «кермеге» ұрына береді. Мұны өмір сабағына көз жібергенде көріп-біліп отырмыз.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Абыздар мен Алыптар

Кезінде қазақ әдебиетінің классик ақсақалы Ғабит Мүсіреповтің «Социалистік Қазақстан» газетінде шыққан «Дәстүр және жаңашылдық» деген мақаласы жан сарайын өзі айтатын есрафіл самалындай желпіп, зиялы қауым мен жазушы жамағатқа кеңестік тымырсықтың көбесін сөккен сәуледей әсер етіп еді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Елуден кейінгі өмір

Қазіргі қоғамымызда қызықты өзгерістер жүріп жатыр. Соның бір­азы адам жасына да қатысты.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Билер соты

Ұлы Дала өркениеті тарихында Билер сотының құқықтық, саяси-әлеуметтік, тарихи-мәдени, рухани-дүниетанымдық, ұлттық-халықтық, философиялық құн­дылықтары айрықша. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу