Қазіргі драматургияға не жетпейді?

Бүгінгі драматургия тым сыпайы... Біз тұрмыстық-адам­гер­ші­лік, мораль тақырып­тарының ға­на ай­наласында айналсоқтап қалдық. Қазіргі драматургия шын күлдіріп, шын жылата алмайды. 

Егемен Қазақстан
22.12.2017 5585
2

Қазіргі қазақ сахнасына ойлы, терең трагедия, астарында ащы шын­дығы бар комедия керек. Дра­ма­тургияның өзіне тән екпіні, ди­на­микасы, жігері болады. Көрер­мен­ге дайындап, түсіндіріп, баяндап отыру қазір қызық емес. Көрермен Ібілістің жаман екенін өзі де біледі. Бірақ Ібілістің әре­кеттері мен қитұрқысын, инт­ри­га­сын білмейді, әрекетінің қан­ша­лықты қауіпті екенінен секем ал­­майды, себебі Ібілісті танымайды...

Осы таныту әдісі – драматургия мен режиссурада.

Драматургия кейіпкерін идеаландырмайды, идеалдың күл-талқанын шығарады. Қос ғашық Қозы мен Баян қосылуы керек еді, өледі. Еңлік-Кебек бақытты бо­луы керек еді, бақытсыз болды, ажал құшты. Абай данышпан еді – басына қамшы тиді, жігерін құм қыл­ды, қор қылды. Отелло батыр, ке­меңгер, ақылды еді. Өзі сүйген Дез­демонаны өзі өлтіріп тынды. Че­ховтың Андрей Ефимичы жын­ды­хана дәрігері еді, ақыры өзі жын­дыханаға қамалды. 

Жанр – қатал. Сюжет құрудағы шеберлік оқиғаны қабат-қабат өре отырып, шыңғырған шындықтың құлын дауысы арқылы қоғам­ның да, кейіпкерлердің де бет-пердесін ашып тастайды. Көрер­мен­ді қалт жібермей ұстап тұратын аласапыран қуат бүгінгі драматургияға жетпей тұрғандай. 
Көрерменнің сезімін ғана қытық­таймыз, ішін қопарып, санасын өз­гертуге талпынысқа апаратын жол­ды іздемейміз. 

Шығарма – қозғаушы күш. Егер ол санаға қозғау салмаса өз міндетін атқара алмағаны. Ал біз­дің бүгінгі драматургияда сю­жет жоқ, сөз көп. Кейде тіпті оқи­­­­ға да идея да болмайтынына таң қаласың. Автордың не айт­қы­­сы келгені түсініксіз. Иә ре­жис­­­сердің былықтырғаны, иә о бас­­та драматургияның әлсіз бо­лғаны. Анекдотпен, қылжақпен, ән­­мен, күймен, бимен драматургия жасамақ боламыз. Бүгінгі дра­матургияда кейіпкер образы сом­далмайды, жасанды жазылады, жасандылық бәрібір қабылдана қоймайды. Өмірде болмағанды ақиқатқа айналдырғымыз келе­ді, сондықтан болса керек, көрер­ме­німізді сендіре алмаймыз. 

Енді шеберлікті шыңдай түсу керек деген ой туындайды ғой. Ол үшін не істеуіміз керек? 

Театрлардың жанында жас драматургтердің, режиссерлердің лабо­раториясы жасақталуы қа­жет. Өйткені жас маманның өнді­рісте жүріп, тәжірибе жинайты­ны сияқты жас драматург те те­атр­­дың ыстық-суығында бірге қай­­науы керек. Режиссермен, ак­тер­лермен тығыз байланыста бол­ғанда ғана толыққанды дүние туады. Драматург өз шығармасын қай актердің ойнай алатын шебер­лі­гіне дейін ден қоятын болады. Көп жағ­дайда драматург режиссерге, режис­сер драматургке риза болмай, бір қайнауы ішінде қалып жатады. 

Театр ешкімнің жеке меншігі емес. Жас режиссерлер отандық дра­ма­тургтерді сахналауға қол жет­кізе алуы керек. Драма­тург­тер­ді жиырма жылға дейін театр репертуарынан аластату, шы­ғар­ма­ларын қойдырмау де­ген оларды тапа-тал түсте аяқ-қо­лын кі­сендеп, жер аударып жі­бе­румен бір­дей. Бұл пиғылдан театр­дағы көр­кемдік жетекші де, театр ди­рек­торы да арылу керек. «Өзім жа­зып, өзім қоямын» деген дерт бар театрларда. Бұ күнде режиссер де, актер де, театр сыншысы да, сая­сат­кер де, журналист те драмату­рг болғысы келеді. Қош делік, егер қолдан келіп жатса несі бар. Бі­рақ ұлы режиссер Товстоногов Шек­спирден бастап, Чехов, Досто­ев­ский, Гоголь, Володин т.т. айта бе­ру­ге болады. Барлығын дерлік сах­­налады, өзім жазамын деп же­лікпеді. Ұлы шығармалардың жұм­бағын көрерменге жеткізе алу­дың режиссерлік тәсілін тапты. Автордың жұмбағына, сырына, нені меңзеп отырғанына үңіл­ді. Режиссер – суреткер, бірақ өз саласының, өз мамандығының су­реткері деп білемін. Осындай ма­хаббат, ықылас, сүйіспеншілік арқылы Товстоногов ізденіп, толығып, кемелдене берді. Көрер­меннің жүйкесіне жүк түсіре алды. Толстойдың шығармаларына инсценировка жасау арқылы авторға деген сүйіспеншілік, кірпияз тал­ғам тұрды. Сол арқылы өз би­ігін, режиссерлік даралығын, та­лантын айшықтай түсті. 

Ал қазақ режиссерлері өзін ұсы­нады, «өзім қайда қалдым...» деп уайымдай бастайды. Өзінің де суреткер, режиссер екенін естен шығарып алады. Режиссер драматург болып танылудан гөрі терең шығармаларды талғаммен таразылай алғаны дұрыс. Суреткерлік талғам керек. Қай кезеңде болса да көрермен қоғамнан таппаған ақиқатын театрдан тапса, спектакльге кеткен уақытына өкінбей, рухани ләззат алып, сағынып қауышса деп ойлаймын. Көрермен алданса – көңілі қалады, көңілі қалса енді қайтып театрдың есігін ашпайтын болады.

Роза МҰҚАНОВА,
драматург

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.10.2018

Станимир Стоилов: Әлеуетін толық көрсете алмай жүрген футболшылар бар

15.10.2018

Павлодарда құрылысы ұзаққа созылған 25 нысан анықталды

15.10.2018

Елбасы жұмыс сапарымен Ақтөбе облысына барды

15.10.2018

Қыздар университеті «Туған жерге тағзым» жобасын жүзеге асыруға кірісті

15.10.2018

«Ұстаз мәртебесі туралы» заңды әзірлеуге салалық кәсіподақ белсенді түрде атсалысады

15.10.2018

Өзбекстанда импорт өсіп, экспорт көрсеткіші төмендеді

15.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Арыстанбек Мұхамедиұлын қабылдады

15.10.2018

Мұратхан Шүкеев Жамбыл облысы әкімінің орынбасары болып тағайындалды

15.10.2018

Теннисшілердің әлемдік рейтингі жаңартылды

15.10.2018

Ұшқындағы үшем

15.10.2018

Армения әскері Таулы Қарабаққа қатысты атысты тоқтату режимін бұзды

15.10.2018

Жан тебіренісінен туған картиналар

15.10.2018

Ел анасы жайлы еңбек

15.10.2018

Боксшы Сабыржан Бекбергенов Минскіде топ жарды

15.10.2018

«Жебе тартқан сөз бен жыр қосынынан...»

15.10.2018

Мегаполис медицинасын алға жетелейтін орталық

15.10.2018

Өмір сыйлар Azurion

15.10.2018

Жамбылда жүрек ауруына шалдыққандар көп

15.10.2018

Заңсыз мұнай тасымалының зардабы көп

15.10.2018

Иракта ауыз судан уланғандар саны 110 мыңнан асты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Týrızmdi damytý qonaqjaılyqtan bastalady

Tetigin tapqan elder týrızm salasyn sarqylmaıtyn tabys kózine aınaldyryp alǵan. Qyzyǵa qarap otyrsaq, bul saladan qyrýar qarajat túsetinin aıtpaǵanda, kóptegen jumys orny ashylyp,  eldiń tórtkúl álemge jaqsy aty shyǵyp jatady eken.  Al kez kelgen qonaqtyń kóńilin tabýǵa eń birinshi ashyq-jarqyn qabaǵyń, odan keıin dámdi tamaǵyń kerek ekeni álmısaqtan belgili aksıoma emes pe.  

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу