Сот тілі қазақша сөйлемей тұр...

Ақмола облысы хан­дар қосын тік­кен, сал-серілері сауық құрған, батыр­лары ерлік көр­сеткен қа­сиетті мекен саналады. Алай­да ке­ңестік жүйенің ық­палымен өңірде жергілікті тұр­ғындар арасына сы­на қағылып, ана тілдерін ұмыттыруға үлкен күш салынғаны белгілі. Соның салдары бүгінгі күнге дейін жалғасып ке­леді. Тек соңғы жыл­­дары ғана, онда да облысымызда қандас бауыр­ларымыз санының арта бастауымен қазақ тіліне деген көзқарас біртіндеп жақсара түскендігін көріп отырмыз. Соның бір дәлелі – Ақмола облыстық сотының төрағасы Д.Әміровтің ұйымдастыруымен «Мемлекеттік тілдің сот төрелігі саласындағы кеңістіктері мен кедергілері» тақырыбында өткізген дөңгелек үстелі.

Егемен Қазақстан
25.12.2017 2157
2

Аталған шараны өткізудегі басты мақсат – ана тіліміздің қол­данылу аясын кеңейтіп, қо­ғам­ның әрі қарайғы даму­ына негіз қалау. Тіпті ол үшін белгілі тіл жанашыры, Ш.Шаяхметов атындағы Тілдерді дамытудың рес­пуб­ликалық үйлестіру-әдіс­темелік орталығы ди­­рек­торының орынбасары Ораз­­­күл Асанғазыны арнайы ша­қыртыпты. Сондай-ақ шараға Ақ­мо­ла облысы әкімдігінің, құ­қық қорғау органдарының, мем­лекеттік мекемелер мен адво­каттар алқасының өкілдері қа­тысты. Алдымен сөз алған Ақ­мола облыстық сотының төрағасы Досжан Әміров бірқатар жайттардың басын ашып берді. Төраға бұл ретте Қазақстан Республикасы «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» ко­дексінің 738-бабына сүйене оты­рып, іс жүргізу мемлекеттік, ал қажет болған жағдайда орыс не­месе өзге тілдер мемлекеттік тіл­­мен тең қолданылатындығын тіл­­ге тиек ете кетті. Алайда әлі күн­­ге дейін құжаттар орыс тілін­де әзірленіп, қажет деп тапқан жағ­­­дайда ғана қазақ тіліне ау­да­ры­­лады екен.

Келтірілген деректерге сүй­ен­сек, 2017 жылдың 11 айында 15424 әкімшілік іс келіп түс­­се, соның тек 943-і ғана қазақ тілін­де. Онда да соттың уәж­ді қау­­лысымен істердің 98-і қа­зақ тіліне ауыстырылып­ты. Өл­шем­дік көрсеткіш бойынша не­бә­рі 6,7 пайызды құрайтын бұл жа­йт арыз­дардың орыс тілінде түсуі­мен түсіндіріледі. Д. Әміров реті кел­генде арызды орыс тілінде бер­ген азаматтың өзі сот процесі б­арысында аудармашы талап етіп тұратындығын көлденең тартты. Өйткені арызданушы заңгерге жү­гінеді, ал олар арызды орыс ті­лінде жазып беретін көрінеді. Қа­­лай дегенмен де өңірде мем­ле­кеттік тілдің қолданылу аясы әлі де кеңеймей тұр. Оған мысал, 2017 жылдың 11 айы ішінде Ақ­мола облысының соттарына түс­кен 2213 қылмыстық істің тек 64-і немесе 2,9 пайы­зы ғана мем­лекеттік тілде екен. Ескерте ке­тер бір жайт, соның 873-інде қыл­мысқа тартылғандар қазақ ұл­ты­нан.

Жалпы, облыс бойынша 92865 іс пен материалдардың 2652-і немесе 2,9 пайызы ға­на қазақ тілінде қаралыпты. 2016 жылы бұл көрсеткіш тіпті, 1,4 пайызға жетер-жетпес деңгейде еді. Сон­дық­тан да мемлекеттік тілді қа­рым-қаты­нас құралы ретінде ға­на емес, нақты істің тілі етуге, со­н­ың ішінде құқық саласында ке­ңінен қолданылатын жағдайға жеткізуге күш салу көзделініп отыр. Алайда әлі күнге өзі қазақ ұл­ты­нан бола тұра осы тілде іс­ті жүргізе алмайтын судьялар да баршылық екені айтылмай қалмады. Орайы келгенде 2018 жылы судьялар мен мемлекеттік қызметшілер «Қазтест» арқылы тест тапсыратындығын қаперге сала кеткен орынды. Судья лауа­зымына кандидаттардың мем­ле­кеттік тілді еркін меңгер­ген­ді­гін анықтау қажет екендігін уа­қыттың өзі көрсетіп берді. Қазірдің өзінде еліміз соттарында судьялардың 75 пайы-
зы мемлекеттік тілді еркін мең­герген және сот төрелігін осы тілде сапалы жүзеге асыра алатын тұлғалар екен. Өкінішке қарай, тиісті талап болмаған соң Ақмола облысындағы мемлекеттік меке­ме­лер тарапынан тілге деген сел­қостық әлі де байқалып отыр. Тек үс­тіміздегі жылдың 11 айындағы көр­сет­кішті алар болсақ, мем­лекеттік мекемелерден 9734 талап-арыз түссе, солардың бар болғаны 671-і немесе 6,9 пайызы ғана мем­лекеттік тілде жазылыпты. Облыс­тық сот қабырғасында дөңгелек үстелдің өткізілуінің бір ұшы да осыған келіп тіреледі.

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.10.2018

Астанада вирусты менингитке күдікті сегіз оқушы ауруханаға жатқызылды

18.10.2018

Еуроодақ саммиті: «Брексит» мәселесі қиындай түсті

18.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Рольф Драакпен және Мехран Эфтехармен кездесті

18.10.2018

Қарағандыда әнші-композитор Қорабай Есеновтің мерейтойлық кеші өтті

18.10.2018

Мемлекет басшысы Еуропаның іскер топтар өкілдерімен кездесті

18.10.2018

Маңғыстауда алғашқы электр қуаттандыру станциясы ашылды

18.10.2018

«Ұлттық чемпиондар 2.0» бағдарламасы басталды

18.10.2018

Көлік кептелісінде көмекші - Road Zipper

18.10.2018

«Хабар 24»: «Egemen Qazaqstan»-ға шолу

18.10.2018

Венгрияға баратын балуандар белгілі

18.10.2018

Қыздар университеті туған жерге тағзым етіп қайтты

18.10.2018

Керчьтегі оқиғада қаза тапқандардың ішінде қазақстандықтар жоқ

18.10.2018

Илья Теренченко «Нұр Отан» партиясының хатшысы болып тағайындалды

18.10.2018

Д. Кәлетаев Қостанайдағы үкіметтік емес ұйымдар республикаға үлгі екенін айтты

18.10.2018

Таиланд қазақстандықтарға визаны тегін бермек

18.10.2018

Қызылордада Жолдаудағы тапсырмалардың мәні түсіндірілді

18.10.2018

79 жасында алғаш рет подиумға шыққан Ван Дешунь

18.10.2018

Жалпы азаматтық құқықтар ар-ұждан бостандығымен шиеленіспейді

18.10.2018

Қызылордада апатты үйлер мәселесі шешілді

18.10.2018

Марат Сұлтанғазиев Мемлекеттік кірістер комитетінің төрағасы болып тағайындалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(1)

Ержан (26.12.2017 01:48:01)

Меніңше алдымен қазақ тіліндегі заңдардың сапасын қарастыру қажет. Бізде заң алдымен орысша жазылып кейін қазақшаға аударылыатыны бәріне белгілі. Қарамайшылықтар, түсініксіз жерлер баршылық. СНИП, техникалық регламент, стандарт дегендерді тіптен қозғамай-ақ қояйын.

Пікір қосу