Исландия жастардың тілін қалай тапты?

Исландияның атағы бүгінде дүркіреп тұр. Халқының саны 300 мыңнан сәл асатын мемлекеттің мәдени, әлеуметтік және экономикалық жетістігі талайды таңдай қақтырады. 

Егемен Қазақстан
20.11.2017 2114

Адам даму индексі (АДИ) бойынша, халқының саны аз, қазба байлығы шектеулі Ис­ландия дүние жүзіндегі ал­дыңғы қатарлы мемлекет саналады. Елдің экономикалық әл-ауқаты екінші мыңжылдықтан бас­тап тез өркендеген-ді. Алай­да 2008-2011 жылдар ара­лы­ғындағы дағдарыс халық­тың тұрмысына ауыр соқты. Қиындыққа қабырғасы қайыс­пайтын исландиялықтар то­қы­раудан тосылып қалған жоқ. Соның нәтижесінде 2013 жыл­дан бастап ел экономикасы қайта жанданып келеді. Ха­лықаралық қаржы қорының мә­ліметіне сүйенсек, қазіргі таң­да Исландия жан басына шақ­қандағы ішкі жалпы өнім бойынша 6-сатыда тұр (59 мың доллар). Сатып алу қабілеті жө­нінен де арал тұрғындары көп елден көш ілгері. Елдегі ин­фляция деңгейі 1,8 пайыз мөлшерінде. Бұл – басқа мемлекеттермен салыстырғанда анағұрлым төмен. 

Әйтсе де, Исландиядағы жағ­дай­дың бәрі керемет емес. Елдегі негізгі сала қызмет көр­сетуге бағытталғандықтан, әлем­дік дағдарыс секілді тосын­нан келген тоқыраулар Ислан­дияның әлеуетін шайқалтып кетті. Сондықтан ел пре­зиденті Гвюдни Йоуханнессон бас­таған билік өкілдері экономиканы әртарап­тандыру мақсатында шаралар қабыл­дап жатыр. Поляр шұғыласын көруге ағылатын туристерге қызмет көрсетуден бөлек, ауыл шаруашылығына ерекше ден қойылып келеді. 

Халықтың тұрмысын жақ­сарту мақсатында да Исландия билігі бірқатар жұмыстар ат­қарды. Мәселен, 20 жылдай бұ­рын жасөспірімдердің 42 пайызы алкогольді ішімдік ішіп, 17 пайызы есірткі қолданған екен. Кейінгі жылдары әзәзілдің шырмауына түскендердің са­ны атқарылған игі істердің ар­қасында 5 пайызға дейін тө­мендеген. Қысқа мерзімнің ішінде Исландияның мұндай нә­ти­жеге қол жеткізуінің сыры неде? Есірткімен күрестегі ислан­диялық мо­дель­дің қандай ерекшелігі бар?

BBC арнасы Ислан­дия­дағы «жасөс­пірімдер рево­лю­­циясының» себебін былай түсін­діреді. Біріншіден, елде жас буын үшін коменданттық уақыт белгі­ленген. Соған сәйкес 16 жас­қа тол­маған балалардың кешкі сағат 10-нан кейін сыртта жал­ғыз серуендеуіне тыйым са­лынған. Бұл заңның сақта­луына құқық қорғау қызмет­кер­лері ғана емес, ата-аналар да мүдделі. Сондықтан ата-ана­лардан құралған топ күнде кеш­кісін көшелерді аралап, комен­данттық уақыттың сақталуын бақылайды. 

Екіншіден, ата-аналар балалар алдын­дағы міндетін адал атқарады. Мәсе­лен, олар ұрпағының әрекетіне жауап беру міндетін мойнына алып, арнайы ережеге қол қояды. Онда ата-аналардың балаларға алкогольді ішімдік ішкізбеуі секілді міндеттер нақты көрсетілген. BBC-ге сұхбат берген Эйдар және Александра есімді ата-ананың айтуынша, мұндай шаралар отбасы мүшелерінің кешкі уақытын бірге өткізуіне мүмкіндік береді. «Бұрын бізде бәрі еркін болатын. Алайда адамдар оның қауіп-қатерін сезінген жоқ. Есесіне қазір халықтың санасы жақсы жаққа өзгерді», дейді Эйдар. 

Үшіншіден, елде балалар мен жасөспірімдерге арналған түрлі спорттық және көңіл көтеретін шаралар көп. BBC арнасы келтірген деректерге сүйенсек, мектептен кейінгі уақытын тиімді өткізу үшін жыл сайын әр балаға құны 500 доллар көлеміндегі талон беріледі. Мұндай әрекеттің тиімділігін уақыт көрсетіп отыр. Бүгінде исландиялық спортшылардың жетістігі әлем таңғаларлық. Мәселен, таяу­да футболдан Исландия құрама коман­дасы өз тарихында тұңғыш рет әлем чемпионатына жолдама алды. Ислан­диялық өрендердің бұл ерлігі ел  тари­хында алтын әріппен жазылатыны анық. Өйткені бұған дейін халқының саны бір миллионнан аз бірде-бір мемлекет футболдан төртжылдықтың дүбірлі бәсекесіне қатысқан емес. 

Бір жыл бұрын Исландия футболшылары тағы бір шыңды бағындырды. Олар Францияда өткен Еуропа чемпионатына тұңғыш рет жолдама алып, байрақ­ты бәсекеде атой салды. Даңқты Эйдур Гудьон­сеннің ізбасарлары ширек финалға дейін сүрінбей жетіп, алаң иелеріне ғана есе жіберген болатын. Айтпақшы, Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңінде Қазақстан осы Ислан­диямен бір топқа түсіп, біздің футбол­шы­лар Астанада 0:3 есебімен есе жіберіп, Рейкьявиктегі матч­та тең тарқасқан.

Төртіншіден, жастардың жағдайы ғалымдардың зерттеу объектісіне айнал­ған. Жыл сайын әрбір жасөспірім сауалнама толтырып, өзіне ұнайтын немесе көңілінен шықпайтын мәселелерді ашып айтады. Осы сауалнаманың нәтижесіне қарап әр аймақ өздеріне лайық жұмыс жоспарын бекітеді. 
Бесіншіден, балалар мен жасөспірім­дердің жағ­­дайын жақсартуға ерекше көңіл бөлінеді. Жылына жастарға арнал­ған үйірмелерді қаржы­ландыру үшін 100 миллион доллар қаражат жұмсалады екен. Бүгінде бола­шақ ұрпаққа салынған инвестиция оң нәтиже көрсетті.

Балалар мен жасөспірімдерді есірткі мен алкогольді өнімнен алшақ ұстауға арналған исландиялық жүйе өміршеңдігін көрсетіп отыр. Қазіргі таңда олардың тә­жірибесін Еуропаның 35 қаласы өздерінде сынап көруге бел шеше кірісіп кетті.

Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.05.2018

Алматыда 5 жасар бала менингиттен көз жұмды

21.05.2018

Мекен-жай анықтамасын Telegram-бот арқылы алуға болады

21.05.2018

Нұрлан Ноғаев: Бизнес субъектілеріне мемлекеттің қолдауы аймақтың экспорттық әлеуетін арттыруға септігін тигізеді

21.05.2018

Алматылық педагогтар СДУ-да бас қосты

21.05.2018

Қазақстанда тұңғыш рет көз іші қатерлі ісігіне шалдыққан балаларға СИАХТ отасы жасалады

21.05.2018

Самал Еслямова: Біз бұл кинокартинаны түсіру үшін 7 жылымызды сарп еттік

21.05.2018

Жезқазған қаласының әкімі өз еркімен қызметінен кетті

21.05.2018

Айдос Қыдырма ҚР Премьер-Министрінің баспасөз хатшысы қызметінен кетті

21.05.2018

Астанада ҚР Кәсіподақтар федерациясы дөңгелек үстел өткізді.

21.05.2018

Қарақиялық оқушылар арасында «Жас құтқарушы» сайысы өтті

21.05.2018

Солтүстік Қазақстанда өрт сөндіру  көпсайысынан аймақаралық чемпионат өтті

21.05.2018

Солтүстік Қазақстан шенділері тегін үйлерді туыстарына үлестірген

21.05.2018

Академик Түймебай Әшімбаевтың туғанына 100 жыл толуына орай халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

21.05.2018

Петропавл әкімдігінің әрекеті тұрғындарды таң қалдырды

21.05.2018

Солтүстік Қазақстанда қазақ күресінен біріншілік өтті

21.05.2018

Алматыда «Музей түні» өтті

21.05.2018

Әлем чемпионатында қазақстандық муайтай шеберлері 7 медаль иеленді

21.05.2018

Қостанайда орманда от жаққандарға айыппұл салынады

21.05.2018

Семейде журналист, жазушы Дәулет Сейсенұлының «Жәнібек ән салады...» пъесасы сахналанды

21.05.2018

Шәмші шығармалары шырқалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қамбар Ахмет,

Каспий мен Қара теңіздерді жалғау кімге тиімді?

Мамырдың екінші онкүндігінде ақпарат һәм саясат алаңында қызу тал­қыланған тақырыптың бірі – Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Каспий мен Қара теңіздің арасын жал­ғайтын «Еуразия» каналын салу жөніндегі пікірі болды. 

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Кешегінің жұрнағы, бүгінгінің көнесі 

Әдебиетке әркімнің-ақ таласы бар заман өтіп кеткенін мойындау қалай болған күнде ауыр. Нарық зама­нының елең-алаңында қолына қалам ұста­ған жігіттердің арасынан адамдар кітап­қа оралады әлі дегенді сеніммен айт­қандарына қарағанда әдебиеттің өмірдегі артықшылығына үміттері күшті болған-ау, шамасы. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қолдан жасалған қасірет

Жылда мамырдың соңындағы Аза тұту күні жақындаған сайын мен қазақпын деген әрбір адамның жүрегі қарс айрылмауы, 30-шы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің, ғаламат ашаршылықтың құрбандарын еске алып күңіренбеуі мүмкін емес дер едік. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Оразаның нығметі

«Зор сүйінші айтайын, Мұсылман болып туғанға. Ислам дінін қуғанға...» деп Майлықожа бабамыз жырлағандай, исламды дінім, Мұхаммедті пайғамбарым деп таныған мүміндер үшін қасиетті рамазан айы туды. Аллаға бойұсынушы қауым бұл айды «Айлардың сұлтаны» деп ерекше әспет­тесе, үлкен сахаба Абдулла Аббас «күн­­дердің қайырлысы – жұма, айлардың қайыр­лысы – рамазан» деген екен.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Жол апатын азайту жүргізуші мәдениетіне байланысты

Өткенде екі көлік соқтығысып қал­ды. Олар көшенің бағдаршамы жоқ қиылысында бір-біріне жол бермеген. Содан екі жүргізуші бірін-бірі кінәлап жатыр. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу