Исландия жастардың тілін қалай тапты?

Исландияның атағы бүгінде дүркіреп тұр. Халқының саны 300 мыңнан сәл асатын мемлекеттің мәдени, әлеуметтік және экономикалық жетістігі талайды таңдай қақтырады. 

Егемен Қазақстан
20.11.2017 2669
2

Адам даму индексі (АДИ) бойынша, халқының саны аз, қазба байлығы шектеулі Ис­ландия дүние жүзіндегі ал­дыңғы қатарлы мемлекет саналады. Елдің экономикалық әл-ауқаты екінші мыңжылдықтан бас­тап тез өркендеген-ді. Алай­да 2008-2011 жылдар ара­лы­ғындағы дағдарыс халық­тың тұрмысына ауыр соқты. Қиындыққа қабырғасы қайыс­пайтын исландиялықтар то­қы­раудан тосылып қалған жоқ. Соның нәтижесінде 2013 жыл­дан бастап ел экономикасы қайта жанданып келеді. Ха­лықаралық қаржы қорының мә­ліметіне сүйенсек, қазіргі таң­да Исландия жан басына шақ­қандағы ішкі жалпы өнім бойынша 6-сатыда тұр (59 мың доллар). Сатып алу қабілеті жө­нінен де арал тұрғындары көп елден көш ілгері. Елдегі ин­фляция деңгейі 1,8 пайыз мөлшерінде. Бұл – басқа мемлекеттермен салыстырғанда анағұрлым төмен. 

Әйтсе де, Исландиядағы жағ­дай­дың бәрі керемет емес. Елдегі негізгі сала қызмет көр­сетуге бағытталғандықтан, әлем­дік дағдарыс секілді тосын­нан келген тоқыраулар Ислан­дияның әлеуетін шайқалтып кетті. Сондықтан ел пре­зиденті Гвюдни Йоуханнессон бас­таған билік өкілдері экономиканы әртарап­тандыру мақсатында шаралар қабыл­дап жатыр. Поляр шұғыласын көруге ағылатын туристерге қызмет көрсетуден бөлек, ауыл шаруашылығына ерекше ден қойылып келеді. 

Халықтың тұрмысын жақ­сарту мақсатында да Исландия билігі бірқатар жұмыстар ат­қарды. Мәселен, 20 жылдай бұ­рын жасөспірімдердің 42 пайызы алкогольді ішімдік ішіп, 17 пайызы есірткі қолданған екен. Кейінгі жылдары әзәзілдің шырмауына түскендердің са­ны атқарылған игі істердің ар­қасында 5 пайызға дейін тө­мендеген. Қысқа мерзімнің ішінде Исландияның мұндай нә­ти­жеге қол жеткізуінің сыры неде? Есірткімен күрестегі ислан­диялық мо­дель­дің қандай ерекшелігі бар?

BBC арнасы Ислан­дия­дағы «жасөс­пірімдер рево­лю­­циясының» себебін былай түсін­діреді. Біріншіден, елде жас буын үшін коменданттық уақыт белгі­ленген. Соған сәйкес 16 жас­қа тол­маған балалардың кешкі сағат 10-нан кейін сыртта жал­ғыз серуендеуіне тыйым са­лынған. Бұл заңның сақта­луына құқық қорғау қызмет­кер­лері ғана емес, ата-аналар да мүдделі. Сондықтан ата-ана­лардан құралған топ күнде кеш­кісін көшелерді аралап, комен­данттық уақыттың сақталуын бақылайды. 

Екіншіден, ата-аналар балалар алдын­дағы міндетін адал атқарады. Мәсе­лен, олар ұрпағының әрекетіне жауап беру міндетін мойнына алып, арнайы ережеге қол қояды. Онда ата-аналардың балаларға алкогольді ішімдік ішкізбеуі секілді міндеттер нақты көрсетілген. BBC-ге сұхбат берген Эйдар және Александра есімді ата-ананың айтуынша, мұндай шаралар отбасы мүшелерінің кешкі уақытын бірге өткізуіне мүмкіндік береді. «Бұрын бізде бәрі еркін болатын. Алайда адамдар оның қауіп-қатерін сезінген жоқ. Есесіне қазір халықтың санасы жақсы жаққа өзгерді», дейді Эйдар. 

Үшіншіден, елде балалар мен жасөспірімдерге арналған түрлі спорттық және көңіл көтеретін шаралар көп. BBC арнасы келтірген деректерге сүйенсек, мектептен кейінгі уақытын тиімді өткізу үшін жыл сайын әр балаға құны 500 доллар көлеміндегі талон беріледі. Мұндай әрекеттің тиімділігін уақыт көрсетіп отыр. Бүгінде исландиялық спортшылардың жетістігі әлем таңғаларлық. Мәселен, таяу­да футболдан Исландия құрама коман­дасы өз тарихында тұңғыш рет әлем чемпионатына жолдама алды. Ислан­диялық өрендердің бұл ерлігі ел  тари­хында алтын әріппен жазылатыны анық. Өйткені бұған дейін халқының саны бір миллионнан аз бірде-бір мемлекет футболдан төртжылдықтың дүбірлі бәсекесіне қатысқан емес. 

Бір жыл бұрын Исландия футболшылары тағы бір шыңды бағындырды. Олар Францияда өткен Еуропа чемпионатына тұңғыш рет жолдама алып, байрақ­ты бәсекеде атой салды. Даңқты Эйдур Гудьон­сеннің ізбасарлары ширек финалға дейін сүрінбей жетіп, алаң иелеріне ғана есе жіберген болатын. Айтпақшы, Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңінде Қазақстан осы Ислан­диямен бір топқа түсіп, біздің футбол­шы­лар Астанада 0:3 есебімен есе жіберіп, Рейкьявиктегі матч­та тең тарқасқан.

Төртіншіден, жастардың жағдайы ғалымдардың зерттеу объектісіне айнал­ған. Жыл сайын әрбір жасөспірім сауалнама толтырып, өзіне ұнайтын немесе көңілінен шықпайтын мәселелерді ашып айтады. Осы сауалнаманың нәтижесіне қарап әр аймақ өздеріне лайық жұмыс жоспарын бекітеді. 
Бесіншіден, балалар мен жасөспірім­дердің жағ­­дайын жақсартуға ерекше көңіл бөлінеді. Жылына жастарға арнал­ған үйірмелерді қаржы­ландыру үшін 100 миллион доллар қаражат жұмсалады екен. Бүгінде бола­шақ ұрпаққа салынған инвестиция оң нәтиже көрсетті.

Балалар мен жасөспірімдерді есірткі мен алкогольді өнімнен алшақ ұстауға арналған исландиялық жүйе өміршеңдігін көрсетіп отыр. Қазіргі таңда олардың тә­жірибесін Еуропаның 35 қаласы өздерінде сынап көруге бел шеше кірісіп кетті.

Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу