Өнердің өз адамы - Ғабдрахим Маралұлы жайлы сыр

Ғабдрахим ағаның өткен жолына көз салсаңыз, бір емес, бірнеше адамның өмірін сүргендей әсер қалдырады. Және әр­қай­сысы жартыкеш ғұ­мыр емес, толыққанды тағдыр... Әдетте тех­ни­калық мамандық пен қа­зақы күй, қазақтілді қа­ламгерлік орта бір-бі­рі­мен кереғар, мүлдем ба­сы піспейтін сала секілді қа­былданады ғой. Ал Ғаб­драхим Маралұлы осы екі әлемді бір бойына біріктірген жан. 

Егемен Қазақстан
21.12.2017 2116
2

Шетіне көз жетпейтін шал­қар теңіз бен бұйрат-бұйрат құм Нарын. Айғырөлген, Мың­төбе, Мұңайтпас, Ма­наш... Осы бір Манаш деген құйттай ауылдан үш мини­стр шыққан. Осы ауылда ақын Фариза туған. Қазір ол жер­де «Манаш» деген жазуы бар қалақ қана тұр...

– Фариза апайдың әкесі Оңғарсын бізге жезде еді. Үйіміздің арасы жүз қадамдай болатын. Біздің үй жазда құм ішіне кететін, қыста теңіз жа­ғасына көшіп келетінбіз. Те­ңіз суы ащы болғанымен, қыс­та жағаға қатқан мұзды ері­т­іп ішеміз, тұщы болады екен. Мен әкемнің 18 жасын­да көр­ген тұңғышымын. Әже­міз жал­ғыз ұлын мектеп біті­рі­сі­мен үй­лендірген екен. Менің он жа­сымда, 1957 жылы арна­йы қау­лы шығып, теңізден ба­лық аулауға тыйым салынды. Сөй­тіп, теңіз жағалаған ба­лық­шы ауылдар көшіріліп, қа­зіргі Аты­рау қаласының айналасына орналасты, – деп еске алады Ғабдрахим аға бала кезін.

Бір ғажабы, Манаш ауылы­ның адамдары шетінен домбы­рашы болатын. Ғабдрахим де әкесінен үйреніп, жас­тай­ынан домбыраны сүйіп өс­ті. Сырнай да ойнайтын. Мек­теп­тегі би кештерінде бұл сыр­наймен сүйемелдеп, өзгесі би билеп, алаңқайдың шаңын ас­панға шығаратын. 1964 жы­лы Фариза апай институт бі­тір­ген соң туған ауылына ке­ліп, кешкі мектепте сабақ бер­ген. Сол кездері жоғары сы­нып­та оқитын өнерлі жас Ғаб­драхимді жиі шақырып алып, мектептегі шараларға қо­сатын.

Таза қазақы ортада, өнер қон­ған өлкеде өссе де жас Ғаб­драхим кішкентайынан тех­ни­калық мамандыққа құма­р­тыпты. 1965 жылы Балықшы ауданының Дамба ауылындағы орта мектепті (қазір бұл мектеп Фариза Оңғарсынова атында – авт.) күміс медальмен бі­тір­г­ен ауыл баласы бірден Алматыға, Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтына тартқан. Бұл КСРО-да Гагариннің ғарышқа тү­рен са­лып, ер баланың бәрі техникалық мамандыққа құ­мар­тқ­ан кезі болса керек. «Ке­ле­шек­те жұмыстың бәрін робот істейді» деген аңыздар желдей есетін. Ғабдрахим де сол кездегі ең сәнді мамандық – автоматика және телемеханика факультетіне құжат тапсырған. Бір орынға 22 талапкер таласса да кейіпкеріміздің жолы бол­ды, сол жылы оқуға түсіп кет­ті. Міне, содан бері жарты ға­сырдан асты, Ғабең кә­сі­бін де, нәсібін де осы техни­ка сала­сы­нан – энергетика құрылым­дарынан тауып ке­ле­ді.

1970-1974 жылдар аралы­ғын­­да академик Шапық Шо­қи­н­нің қарауында Қазақтың энер­гетикалық ғылыми-зерттеу инс­титутында қарапайым лаборанттан плазмалық энер­гетика зер­т­ханасының ин­же­нері лауа­зы­мына дейін жет­ті. 1974-1976 жылдары Гурь­ев астық ком­бинатында бас энергетик болып қызмет етті. 1976 жы­лы Алматы энергети­ка инс­ти­ту­ты құрылғанда арнайы ша­қы­рылып, 1994 жылға дейін сол жерде аға инженерден бастап, проректор лауазымына дейін көтерілді. Нарық келіп, бұрынғы жүйе ыдыраған кезде біраз уақыт «FIAT International SPA» компаниясының Қазақстан­дағы өкі­лі болып қызмет ат­қарды. Кей­ін әріптестерімен бір­ге «Азия­­снабэлектро» акци­он­ер­лік қоғамын құрып, жеке кәсіпкерліктің де көрігін қыз­дыр­ғаны бар. Қазір азуын айға білеген «ҚазТрансОйл» ком­пания­сын осыдан 20 жыл бұ­рын «Қазнефтепровод» ат­ты компания етіп алғаш құ­ру­шылардың қатарында Ғабд­ра­хим ағамыз да жүрген бола­тын...

Біз сөз басында Ғабдрахим ағамыздың бірнеше өмірі бар дегенбіз. Ондағы айтқымыз кел­гені – ағамыздың қазақтың аяу­лы ақыны, батыл қызы Ақұш­тап Бақтыгерееваның жан жары екендігі еді. 

Ал жан жарының өзіне әйел ғана емес, қазақтың қабырғалы ақыны, халық сөзін сөйлейтін қа­лам­гері екенін сезінген, оның ақындық қабілеті тұрмыстың түйткілінде жаншыл­май, жұлдызы жануына се­беп­ші болған азамат көп емес шығар. Сонау 1974-1976 жылда­ры Атырауда болашағы бар бақуатты қызметін тас­тап, Алматыға ауысуы да жан жа­ры­ның әдеби ортадан алыс­тап, жү­деп жүргенін көріп, сезін­ген­діктен еді. 

– Алғаш Фариза апайдың үйінде танысып, дәм-тұзымыз жа­расып еді. Кейін әдеби ор­та­ның өз адамына айналып кеттім. Хамаң, Әбу ағай, Жұ­бан­дармен көп араласып, Қадыр мен Тұманбай, Жұме­кен­дермен талай сырластық. Кітапты жақсы көрдім. Кітапты қа­дірлеуді маған Қадыр ағам үй­ретті. Кітап оқуды бала кү­ні­мнен сүйсем де, Қадыр ағам жүйелі оқуға баулыды. Жа­зушылардың бағасын бе­ріп, жақсы шығарманың қан­дай болатынын айтып отыратын. Қадырмен дос болдым, жақсы көрдім. Қадыр ағамның маған берген автографы қазір халық сөзі болып кетті, – дейді кейіпкеріміз. 

«Ғабдрахим!
Өмір сүру жеңіл ғой 
тиын құрап,
Көп нәрсеге жетпейді 
миым бірақ.
Аға болу, бауырым, 
оңай емес,
Іні болу одан да қиынырақ!
Қадыр Мырза, 17 февраль, 1978» деп қол қойыпты Қадыр ақын 1977 жылы шыққан «Алақан» жинағына.

«Биязы, бекем азамат Қабд­ырақым бауырыма, қа­зақ­тың ұлтшыл қызы, ақын Ақұш­тап­қа құрметпен, игі тілекпен Мұхтар Мағауин» – Бұл бел­гілі жазушының 2007 жылы Пра­гада басылған «Жармақ» кіта­бындағы қолтаңбасы.

«Қадым заманнан бірге өскен інім Хабдрахимға ең ізгі тілектермен» – бұл лебіздің иесі – әйгілі Әбіш Кекілбаев. Осы бір аз сөзді автографтардан танымал қаламгерлердің кейіпкерімізге деген құрметін байқауға болатындай.

Кейіпкерімізді жазушы қау­ымға етене жақын­дас­тыр­ған – әуелі әдебиетке, кі­тап­қа құмарлығы болса, екін­ші­­ден Ғабдрахим ағаның дом­бы­рашылығы дер едік.

– Мен саған бір ғажап айтайын, – дейді Ғабдрахим аға. – Мен жазушылардың арасында көп жүрдім ғой. Хамаң бар, Жұбағаң бар, Әбу бар, Зейнолла бар, қай-қайсысы да әңгіменің майын тамызып айтып отырып, домбыраның дауысы шыққанда тып-ты­ныш болып қалатын. Біреуі үн­демейді! Қадыр ағам да сол. Ол кісі домбыраның дауы­сын естісе «Әппа! Ал енді ты­ныш­талайық!», дейді. Со­сын есі кетіп күй тыңдайды. Қай­рат Жұмағалиев марқұм өле-өлгенше домбыра тыңдап кет­ті. Маған «келмейсің, домбы­ра тартып бермейсің!», деп рен­житін. Бір-екі рет кеште бар­дым, екеуміз түнгі 2-3-ке дейін домбыра тарттық. «Саранжап», «Жеңгем сүйер» секілді ескі күйлер, Мәменнің «Қаражан ханымы», «Қайғылы қара», Дәулеткерейдің «Салық өл­гені», Соқыр Есжанның «Қош бол, Ақбикеші» секілді көп орындалмайтын күйлерді ке­зек тартып отыратынбыз...

Ғабдрахим Жаңбырбаевтың орындауындағы кейбір шығар­ма­лар «Атырау өңірінің муз­ы­калық мұрасы» атты ау­дио­жи­наққа да енген. Мұның өзі Ғабекеңнің күй өнеріне қы­зығушылығы, оны меңгеруі әуес­қойлықтан асып, кәсіби дең­гейге жеткендігін көрсетеді.

Иә, қай өнердің де бастауы бір, түбі туыс қой. Ақынның жары, қаламгерлердің досы, күйшілердің туысындай болып кеткен Ғабдрахим Маралұлы әлі күнге дейін көңілі сүйген кәсібі – энергетика саласынан да қол үзбеген. 70-ке толған жасында «Атырау Жарық» компаниясында кеңесшілік қызмет атқарады. Баяғы өзі туып-өскен Манаш топырағында жел электр стансасын салу жо­басы жүзеге асып жатыр. «Бо­лашақ жел мен күн қуаты се­кілді таусылмайтын табиғи көздерде. Ерте ме, кеш пе бү­кіл адамзат соған келеді» дей­ді се­німмен Ғабдрахим аға. – Өй­т­­кені мұнай да, газ да таусылады, оның үстіне олардың эко­ло­гияға тигізіп жатқан зардабы қаншама!».

Міне, жетпіс жасына мағы­на­лы да мәнді өмір иесі болып жетіп отырған Ғабдрахим Марал­ұлы мен ақын Ақұштап Бақтыгереевадан тараған ұрпақ та мақтауға тұрарлық. Үлкені Жазира – түрік тілінің маманы. Әрі кәсіпкерліктің де тізгінін тең ұстап жүр. Ортаншысы Ғазиза Ғабдрахимова – белгілі қобызшы, «Magic of Nomads» то­бының көркемдік жетекшісі. Ұлт­тық өнерді эстрадамен, сим­фониялық оркестрмен син­тез­деп, әлемге жарнамалап жүр­ген өнерпаз. Ал үшінші қы­­зы – мұнай саласында, «Ад­жип» компаниясында қызмет етеді.

Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

Орал

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

21.09.2018

Халқына демесін болған күйші

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу