Тәртіп пен жазу

...Жазудың, еңбектің тұрақ­ты­лығы жазушы үшін әрқашан бере­келі болған. Белгілі бір уақытта ға­на жазсаң, қанша күшіңді сақ­тай­сың!

Егемен Қазақстан
17.11.2017 3509

Поль Валери секілді таң­сәрі­де болсын, кешкі бесте я түс­тен кейін ғана төсегінен тұра­тын Ла­мар­тин­ге ұқ­са, тіпті көп жазу­шы­ның сү­йік­ті уа­қытына айналған түн ор­та­сын­да жазсаң да тұрақты бол­саң жете­ді. Біздің заман жазушы­ларды түн­­де жазуға мәжбүрледі десек, қа­те­ле­сер едік. Vigiliae noctae – түн­гі сер­гек­тік, рефрен секілді көп­те­ген жазу­шылардың өмірінде қай­таланған. 

Бюффон, Гете, Вальтер Скотт, Виктор Гюго, Бодлер, Флобер­лер ше­неу­ніктің жұмысына кел­ге­нін­­дей уақытылы жазу үстелі­не оты­ра­тын. Бұлай жұмыс істеу­ді әдеті­не ай­нал­дырған жазу­шы­лардың ті­зі­­­мін жаса­­сақ, тіпті ұзап кетер еді. Бі­­рақ солард­ың бәрі ә деген­нен-ақ тәр­­тіп­пен жұмыс істе­меген. Тұ­­­рақ­­­­ты жазу уақыт өте келе қа­лып­­­­та­­­сып, жазушы қаламы төсе­­ліп, клас­­­сика­лық шығармалар кез­­­дей­­­соқ, «ба­қытты» сәттерде жа­­зыл­­­­май­­­ты­­нын толық сезінгенде беки түс­­­­кен. Әде­биет тарихындағы әр жа­у­­­һар туын­­­дының ар жағында тө­зім мен ең­бекке толы машақатты жол жатыр.

Ал егер жоспарланған уақытта ойың сан-саққа жүгіріп, жазуға құлық та, күш те жоқ болса не істей­сің? «Отыр» дейді Метерлинк, және өзі де үш сағат бойы ештеңе жазбай, теме­кі тартып қана уақытын өткізсе де, жазу үстелінен тұрмапты. «Ал мен болсам, ақ парақты алып ал­ғаш­қы сөйлемді жазамын. Менің сөй­лем­дерім мысық сияқты, қалай жаз­сам да төрт аяғы тең түседі. Ал­­ғаш­­қы сөзге ой тіркесіп қалам жүре кетеді», дейді Теофиль Готье өзі туралы. 

Ерекше темпераментті, арын­даған, эйфорияға икемді жазушы­лар да болады. Алқынған бұлақ сияқ­ты қаламдары мүлгуді біл­мей­ді. Өкінішке қарай бұндай жазу­шы­лардың шығармашылық мейрамдары жазған дүниелерін салқын ақыл­мен қайта оқығанда көңілсіз аяқ­талып жатады. Егер де осыдан ке­йін тоқмейілсулері басыл­маса, өз шы­ғармасына сын көз­бен қарай ал­мағаны үшін жақсы ат­тан айырылып тынады.

Ең нашар жазушының өзі ойына келген сөз бен кейіпкерден бас тартпайды. Түннің бір уағында тұрып бол­са да жазады. Тіпті ештеңе жаза ал­ма­ған күннің өзінде ке­йін бәрін рет­ке келтіру үшін, ой тап­­шылы­ғы­нан, жұтаңдығынан құты­лу үшін тәртібін бұзады.

Жазушылықта қатып қалған ештеңе жоқ. Дүниеде қанша жазушы болса, жазудың сонша әдісі бар. Жазу әдісі бірдей екі жазу­шыны табудың өзі қиын шы­ғар. Ең жаманы оқырман қолына да­йын кітапты алғанда, оның қа­лай дүниеге келгені туралы еш­қашан ойланбайды. Ертеңін жазу­шы­лықпен байланыстыратын жастар­дың да осы жазу еңбегі туралы ой­лан­байтыны қиын. Олардың көз алдына болашақ жұпар аңқы­ған раушан гүліндей елестейді. Қол­ы­на қалам алып, еңбектенуге кіріс­кенде, ештеңенің қиялдағыдай емес екеніне көздері жетеді. Сол кез­­де әлсіздер беріледі де, жазу­шы бо­ла­тындар раушан гүлін тіке­нек­тері­мен қоса қабылдайды. Бірде жас Мопассан Флобердің жазу үс­тін­дегі күйін көріп, өмірлік сабақ а­л­ған­дай болыпты. Қан қысымынан жүзі сұрланып, қызарған көзімен қолжазбаға әр сөзбен, тіркесті мүлт жіберіп алмайын деп үңілген қал­пы олжасын мұқият көздеп тұр­ған аңшыдан айнымапты, әріпке де­йін мұқият зер салуының өзі ойд­ың ырғағын бұзғысы келмеген ғажайып сезімталдықтан хабар бе­ріп тұрғандай. Сосын өте баяу жаза бас­таған. Жазған, өшірген, қайта жа­зып, сызған, бел ортасынан аямай сызылған жолдың үстінен басы­нан жазып, ұнамаса сызудан жалық­пай, көлденең тұрған бос жер­лерге дейін ойын түсірген. Беті діріл­деп, қабағының үстінен шым-шым тер ағып, мойны созылған. Кәрі арыстан ой мен сөздің арасында арпалысып отырғандай. 

Мұндай тым ауыр көрініс психо­логия­­дан гөрі, шығарма­шы­лық физио­ло­гияға жатады. Бұл тақы­рыптың өзін­де өте қызықты трактат жазуға бо­лар еді. Тыным­сыз, тұрақты еңбек үс­тіндегі жазушы болмысының, түр-сипатының қалай өзгеруі де бел­гілі дәрежеде шығармашылыққа әсер ететінін де айтпай кетуге болмас. 

Ян Парандовскийдің
«Сөз алхимиясы» 
кітабынан аударған 
Бағашар Тұрсынбайұлы,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.12.2017

Қостанайдың Жітіқара ауданында заманауи астық сақтау  қоймасы ашылды

14.12.2017

Ақмола облысында Біржан сал ауданы пайда болды

14.12.2017

Студенттер «ақылды үйде» тұрады

14.12.2017

Болашақ журналистер «Егемен Қазақстанда» қонақта болды

14.12.2017

Келіншектің баласы (баллада)

14.12.2017

Тоқаевтың төрағалық етуімен Парламент Сенатының отырысы өтті

14.12.2017

Қостанай облысында шалғай ауылға су құбыры тартылды

14.12.2017

«Алаш жолы» атты кітап жарық көрді

14.12.2017

Қостанай облысында екі бірдей елді мекенге көгілдір отын келді

14.12.2017

Тәуелсіздікке тарту: Созақта жаңа 6 нысан пайдалануға берілді

14.12.2017

Сенат комитеті Кеден кодексінің жобасын қарады

14.12.2017

Халифа Алтайдың жары өмірден өтті

14.12.2017

Меморандум мақсатына жете алмады

14.12.2017

Тележурналист, майталман дубляжшы, режиссер Әсемғазы Қапанұлы қайтыс болды

14.12.2017

Валерий Карпин Павлодарға келді

14.12.2017

Ақтау халықаралық әуежайы 1 миллионыншы жолаушыға қызмет көрсетті

14.12.2017

Түпқараған ауданының ахуалы айтылды

14.12.2017

Марат бастамашы болған марафон

14.12.2017

«Қансонар» қанат жайып келеді

14.12.2017

Мемлекеттік бағдарламалардың орындалуы талқыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Әділеттің ақ жолынан Трампша аттау

Жуырда АҚШ президенті Дональд Трамп Иерусалимді Израильдің ас­та­на­сы дегенді мойындап, АҚШ ел­шілігінің Тель-Авивтен сол қалаға кө­шірілетінін мәлімдеді. Үстіміздегі жылдың маусым айында ғана елші­лікті көшіруді кейінге қалдырған Трамп­тың бұл шешімі қандай да бір қы­сы­мның күштілігінен екені көрініп тұр.   

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Дарын мен қарым

Дарын – тағдырдың сыйы. Ұстай алсаң құстай ұшасың, ұстай алмасаң мұрттай ұшасың. Ұстай алғанның қарымы зор. Бағы биік. Затына қарай аты, еңбегіне қарай өнбегі телегей теңіз. Ұстай алмағанның ұсқыны кірмейді. Қадамы ілгері жүрмейді. Қанша жетектегенмен, қамқорлық көрсеткен кері кетіп, күндердің күнінде күлкіге айналып, көлденең «кермеге» ұрына береді. Мұны өмір сабағына көз жібергенде көріп-біліп отырмыз.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Абыздар мен Алыптар

Кезінде қазақ әдебиетінің классик ақсақалы Ғабит Мүсіреповтің «Социалистік Қазақстан» газетінде шыққан «Дәстүр және жаңашылдық» деген мақаласы жан сарайын өзі айтатын есрафіл самалындай желпіп, зиялы қауым мен жазушы жамағатқа кеңестік тымырсықтың көбесін сөккен сәуледей әсер етіп еді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Елуден кейінгі өмір

Қазіргі қоғамымызда қызықты өзгерістер жүріп жатыр. Соның бір­азы адам жасына да қатысты.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Билер соты

Ұлы Дала өркениеті тарихында Билер сотының құқықтық, саяси-әлеуметтік, тарихи-мәдени, рухани-дүниетанымдық, ұлттық-халықтық, философиялық құн­дылықтары айрықша. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу