Тілде буын жоқ...

Көп сөйлейміз. Көпіріп. Әңгі­ме­­ні көп айтамыз. Тіл безеп. Ше­шенсиміз. Көсемсиміз. Кеуде ұра­мыз. Біз білеміз дейміз. Біздікі ғана дұрыс. Өзгелердікі сандырақ. Біз ба­тырмыз. Біз ақынбыз. Біздей данышпан халық жоқ. Осының бәрі рас па екен өзі?..

Егемен Қазақстан
16.11.2017 222

«...Есті ел қандай атауда болса да та­рихи орындарын, отырған иеліктерін қаз-қалпында сақтайды. Біз болсақ тұрақсызбыз» деп жазыпты газетімізде жарияланған бір мақалаға үн қатқан Мағрипа Шөжеғұлқызы атты оқырман. Алдыңғы буын ақсақалдарымыз айтатын сөз еді. Ер-азаматтар айтатын сөз еді. Олардан қайыр болмаған соң, шыдамы таусылып өзім-ақ айтып бе­рейінші де­ген болуы керек. Орынды пі­кір. Ашық айтылған. Шындықты ай­ту үшін қай заманда да ештеңеден қай­мықпай қасқайып тұрып айтуға тура келген. Бұрындары, әрине. Кешегі кеңестік кезде, демократияның жоқ кезінде біздің көптеген азаматтары­мыз шырылдаған шындықты талай-талай айтты. Соның салдарынан қыз­меттерінен айырылғандар да болды. Сон­да да айта берді. Өз бас­тарының пайдасы үшін емес, елі үшін айтты. Кейінгі кездері де айтушылар болды Шерағаң сияқты. Бірақ Шерағаң жалғыз еді. Үні «шықпады»...   

Жоқ... Біз әлі де айтып жатырмыз. Тіпті бұрынғыдан әлдеқайда көп айтатын болдық. Бар айырмашылығы қа­зіргі айтқандарымызда мән-мағына жоқ. Су татиды. Әншейін мақтаншылық. Одан қалды астамшылық. Одан қалды мық­тыларға жағыну. Жарамсақтану. Көл­гірсу. Білгішсіну. Жаппай солай. Сондықтан да көпшілік жұрт күледі. Кейде Абай ХІХ ғасырдағы өлеңдерін ХХІ ғасырда өмір сүретін қазақтарға ар­наған жоқ па екен деп ойлаймын. Құдайдың құдіретімен «Бойы бұлғаң, сөзі жылмаңнан» бастап бүкіл өлеңдері бүгінгі біз туралы. 

Ал, шенеуніктер ше? Олардың да ауыз­дарына дамыл жоқ. Соған қарағанда қолдары бос, уақыттары көп. Қаптаған жиналыс. Жағалай уәде. Біз ананы әйтіп жатырмыз, мынаны бүйтіп жатырмыз деп бас­тайды. Содан соң ананы әйтетін боламыз, мынаны бүйтетін боламыз деп аяқтайды. Қашан?.. Ел табысын есе­лейтін істерді де енді ғана қолға алып жат­қан сияқтымыз. Мәселен, ауыл шаруа­шылығын дамыту керек екендігі ғасырлар бойы мал бағудан өзге ештеңе бі­тірмеген қазақтың есіне жаңа ғана түс­ті. 

Жалпы, ананы алай қылу керек еді,­ мынаны былай қылу керек еді деген сияқты білгіштік біздің бәрімізге ор­­тақ қасиет. Ұсыныс, пікір айтудан еш­қашан кенде болған емеспіз. Бірақ, ол жұ­мыстарды кім істейді? Сол жағы түсі­ніксіздеу. 

Қолдарында азды-көпті билігі, азын-аулақ қаржысы болып, ара-тұра болса да уәделерін орындап тұрғандықтан ба екен, әйтеуір бұрынғы шенеуніктердің едәуір беделі болушы еді. Халық та бір­шама сыйлайтын. Бүгінде ол жоқ. Шенеунік туралы әңгіме қозғалса, бі­раз ағайын кірпідей жиырылады. Әй, қой­шы соларды, қара бастарының қамын күйттеуден артылмайтын адам кімге қайыр қылушы еді дейді. Еліңді, жеріңді ойлап жатқан олар жоқ деп тыжырынады. Бұл әрине, жақсы емес. Халық мемлекеттік қызметшілерге сенуі тиіс. Тек сонда ғана адамдар адал еңбек етуге тырысады. Болашағына үмітпен қарайды. Өзіміз жиі қайталайтын па­трио­тизмің де осындайдан пайда болады. Біз болсақ іспен дәлелденетін па­триотизмнің өзін сөзге айналдырып ал­дық. 

Сөз бар жерде, іс жоқ дейтін қағидаға илансақ, біздің көп сөзділігіміздің өзі үлкен күмән туғызады. «Сөз – сабан, іс – дән» депті бұрынғы өткен ата-бабаларымыз. Ол аз десең, «Сөз бергенге ерме, бөз бергенге ер: сөз бейнет болар, бөз­ көйлек болар» дейтін мәтел тағы бар. Осын­дайдан ғой біз өзі не істеп, не тындырып жүрміз деп ойлайтының.

Неліктен сөзге сонша үйірміз? Өйт­кені «ауызбен орақ ору» оңай. Ал, біз­ қашанда оңайына қарай жүгіріп дағ­дыланғанбыз. Жоғарыда өзіміз мысал келтірген мақалада жапондар туралы айтылады. Естіген құлақта жазық жоқ, сол жапондарыңыз көшеде кездесіп қалған танысымен тоқтап тұрып амандасудың өзіне уақытым кетіп қалады деп уайым­дап, оң қолымен кеудесін басып, жы­миып, басын изеп қана өте шығатын кө­рінеді. Ал, біз ше?.. «Ота ала келген әйелдің отыз ауыз сөзі бар» дегенді айтқан кімдер еді...

Жақында бір танысыммен кездейсоқ ұшы­расып қалып, жарты сағаттан астам тұ­рып әңгімелестік. Артынан үйге кел­­­ген соң жаңағы кісімен не туралы сөй­­­лескенімді есіме түсіре алсамшы. Сөй­тсе, ананы-мынаны айтып, қысыр әңгімемен уақытты босқа өткізіппіз. 

Сағаттарға созылатын ақындар айтысы мен қазақтың тойлары ше? Шыққан ақшаны қойшы. «Ақша дегенің қағаз емес пе» дейді оны айтсаң тағы. Бәрінен бұрын уақытты айтсаңшы, зая кеткен. Өркениетті елдерде белгілі бір кәсіппен айналысу үшін уақыт жеткізе алмай қиналады екен. Біз болсақ уақытты өткізе алмай қиналамыз. Осыдан кейін қазақты ғажап емес деп көр!

Біреулердің қазақты тағы жамандапты ғой деп ренжитінін білем. Енді қайтейін. Айтып қалған ауыз.

Тілде буын жоқ...

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.07.2018

Қамбаш көлінде демалушылардың қатары жыл сайын көбейіп келеді

18.07.2018

Сыр өңірінде жазасын өтеушілер диплом алып жатыр

18.07.2018

Қызылордада қалалық аурухана жаңа құрылғылармен толықты

18.07.2018

Жалағаш ауданында күн электр станциясының құрылысы басталды

18.07.2018

Елімізде жеңіл автокөліктердің саны артты

18.07.2018

Ұлттық ұланның «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы жас офицерлермен толықты

18.07.2018

Ханшалар киген қасаба

18.07.2018

Степ­ногорск қалалық тарихи-өлкетану музейі ашылды

18.07.2018

Алматыда Кореямен бірлескен клиника ашылды

18.07.2018

Шекара туралы толғау

18.07.2018

Қытай елінің айшықтары

18.07.2018

Тұманды сейілткен «Талан

18.07.2018

Мағжанның «Батыр Баяны»

18.07.2018

Жеткіншектер сауықтыру лагерінде өз-өзін жетілдіре түсті

18.07.2018

Жетісайдағы Бауыржан Момышұлы атындағы №6 мектеп-гимназия үздіктері көп үлгілі мектеп

18.07.2018

Семейлік оқушылар дін тарихын оқиды

18.07.2018

«Цифрлы Қазақстан» үлкен мүмкіндіктер сыйлайды

18.07.2018

Батыс Қазақстан облысында екі мектеп пайдалануға беріледі

18.07.2018

Жауын жастана жантайған Жабағы батыр

18.07.2018

Сынақтар шежіресінен сыр шертеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ауыл шаруашылығын цифрландыру болашақтың баламасыз жолы

Әлем елдерінде қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын цифрландыру қарқынды түрде жүріп жатыр. Уақыт өткен сайын бұл салада неше түрлі жаңа технологиялар пайда болып, олар жедел түрде өндіріске ен­гізілуде. Мәселен, Еуропадағы компания­лар енді егістік жағдайын зерттеумен ай­на­лысатын дрондарды да шығара бас­тады. Бұл машиналар фермерлердің егіс шы­ғымдылығын алдын ала болжап бі­лу­леріне жағдай туғызуда. Осы үдеріс ке­ңі­нен қанат жая келе, бүкіл ел бойынша әрбір егіс алқабының шығымдылығын күні бұрын анықтау мүмкіндігі пайда болатын көрінеді. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ормуз бұғазы жабылған жағдайда...

Осы айдың басында Иран Ислам Рес­публикасының президенті Хасан Рухани Швейцария еліне жасаған сапары кезінде мұнай импорттаушы мемлекеттер Иранның мұнайын сатып алмаған жағдайда Ормуз бұғазын жауып тастайтындарын мәлімдеді. Президенттің бұл мәлімдемесі АҚШ билігінің Иран мұнайын сатып алмауға өз одақтастарын ықтиярсыз көндіруге бағытталған қысымына байланысты болса керек.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу