Өнердің өз адамы - Ғабдрахим Маралұлы жайлы сыр

Ғабдрахим ағаның өткен жолына көз салсаңыз, бір емес, бірнеше адамның өмірін сүргендей әсер қалдырады. Және әр­қай­сысы жартыкеш ғұ­мыр емес, толыққанды тағдыр... Әдетте тех­ни­калық мамандық пен қа­зақы күй, қазақтілді қа­ламгерлік орта бір-бі­рі­мен кереғар, мүлдем ба­сы піспейтін сала секілді қа­былданады ғой. Ал Ғаб­драхим Маралұлы осы екі әлемді бір бойына біріктірген жан. 

Егемен Қазақстан
21.12.2017 2043

Шетіне көз жетпейтін шал­қар теңіз бен бұйрат-бұйрат құм Нарын. Айғырөлген, Мың­төбе, Мұңайтпас, Ма­наш... Осы бір Манаш деген құйттай ауылдан үш мини­стр шыққан. Осы ауылда ақын Фариза туған. Қазір ол жер­де «Манаш» деген жазуы бар қалақ қана тұр...

– Фариза апайдың әкесі Оңғарсын бізге жезде еді. Үйіміздің арасы жүз қадамдай болатын. Біздің үй жазда құм ішіне кететін, қыста теңіз жа­ғасына көшіп келетінбіз. Те­ңіз суы ащы болғанымен, қыс­та жағаға қатқан мұзды ері­т­іп ішеміз, тұщы болады екен. Мен әкемнің 18 жасын­да көр­ген тұңғышымын. Әже­міз жал­ғыз ұлын мектеп біті­рі­сі­мен үй­лендірген екен. Менің он жа­сымда, 1957 жылы арна­йы қау­лы шығып, теңізден ба­лық аулауға тыйым салынды. Сөй­тіп, теңіз жағалаған ба­лық­шы ауылдар көшіріліп, қа­зіргі Аты­рау қаласының айналасына орналасты, – деп еске алады Ғабдрахим аға бала кезін.

Бір ғажабы, Манаш ауылы­ның адамдары шетінен домбы­рашы болатын. Ғабдрахим де әкесінен үйреніп, жас­тай­ынан домбыраны сүйіп өс­ті. Сырнай да ойнайтын. Мек­теп­тегі би кештерінде бұл сыр­наймен сүйемелдеп, өзгесі би билеп, алаңқайдың шаңын ас­панға шығаратын. 1964 жы­лы Фариза апай институт бі­тір­ген соң туған ауылына ке­ліп, кешкі мектепте сабақ бер­ген. Сол кездері жоғары сы­нып­та оқитын өнерлі жас Ғаб­драхимді жиі шақырып алып, мектептегі шараларға қо­сатын.

Таза қазақы ортада, өнер қон­ған өлкеде өссе де жас Ғаб­драхим кішкентайынан тех­ни­калық мамандыққа құма­р­тыпты. 1965 жылы Балықшы ауданының Дамба ауылындағы орта мектепті (қазір бұл мектеп Фариза Оңғарсынова атында – авт.) күміс медальмен бі­тір­г­ен ауыл баласы бірден Алматыға, Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтына тартқан. Бұл КСРО-да Гагариннің ғарышқа тү­рен са­лып, ер баланың бәрі техникалық мамандыққа құ­мар­тқ­ан кезі болса керек. «Ке­ле­шек­те жұмыстың бәрін робот істейді» деген аңыздар желдей есетін. Ғабдрахим де сол кездегі ең сәнді мамандық – автоматика және телемеханика факультетіне құжат тапсырған. Бір орынға 22 талапкер таласса да кейіпкеріміздің жолы бол­ды, сол жылы оқуға түсіп кет­ті. Міне, содан бері жарты ға­сырдан асты, Ғабең кә­сі­бін де, нәсібін де осы техни­ка сала­сы­нан – энергетика құрылым­дарынан тауып ке­ле­ді.

1970-1974 жылдар аралы­ғын­­да академик Шапық Шо­қи­н­нің қарауында Қазақтың энер­гетикалық ғылыми-зерттеу инс­титутында қарапайым лаборанттан плазмалық энер­гетика зер­т­ханасының ин­же­нері лауа­зы­мына дейін жет­ті. 1974-1976 жылдары Гурь­ев астық ком­бинатында бас энергетик болып қызмет етті. 1976 жы­лы Алматы энергети­ка инс­ти­ту­ты құрылғанда арнайы ша­қы­рылып, 1994 жылға дейін сол жерде аға инженерден бастап, проректор лауазымына дейін көтерілді. Нарық келіп, бұрынғы жүйе ыдыраған кезде біраз уақыт «FIAT International SPA» компаниясының Қазақстан­дағы өкі­лі болып қызмет ат­қарды. Кей­ін әріптестерімен бір­ге «Азия­­снабэлектро» акци­он­ер­лік қоғамын құрып, жеке кәсіпкерліктің де көрігін қыз­дыр­ғаны бар. Қазір азуын айға білеген «ҚазТрансОйл» ком­пания­сын осыдан 20 жыл бұ­рын «Қазнефтепровод» ат­ты компания етіп алғаш құ­ру­шылардың қатарында Ғабд­ра­хим ағамыз да жүрген бола­тын...

Біз сөз басында Ғабдрахим ағамыздың бірнеше өмірі бар дегенбіз. Ондағы айтқымыз кел­гені – ағамыздың қазақтың аяу­лы ақыны, батыл қызы Ақұш­тап Бақтыгерееваның жан жары екендігі еді. 

Ал жан жарының өзіне әйел ғана емес, қазақтың қабырғалы ақыны, халық сөзін сөйлейтін қа­лам­гері екенін сезінген, оның ақындық қабілеті тұрмыстың түйткілінде жаншыл­май, жұлдызы жануына се­беп­ші болған азамат көп емес шығар. Сонау 1974-1976 жылда­ры Атырауда болашағы бар бақуатты қызметін тас­тап, Алматыға ауысуы да жан жа­ры­ның әдеби ортадан алыс­тап, жү­деп жүргенін көріп, сезін­ген­діктен еді. 

– Алғаш Фариза апайдың үйінде танысып, дәм-тұзымыз жа­расып еді. Кейін әдеби ор­та­ның өз адамына айналып кеттім. Хамаң, Әбу ағай, Жұ­бан­дармен көп араласып, Қадыр мен Тұманбай, Жұме­кен­дермен талай сырластық. Кітапты жақсы көрдім. Кітапты қа­дірлеуді маған Қадыр ағам үй­ретті. Кітап оқуды бала кү­ні­мнен сүйсем де, Қадыр ағам жүйелі оқуға баулыды. Жа­зушылардың бағасын бе­ріп, жақсы шығарманың қан­дай болатынын айтып отыратын. Қадырмен дос болдым, жақсы көрдім. Қадыр ағамның маған берген автографы қазір халық сөзі болып кетті, – дейді кейіпкеріміз. 

«Ғабдрахим!
Өмір сүру жеңіл ғой 
тиын құрап,
Көп нәрсеге жетпейді 
миым бірақ.
Аға болу, бауырым, 
оңай емес,
Іні болу одан да қиынырақ!
Қадыр Мырза, 17 февраль, 1978» деп қол қойыпты Қадыр ақын 1977 жылы шыққан «Алақан» жинағына.

«Биязы, бекем азамат Қабд­ырақым бауырыма, қа­зақ­тың ұлтшыл қызы, ақын Ақұш­тап­қа құрметпен, игі тілекпен Мұхтар Мағауин» – Бұл бел­гілі жазушының 2007 жылы Пра­гада басылған «Жармақ» кіта­бындағы қолтаңбасы.

«Қадым заманнан бірге өскен інім Хабдрахимға ең ізгі тілектермен» – бұл лебіздің иесі – әйгілі Әбіш Кекілбаев. Осы бір аз сөзді автографтардан танымал қаламгерлердің кейіпкерімізге деген құрметін байқауға болатындай.

Кейіпкерімізді жазушы қау­ымға етене жақын­дас­тыр­ған – әуелі әдебиетке, кі­тап­қа құмарлығы болса, екін­ші­­ден Ғабдрахим ағаның дом­бы­рашылығы дер едік.

– Мен саған бір ғажап айтайын, – дейді Ғабдрахим аға. – Мен жазушылардың арасында көп жүрдім ғой. Хамаң бар, Жұбағаң бар, Әбу бар, Зейнолла бар, қай-қайсысы да әңгіменің майын тамызып айтып отырып, домбыраның дауысы шыққанда тып-ты­ныш болып қалатын. Біреуі үн­демейді! Қадыр ағам да сол. Ол кісі домбыраның дауы­сын естісе «Әппа! Ал енді ты­ныш­талайық!», дейді. Со­сын есі кетіп күй тыңдайды. Қай­рат Жұмағалиев марқұм өле-өлгенше домбыра тыңдап кет­ті. Маған «келмейсің, домбы­ра тартып бермейсің!», деп рен­житін. Бір-екі рет кеште бар­дым, екеуміз түнгі 2-3-ке дейін домбыра тарттық. «Саранжап», «Жеңгем сүйер» секілді ескі күйлер, Мәменнің «Қаражан ханымы», «Қайғылы қара», Дәулеткерейдің «Салық өл­гені», Соқыр Есжанның «Қош бол, Ақбикеші» секілді көп орындалмайтын күйлерді ке­зек тартып отыратынбыз...

Ғабдрахим Жаңбырбаевтың орындауындағы кейбір шығар­ма­лар «Атырау өңірінің муз­ы­калық мұрасы» атты ау­дио­жи­наққа да енген. Мұның өзі Ғабекеңнің күй өнеріне қы­зығушылығы, оны меңгеруі әуес­қойлықтан асып, кәсіби дең­гейге жеткендігін көрсетеді.

Иә, қай өнердің де бастауы бір, түбі туыс қой. Ақынның жары, қаламгерлердің досы, күйшілердің туысындай болып кеткен Ғабдрахим Маралұлы әлі күнге дейін көңілі сүйген кәсібі – энергетика саласынан да қол үзбеген. 70-ке толған жасында «Атырау Жарық» компаниясында кеңесшілік қызмет атқарады. Баяғы өзі туып-өскен Манаш топырағында жел электр стансасын салу жо­басы жүзеге асып жатыр. «Бо­лашақ жел мен күн қуаты се­кілді таусылмайтын табиғи көздерде. Ерте ме, кеш пе бү­кіл адамзат соған келеді» дей­ді се­німмен Ғабдрахим аға. – Өй­т­­кені мұнай да, газ да таусылады, оның үстіне олардың эко­ло­гияға тигізіп жатқан зардабы қаншама!».

Міне, жетпіс жасына мағы­на­лы да мәнді өмір иесі болып жетіп отырған Ғабдрахим Марал­ұлы мен ақын Ақұштап Бақтыгереевадан тараған ұрпақ та мақтауға тұрарлық. Үлкені Жазира – түрік тілінің маманы. Әрі кәсіпкерліктің де тізгінін тең ұстап жүр. Ортаншысы Ғазиза Ғабдрахимова – белгілі қобызшы, «Magic of Nomads» то­бының көркемдік жетекшісі. Ұлт­тық өнерді эстрадамен, сим­фониялық оркестрмен син­тез­деп, әлемге жарнамалап жүр­ген өнерпаз. Ал үшінші қы­­зы – мұнай саласында, «Ад­жип» компаниясында қызмет етеді.

Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

Орал

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.06.2018

«Нұр Отан» Маңғыстау облыстық филиалы мемлекеттік және полиция қызметкерлерін марапаттады

22.06.2018

Қазақстан мен Ресейдің парламентаралық ынтымақтастығы нығая түспек

22.06.2018

Қазақстанның Ауыр атлетика федерациясы 2020 жылы Азия чемпионатын өткізуге ниет білдіргенін растады

22.06.2018

Маңғыстау облысында «Нұрлы жер» және «Қолжетімді баспана» бойынша отырыс өтті

22.06.2018

Астанада медиабілімнің даму мәселелері талқыланды 

22.06.2018

Солтүстік Қазақстанда бұршақ жаууы мүмкін

22.06.2018

Астана қаласы маңындағы орман көлемі 100 мың га дейін кеңейтіледі

22.06.2018

«Ақтау Теңіз Порты» АЭА мен DP World инвестициялық жобаларды жүзеге асырмақ

22.06.2018

Қызылорда облысында «Жасыл» технологияларды енгізу бойынша меморандумға қол қойылды

22.06.2018

Сыртқы істер министрлігінде Қазақстанның Польшадағы Елшісінің брифингі өтті

22.06.2018

Кіші Аралда желкенді кемелер жүзе бастады

22.06.2018

Шымкентте «Миграциялық ХҚО» ашылды

22.06.2018

Астраханьда Астананың 20-жылдығына арналған фотокөрме өтті

22.06.2018

Қызылорда облысында жыл басынан бері 66 млрд теңге инвестиция тартылды

22.06.2018

Мамин Павлодар және ШҚО-ның инфрақұрылымдық жобаларын тексерді

22.06.2018

Жезқазғанның жаңа әкімі тағайындалды

22.06.2018

Гүлшара Әбдіқалықова бірқатар елшілерден сенім грамоталарын қабылдады

22.06.2018

1 шілдеден бастап Қазақстанда амбулаториялық карта жойылады

22.06.2018

Еліміздің батысында 43 градусқа дейін ыстық болады

22.06.2018

Нұрсұлтан Назарбаев: Толеранттылық - бұл төзімділік емес

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Бас ауырып, балтыр сыздағанда...

Халықты әлеуметтік тұрғыда қолдау ісі мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі екені дау тудырмайды. Дегенмен қолға алынған әлеуметтік шаралардың ойдағыдай жүзеге асуына кейбір келеңсіз жағдаяттардың кедергі келтіріп, тұрғындардың көңіл-күйіне кері әсерін тигізіп жататыны жасырын емес.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Ақты ақ, қараны қара деген ұтады -Александр ТАСБОЛАТ

Сотқа жүгінбейтін адам жоқ. Бірақ солардың дені «Мен сүттен ақ, судан тазамын» дейді. Яғни «Мен кінәлімін, мен ұры­мын, мен парақормын» деп ешкім айта қоймайды. Және тараптардың қай-қай­сының да сотта келтірген уәждері сенім­ді көрі­неді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу