Тәртіп пен жазу

...Жазудың, еңбектің тұрақ­ты­лығы жазушы үшін әрқашан бере­келі болған. Белгілі бір уақытта ға­на жазсаң, қанша күшіңді сақ­тай­сың!

Егемен Қазақстан
17.11.2017 3923
2

Поль Валери секілді таң­сәрі­де болсын, кешкі бесте я түс­тен кейін ғана төсегінен тұра­тын Ла­мар­тин­ге ұқ­са, тіпті көп жазу­шы­ның сү­йік­ті уа­қытына айналған түн ор­та­сын­да жазсаң да тұрақты бол­саң жете­ді. Біздің заман жазушы­ларды түн­­де жазуға мәжбүрледі десек, қа­те­ле­сер едік. Vigiliae noctae – түн­гі сер­гек­тік, рефрен секілді көп­те­ген жазу­шылардың өмірінде қай­таланған. 

Бюффон, Гете, Вальтер Скотт, Виктор Гюго, Бодлер, Флобер­лер ше­неу­ніктің жұмысына кел­ге­нін­­дей уақытылы жазу үстелі­не оты­ра­тын. Бұлай жұмыс істеу­ді әдеті­не ай­нал­дырған жазу­шы­лардың ті­зі­­­мін жаса­­сақ, тіпті ұзап кетер еді. Бі­­рақ солард­ың бәрі ә деген­нен-ақ тәр­­тіп­пен жұмыс істе­меген. Тұ­­­рақ­­­­ты жазу уақыт өте келе қа­лып­­­­та­­­сып, жазушы қаламы төсе­­ліп, клас­­­сика­лық шығармалар кез­­­дей­­­соқ, «ба­қытты» сәттерде жа­­зыл­­­­май­­­ты­­нын толық сезінгенде беки түс­­­­кен. Әде­биет тарихындағы әр жа­у­­­һар туын­­­дының ар жағында тө­зім мен ең­бекке толы машақатты жол жатыр.

Ал егер жоспарланған уақытта ойың сан-саққа жүгіріп, жазуға құлық та, күш те жоқ болса не істей­сің? «Отыр» дейді Метерлинк, және өзі де үш сағат бойы ештеңе жазбай, теме­кі тартып қана уақытын өткізсе де, жазу үстелінен тұрмапты. «Ал мен болсам, ақ парақты алып ал­ғаш­қы сөйлемді жазамын. Менің сөй­лем­дерім мысық сияқты, қалай жаз­сам да төрт аяғы тең түседі. Ал­­ғаш­­қы сөзге ой тіркесіп қалам жүре кетеді», дейді Теофиль Готье өзі туралы. 

Ерекше темпераментті, арын­даған, эйфорияға икемді жазушы­лар да болады. Алқынған бұлақ сияқ­ты қаламдары мүлгуді біл­мей­ді. Өкінішке қарай бұндай жазу­шы­лардың шығармашылық мейрамдары жазған дүниелерін салқын ақыл­мен қайта оқығанда көңілсіз аяқ­талып жатады. Егер де осыдан ке­йін тоқмейілсулері басыл­маса, өз шы­ғармасына сын көз­бен қарай ал­мағаны үшін жақсы ат­тан айырылып тынады.

Ең нашар жазушының өзі ойына келген сөз бен кейіпкерден бас тартпайды. Түннің бір уағында тұрып бол­са да жазады. Тіпті ештеңе жаза ал­ма­ған күннің өзінде ке­йін бәрін рет­ке келтіру үшін, ой тап­­шылы­ғы­нан, жұтаңдығынан құты­лу үшін тәртібін бұзады.

Жазушылықта қатып қалған ештеңе жоқ. Дүниеде қанша жазушы болса, жазудың сонша әдісі бар. Жазу әдісі бірдей екі жазу­шыны табудың өзі қиын шы­ғар. Ең жаманы оқырман қолына да­йын кітапты алғанда, оның қа­лай дүниеге келгені туралы еш­қашан ойланбайды. Ертеңін жазу­шы­лықпен байланыстыратын жастар­дың да осы жазу еңбегі туралы ой­лан­байтыны қиын. Олардың көз алдына болашақ жұпар аңқы­ған раушан гүліндей елестейді. Қол­ы­на қалам алып, еңбектенуге кіріс­кенде, ештеңенің қиялдағыдай емес екеніне көздері жетеді. Сол кез­­де әлсіздер беріледі де, жазу­шы бо­ла­тындар раушан гүлін тіке­нек­тері­мен қоса қабылдайды. Бірде жас Мопассан Флобердің жазу үс­тін­дегі күйін көріп, өмірлік сабақ а­л­ған­дай болыпты. Қан қысымынан жүзі сұрланып, қызарған көзімен қолжазбаға әр сөзбен, тіркесті мүлт жіберіп алмайын деп үңілген қал­пы олжасын мұқият көздеп тұр­ған аңшыдан айнымапты, әріпке де­йін мұқият зер салуының өзі ойд­ың ырғағын бұзғысы келмеген ғажайып сезімталдықтан хабар бе­ріп тұрғандай. Сосын өте баяу жаза бас­таған. Жазған, өшірген, қайта жа­зып, сызған, бел ортасынан аямай сызылған жолдың үстінен басы­нан жазып, ұнамаса сызудан жалық­пай, көлденең тұрған бос жер­лерге дейін ойын түсірген. Беті діріл­деп, қабағының үстінен шым-шым тер ағып, мойны созылған. Кәрі арыстан ой мен сөздің арасында арпалысып отырғандай. 

Мұндай тым ауыр көрініс психо­логия­­дан гөрі, шығарма­шы­лық физио­ло­гияға жатады. Бұл тақы­рыптың өзін­де өте қызықты трактат жазуға бо­лар еді. Тыным­сыз, тұрақты еңбек үс­тіндегі жазушы болмысының, түр-сипатының қалай өзгеруі де бел­гілі дәрежеде шығармашылыққа әсер ететінін де айтпай кетуге болмас. 

Ян Парандовскийдің
«Сөз алхимиясы» 
кітабынан аударған 
Бағашар Тұрсынбайұлы,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.10.2018

Астанада халықаралық ақындар айтысы өтіп жатыр

21.10.2018

Ұлттық палатада туризмді дамыту бағдарламасы таныстырылды

21.10.2018

Соңғы үш жылда ақтөбелік мектептерді жөндеуге 1,8 млрд теңге қаржы бөлінді

21.10.2018

Қостанайда биылғы күздің алғашқы жәрмеңкесі өтті

21.10.2018

Қостанайда алғашқы жылы аялдама пайдалануға берілді

21.10.2018

Жаңа мектептің салынуы - уақыт талабы     

21.10.2018

Данияр Елеусінов америкалық Мэтт Доэртиді нокаутпен жеңді

20.10.2018

Журналист Джамаль Хашагджиді өлтірген арабтар екені белгілі болды

20.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ресей және Өзбекстан басшыларымен кездесті

20.10.2018

Үндістандағы пойыз апатынан зардап шеккендер арасында қазақстандықтар жоқ

20.10.2018

Қостанай облысында 750 мың теңге пара алған аудан прокуроры ұсталды

20.10.2018

Маңғыстау облысының кәсіпкерлер палатасында  семинар өтті

20.10.2018

Данияр Елеусінов АҚШ-та салмақ өлшеу рәсімінен өтті

20.10.2018

Мектеп туризмі отансүйгіштікке бастайды

20.10.2018

Павлодарда ТҮРКСОЙ жастар камералық хоры өнер көрсетті

20.10.2018

Ақтауда ана мен бала орталығы ашылады

20.10.2018

Сенаторлар Батыс Қазақстан облысын аралады

20.10.2018

Маңғыстау облысына ирандық делегация келді

20.10.2018

Қазақстан 2019 жылы медициналық қызметтерді көрсетудің электронды форматына толық көшеді

20.10.2018

Ғылыми-әдеби интеграция артып келеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу