Жаңа Салық кодексі ұзақ дайындалса да шикілігі жетерлік

Салық кодексін жетілдіру туралы заң жобасын сенаторлар осылай бағалады

Егемен Қазақстан
08.12.2017 3303
2

Алдымен Бас прокурор Жақып Асановтың таныстыруымен кейбір заңнамалық актілерге құқық қорғау қызметінің процестік негіздерін жаңғырту мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөніндегі заң жобасы бірінші оқылымда қаралды. Бұл заң жобасының айрықша ерекшелігі сол, ол құқық қорғау органдарының қызметін күшейтуді емес, керісінше, осы органның кейбір қысастықтарынан азаматтардың құқы мен бостандығын қорғайтындығын Бас прокурор алдымен атап өтті. Қылмыстық-процестік кодекс (ҚПК) құқық қорғау органдарына күдіктінің қылмысын ашу үшін оны аңду, тінту, жасырын тыңдау, жүріс-тұрысына шектеу қою және т.б. өкілеттіктер берген. Осындай қызметтерді атқару барысында органдар өз өкілеттіктерін асыра пайдалануы мүмкін. ҚПК қылмыспен күресуді және екінші жағынан осы күресте адамдар құқының бұзылмауын көздейтіні белгілі. Ал ұсынылып отырған мына заң жобасы адамдардың құқын қорғау бағытын жетілдіріп, біздің елімізде осы бағдарды тұңғыш рет ұстанып отыр. Ол Елбасының тікелей тапсырмасының негізінде жасалды, деп бастады Бас прокурор өзінің сөзін.

Екінші жағынан заң жобасы қылмыстық процеске экономикалық тұрғыдан үнемділік жасайтын нормалар енгізетіні айтылды. Сонымен қатар бұл жоба құқық қорғау органдарын күшейтпейді, жаңа өкілеттік бермейді, керісінше, оларға жаңа міндеттер жүктейді деп атап өтті баяндамашы. Одан әрі заң жобасындағы нақты нормаларға тоқталған ол құқық қорғау органдарының бұрын күдіктіні 72 сағатқа дейін ұстауға рұқсат беретін нормасы өзгеріп, кейбір қылмыстар үшін 48 сағатқа түсірілгенін айтты. Ал күдікті 18 жасқа толмаған болса, оны ұстау мерзімі тіпті 24 сағатқа дейін түсіріледі екен. Бұл нормалар тергеушінің тиімді жұмыс істеп, прокурорға күдіктінің қылмысын тез дәйектеуі үшін енгізіліп отырғаны жеткізілді. Прокурор оның дәлелдерін дұрыс деп тапса, сотқа өзі барып, күдіктіні одан әрі ұстауға рұқсат алады. Осының бәрі 48 сағатта жасалады, деді Бас прокурор.
Егер осы істер 48 сағатта жасалып үлгермесе, уақытша ұстау оқ­шау­лағышының (УҰО) бастығы күдіктіні шығарып жіберуі керек екен. Сонымен бірге күдіктіні қамау үшін тергеушінің үстірт жасалған анықтамасы негіз бола алмайды. Мәселен, заң жобасы бо­йынша экономикалық қылмыс жасады деп күдіктенген азаматты уақытша қамауға рұқсат беру үшін аудиторлық тексерістің нәтижесі сияқты құжаттар талап етіледі.

Сонымен бірге заң жобасында «дәлел алмасу» деген жаңа институт енгізілген. Оның мәнісі сол, сотқа дейін қорғаушы және айыптаушы тараптар бір-біріне өздерінің барлық дәлелдерін ашып, толық көрсетеді. Бұл сот процесінің жұмысын жеңілдететіні сөзсіз. Сондай-ақ негізгі айып дәлелденбесе, бұрын айыптаушы жақ қосымша бір дәлелдер келтіріп, екінші қылмыс бойынша айыптайтын. Енді айыптаушының ондай құқы шектеліп, күдіктінің тек негізгі айыбы ғана қаралады екен.

Сондай-ақ Бас прокурор қыл­мыс­тық істерді жүргізу ісі қағаз толтыру түрінен цифрлы форматқа ауыс­тырылып жатқанын жеткізді. Қағаз түрінде жазылған кейбір материал­дардың жоғалып кететінін де айта келіп Бас прокурор қазір Ішкі істер минис­тр­лігімен бірлесіп, 6 облыс­та цифрлы форматқа көшіру бойынша қанат­қақты бағдарлама жүргізіліп жатқа­нын айтты. Мұндайда бәрі ашық болады, деді ол.

Баяндамашының сөзінен кейін сенаторлар Р.Түсіпбеков, С. Еңсегенов және тағы басқалар сұрақтар қойды. Бұдан кейін шағын талқылау болып, заң жобасы бірінші оқылымда мақұлданды. Бірақ Сенаттың Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитетінің төрағасы Георгий Кимнің ұсынысымен заң жобасы осы күні шағын үзілістен кейін екінші оқылымда да қаралып, заң қабылданды.

Екінші болып Қазақстан Рес­пуб­ликасы мен Халықаралық қайта құру және даму банкi арасындағы Қарыз туралы келiсiмге қатысты тараптар арасындағы келісім-хатты ратификация­лау туралы заң жобасы қаралды. Бұл туралы баяндаманы Инвестициялар және даму министрі Жеңіс Қасымбек, қосымша баяндаманы сенатор Ерік Сұлтанов жасады. Бұл келісім «Күрті – Бурылбайтал» және «Ұзынағаш – Отар» жолдары аралықтарын қосу және қарыздар қаржысын санаттар арасында қайта бөлуді көздеген. Жоба 271,3 миллион доллар көлеміндегі ХҚҚДБ-нің үнемделген қаржысы мен рес­публикалық бюджеттен 47,9 миллион доллар қосымша қаржыландыру есебінен жүзеге асады. Құжат шағын талқылаудан кейін қабылданды.

Жалпы отырыста үшінші болып Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің автокөлік құралдарын жымқыруға қарсы күрес­тегі және оларды қайтаруды қамта­ма­сыз етудегі ынтымақтастығы туралы келісімді ратификациялау туралы заң­ның жобасы қаралды. Ол туралы баяндаманы Ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымов жасады. Заң жобасы шағын талқылаудан соң қабылданды.

Одан әрі күн тәртібінде бірінші оқылымда қаралуға тиісті «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Кодекстің (Салық кодексі), «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) Кодексті қолданысқа енгізу туралы» және «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне салық салу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобалары бірден қаралды. Олар туралы негізгі баяндаманы Ұлттық экономика министрі Тимур Сүлейменов жасады. Заң жобасы жеке және заңды тұлғаларға қатысты салық заңнамасын оңайлатуды, іскерлік белсенділікті арттыруды, салықтық әкімшілендірулер тетіктерін жетілдіруді көздейді. 
Қосымша баяндама жасаған Экономикалық саясат, инновациялық даму және кәсіпкерлік комитетінің төрағасы Асқар Бейсенбаев Салық кодексінің әлі де жетілмеген тұстары бар екенін атап өтті. Соның ішінде оның қарапайым салық төлеушіге түсініксіз тұстары көп екендігі айтылды. Құжаттың баптары да тым көп, егер Ресейдің осындай құжатында – 432, Беларусьта – 330, Грузияда – 310 бап болса, біздікінде – 773 бап. Сенат Төрағасы Қасым-Жомарт Кемелұлы да бұл пікірлерді қолдайтынын айтып, министрліктің Елбасы алға қойған талаптарды толықтай орындай алмай отырғанын тілге тиек етті.

Осындай сындарды талқылауға қатысқан сенаторлар да айтты. Соның ішінде сенатор Әли Бектаев Салық кодексі жобасының мәтіні өте күрделі, түсінуге қиын, ауыр тілмен жазылған. Әсіресе, қазақ тіліндегі нұсқасында көптеген мәселелер түсініксіз жазылған, деді. «Салық саясатының талаптары арнайы мамандарға ғана емес, қарапайым азаматтарға да түсінікті болуы тиіс деп ойлаймын. Сонымен бірге ол тиісті мемлекеттік органдарда әзірленген заң жобалары Парламентке өте кеш түседі. Тіпті бұл тұрақты халге айналып бара жатыр. Сондықтан уақыттың тарлығына байланысты кейбір заңдар асығыс қабылданады. Елбасының осыдан екі жыл бұрын айтқанына қарамай мына заңдар бізге тек үстіміздегі жылдың 11 қарашасында келіп түсті. Мұндай маңызды құжат регламентке сәйкес 2 ай көлемінде қаралуға тиіс еді», деді. Сонымен бірге ол кейбір көзге ұрып тұрған жетілдірілмеген тұстарды атады. Соның ішінде жаңадан ашылып жатқан өндіріс орындарын бірден салық төлеуге міндеттейді. Оның өтейтін несиесі, алатын шикізаты, жұмысшыларға төлейтін жалақысы бар. Бірақ бізде ондай шығындарды ешкім ескермейді, деді ол. Бұл пікірлерді талқылауға қатысқан сенатор Сәрсенбай Еңсегенов те қостады. Осындай сындар айтылса да құжаттар бірінші оқылымда мақұлданды. 

Құжат бірінші оқылымда қаралған соң Қаржы және бюджет комитетінің төрағасы Ольга Перепечинаның ұсынысымен шағын үзілістен кейін екінші оқылымда да қаралып, енгізген түзетулерімен Мәжіліске жіберілді.

Жалпы отырыста жетінші мәселе болып Аграрлық мәселелер, табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту комитеті мүшелерінің Пре­мьер-Министрдің орынбасары – Ауыл шаруашылығы министрі А.Мыр­захметовке депутаттық сауалға жауапты ауызша беруді талап етуіне сәйкес министрдің сөзі тыңдалды. Алдымен осы комитеттің төрағасы Жеңіс Нұрғалиев сөйлеп, сауалға қысқаша тоқталып өтті. Ондағы негізгі мәселе – АӨК-ке мемлекет үлкен көлемде қаржылық қолдау білдіріп жатса да тиісті нәтиже неге жоқ дегенге саяды. Соның ішінде берілген субсидиялар мен жеңілдетілген несие­лер­дің тиімді нәтижелер бермегендігі, өнді­рістің жаңа технологияларға қол жеткіз­бегендігі, астық шаруашылығы өнімді­лігінің төмендігі және т.б. дүниелер айтылған. Бұған қатысты А.Мыр­зах­метов қол жеткізілген табыстардың бір­шамасына шолу жасап өтті.

Отырыс соңынан сенатор Нұр­жан Нұрсипатовтың Қазақстан Ұлт­тық ұланы мен ҰҚК Шекара қызме­тін қаржыландыру туралы және сена­тор Мұрат Бақтиярұлының Қоста­най облысының Жангелдин ауданы тұр­ғындарының Ресей зымырандарының қалдықтары құлайтын аумақ үшін Тор­ғай өңірінен жер бөлуге қарсы екені ту­ра­лы депутаттық сауалдары жария етілді.

Жақсыбай САМРАТ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.12.2018

Ә.Жақсылықов: Тауарлы-сүт фермасын құрып, 100 бас сиыр ұстаудамыз

17.12.2018

Шортанды ауданында Абылай ханға ескерткіш орнатылды

17.12.2018

Көкшедегі тәуелсіздік тойы

17.12.2018

Қобда ауданының тұрғындары баспаналы болды

16.12.2018

Түркияда еліміздің тәуелсіздік күні мерекесі тойланды

16.12.2018

Тұңғыш Президенттің тариxи-мәдени орталығына Елбасы көлігі қойылды

16.12.2018

Шымкенттіктер «Елбасы жолы. Астана» көркем фильмін тамашалады

16.12.2018

Тәуелсіздікке тарту: Шымкенттің екі ауданында ашық ойын алаңшалары ел игілігіне берілді

16.12.2018

ШҚО-да тұрғындар үшін басын қатерге тіккен мемлекеттік қызметкер «Құрмет» орденін алды

16.12.2018

Өскеменде жер үсті көпірі жұмыс істей бастады

16.12.2018

Жетісу жұрты Тәуелсіздік күні қоныс тойын тойлады

16.12.2018

Семейде «Абай әлемі» кітап сериясының тұсаукесер рәсімі өтті

16.12.2018

Қарағандылықтар Тәуелсіздік күніне орай мемлекеттік наградалармен марапатталды

16.12.2018

Тәуелсіздік күні қарсаңында Атырауда мемлекеттік марапаттар тапсырылды

16.12.2018

Тарихшылар «Тәуелсіздік – басты құндылық» тақырыбында отырыс өткізді

16.12.2018

Солтүстік Қазақстанның халық қалаулысы үздік депутат атанды

16.12.2018

Ақтөбеде ақын Фариза Оңғарсынованың құрметіне ескерткіш тақта орнатылды

16.12.2018

Түркістанда Тәуелсіздік күніне орай жас мамандар баспаналы болды

16.12.2018

Оралда тәуелсіздік құрметіне жаңа мектеп пен 180 пәтерлік үй пайдалануға берілді

16.12.2018

Түркістан облысында саябақ, медициналық орталық және жастар сарайы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу