Қазіргі драматургияға не жетпейді?

Бүгінгі драматургия тым сыпайы... Біз тұрмыстық-адам­гер­ші­лік, мораль тақырып­тарының ға­на ай­наласында айналсоқтап қалдық. Қазіргі драматургия шын күлдіріп, шын жылата алмайды. 

Егемен Қазақстан
22.12.2017 5812
2

Қазіргі қазақ сахнасына ойлы, терең трагедия, астарында ащы шын­дығы бар комедия керек. Дра­ма­тургияның өзіне тән екпіні, ди­на­микасы, жігері болады. Көрер­мен­ге дайындап, түсіндіріп, баяндап отыру қазір қызық емес. Көрермен Ібілістің жаман екенін өзі де біледі. Бірақ Ібілістің әре­кеттері мен қитұрқысын, инт­ри­га­сын білмейді, әрекетінің қан­ша­лықты қауіпті екенінен секем ал­­майды, себебі Ібілісті танымайды...

Осы таныту әдісі – драматургия мен режиссурада.

Драматургия кейіпкерін идеаландырмайды, идеалдың күл-талқанын шығарады. Қос ғашық Қозы мен Баян қосылуы керек еді, өледі. Еңлік-Кебек бақытты бо­луы керек еді, бақытсыз болды, ажал құшты. Абай данышпан еді – басына қамшы тиді, жігерін құм қыл­ды, қор қылды. Отелло батыр, ке­меңгер, ақылды еді. Өзі сүйген Дез­демонаны өзі өлтіріп тынды. Че­ховтың Андрей Ефимичы жын­ды­хана дәрігері еді, ақыры өзі жын­дыханаға қамалды. 

Жанр – қатал. Сюжет құрудағы шеберлік оқиғаны қабат-қабат өре отырып, шыңғырған шындықтың құлын дауысы арқылы қоғам­ның да, кейіпкерлердің де бет-пердесін ашып тастайды. Көрер­мен­ді қалт жібермей ұстап тұратын аласапыран қуат бүгінгі драматургияға жетпей тұрғандай. 
Көрерменнің сезімін ғана қытық­таймыз, ішін қопарып, санасын өз­гертуге талпынысқа апаратын жол­ды іздемейміз. 

Шығарма – қозғаушы күш. Егер ол санаға қозғау салмаса өз міндетін атқара алмағаны. Ал біз­дің бүгінгі драматургияда сю­жет жоқ, сөз көп. Кейде тіпті оқи­­­­ға да идея да болмайтынына таң қаласың. Автордың не айт­қы­­сы келгені түсініксіз. Иә ре­жис­­­сердің былықтырғаны, иә о бас­­та драматургияның әлсіз бо­лғаны. Анекдотпен, қылжақпен, ән­­мен, күймен, бимен драматургия жасамақ боламыз. Бүгінгі дра­матургияда кейіпкер образы сом­далмайды, жасанды жазылады, жасандылық бәрібір қабылдана қоймайды. Өмірде болмағанды ақиқатқа айналдырғымыз келе­ді, сондықтан болса керек, көрер­ме­німізді сендіре алмаймыз. 

Енді шеберлікті шыңдай түсу керек деген ой туындайды ғой. Ол үшін не істеуіміз керек? 

Театрлардың жанында жас драматургтердің, режиссерлердің лабо­раториясы жасақталуы қа­жет. Өйткені жас маманның өнді­рісте жүріп, тәжірибе жинайты­ны сияқты жас драматург те те­атр­­дың ыстық-суығында бірге қай­­науы керек. Режиссермен, ак­тер­лермен тығыз байланыста бол­ғанда ғана толыққанды дүние туады. Драматург өз шығармасын қай актердің ойнай алатын шебер­лі­гіне дейін ден қоятын болады. Көп жағ­дайда драматург режиссерге, режис­сер драматургке риза болмай, бір қайнауы ішінде қалып жатады. 

Театр ешкімнің жеке меншігі емес. Жас режиссерлер отандық дра­ма­тургтерді сахналауға қол жет­кізе алуы керек. Драма­тург­тер­ді жиырма жылға дейін театр репертуарынан аластату, шы­ғар­ма­ларын қойдырмау де­ген оларды тапа-тал түсте аяқ-қо­лын кі­сендеп, жер аударып жі­бе­румен бір­дей. Бұл пиғылдан театр­дағы көр­кемдік жетекші де, театр ди­рек­торы да арылу керек. «Өзім жа­зып, өзім қоямын» деген дерт бар театрларда. Бұ күнде режиссер де, актер де, театр сыншысы да, сая­сат­кер де, журналист те драмату­рг болғысы келеді. Қош делік, егер қолдан келіп жатса несі бар. Бі­рақ ұлы режиссер Товстоногов Шек­спирден бастап, Чехов, Досто­ев­ский, Гоголь, Володин т.т. айта бе­ру­ге болады. Барлығын дерлік сах­­налады, өзім жазамын деп же­лікпеді. Ұлы шығармалардың жұм­бағын көрерменге жеткізе алу­дың режиссерлік тәсілін тапты. Автордың жұмбағына, сырына, нені меңзеп отырғанына үңіл­ді. Режиссер – суреткер, бірақ өз саласының, өз мамандығының су­реткері деп білемін. Осындай ма­хаббат, ықылас, сүйіспеншілік арқылы Товстоногов ізденіп, толығып, кемелдене берді. Көрер­меннің жүйкесіне жүк түсіре алды. Толстойдың шығармаларына инсценировка жасау арқылы авторға деген сүйіспеншілік, кірпияз тал­ғам тұрды. Сол арқылы өз би­ігін, режиссерлік даралығын, та­лантын айшықтай түсті. 

Ал қазақ режиссерлері өзін ұсы­нады, «өзім қайда қалдым...» деп уайымдай бастайды. Өзінің де суреткер, режиссер екенін естен шығарып алады. Режиссер драматург болып танылудан гөрі терең шығармаларды талғаммен таразылай алғаны дұрыс. Суреткерлік талғам керек. Қай кезеңде болса да көрермен қоғамнан таппаған ақиқатын театрдан тапса, спектакльге кеткен уақытына өкінбей, рухани ләззат алып, сағынып қауышса деп ойлаймын. Көрермен алданса – көңілі қалады, көңілі қалса енді қайтып театрдың есігін ашпайтын болады.

Роза МҰҚАНОВА,
драматург

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.01.2019

«Жастар жылы» жамбылдық жастарға мол мүмкіндік береді

23.01.2019

Қаржы және бюджет комитетінің Заң жобаларын талқылау бойынша отырысы өтті

23.01.2019

Мәжіліс сот жүйесі мен судьялар мәртебесі туралы конституциялық түзетулерді мақұлдады

23.01.2019

Алматы облысында 1332 әйел онкологиялық есепте тұр

23.01.2019

Сенаторлар Жастар жылын қолдауға бағытталған жұмыстарға кірісті

23.01.2019

Еурокомиссия MasterCard-қа айыппұл салды

23.01.2019

Жылқының қозғалыс аллюры: Аяң түрлері

23.01.2019

Юлия Тимошенко Украина президенті сайлауына қатысатынын мәлімдеді

23.01.2019

Конькимен жүгіру: Классикалық көпсайыстан ел біріншілігі мәресіне жетті

23.01.2019

Қостанайда «Эндохирургия мектебі» өтті

23.01.2019

Ақ Жайықтың жастары жастар жылынан көп үміт күтеді

23.01.2019

Жамбыл облысы жұмыспен қамту бойынша екінші орында тұр

23.01.2019

«Murager production» фото-кино студиясы ашылды

23.01.2019

Иван Дычко 1 наурызда рингке шығады

23.01.2019

Республика бойынша «Қайырымдылық керуені» байқауына үміткерлер іріктеліп жатыр

23.01.2019

«Барыс» қонақта «Металлургті» ұтты

23.01.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Жастар жылының салтанатты ашылу рәсіміне қатысты

23.01.2019

Қызылорда қаласында 53 мыңға жуық отбасы жер кезегінде тұр

23.01.2019

Дэвис кубогында Португалияға қарсы ойнаймыз

23.01.2019

Иван Дычко 1 наурызда рингке шығады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу