Сот тілі қазақша сөйлемей тұр...

Ақмола облысы хан­дар қосын тік­кен, сал-серілері сауық құрған, батыр­лары ерлік көр­сеткен қа­сиетті мекен саналады. Алай­да ке­ңестік жүйенің ық­палымен өңірде жергілікті тұр­ғындар арасына сы­на қағылып, ана тілдерін ұмыттыруға үлкен күш салынғаны белгілі. Соның салдары бүгінгі күнге дейін жалғасып ке­леді. Тек соңғы жыл­­дары ғана, онда да облысымызда қандас бауыр­ларымыз санының арта бастауымен қазақ тіліне деген көзқарас біртіндеп жақсара түскендігін көріп отырмыз. Соның бір дәлелі – Ақмола облыстық сотының төрағасы Д.Әміровтің ұйымдастыруымен «Мемлекеттік тілдің сот төрелігі саласындағы кеңістіктері мен кедергілері» тақырыбында өткізген дөңгелек үстелі.

Егемен Қазақстан
25.12.2017 2062

Аталған шараны өткізудегі басты мақсат – ана тіліміздің қол­данылу аясын кеңейтіп, қо­ғам­ның әрі қарайғы даму­ына негіз қалау. Тіпті ол үшін белгілі тіл жанашыры, Ш.Шаяхметов атындағы Тілдерді дамытудың рес­пуб­ликалық үйлестіру-әдіс­темелік орталығы ди­­рек­торының орынбасары Ораз­­­күл Асанғазыны арнайы ша­қыртыпты. Сондай-ақ шараға Ақ­мо­ла облысы әкімдігінің, құ­қық қорғау органдарының, мем­лекеттік мекемелер мен адво­каттар алқасының өкілдері қа­тысты. Алдымен сөз алған Ақ­мола облыстық сотының төрағасы Досжан Әміров бірқатар жайттардың басын ашып берді. Төраға бұл ретте Қазақстан Республикасы «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» ко­дексінің 738-бабына сүйене оты­рып, іс жүргізу мемлекеттік, ал қажет болған жағдайда орыс не­месе өзге тілдер мемлекеттік тіл­­мен тең қолданылатындығын тіл­­ге тиек ете кетті. Алайда әлі күн­­ге дейін құжаттар орыс тілін­де әзірленіп, қажет деп тапқан жағ­­­дайда ғана қазақ тіліне ау­да­ры­­лады екен.

Келтірілген деректерге сүй­ен­сек, 2017 жылдың 11 айында 15424 әкімшілік іс келіп түс­­се, соның тек 943-і ғана қазақ тілін­де. Онда да соттың уәж­ді қау­­лысымен істердің 98-і қа­зақ тіліне ауыстырылып­ты. Өл­шем­дік көрсеткіш бойынша не­бә­рі 6,7 пайызды құрайтын бұл жа­йт арыз­дардың орыс тілінде түсуі­мен түсіндіріледі. Д. Әміров реті кел­генде арызды орыс тілінде бер­ген азаматтың өзі сот процесі б­арысында аудармашы талап етіп тұратындығын көлденең тартты. Өйткені арызданушы заңгерге жү­гінеді, ал олар арызды орыс ті­лінде жазып беретін көрінеді. Қа­­лай дегенмен де өңірде мем­ле­кеттік тілдің қолданылу аясы әлі де кеңеймей тұр. Оған мысал, 2017 жылдың 11 айы ішінде Ақ­мола облысының соттарына түс­кен 2213 қылмыстық істің тек 64-і немесе 2,9 пайы­зы ғана мем­лекеттік тілде екен. Ескерте ке­тер бір жайт, соның 873-інде қыл­мысқа тартылғандар қазақ ұл­ты­нан.

Жалпы, облыс бойынша 92865 іс пен материалдардың 2652-і немесе 2,9 пайызы ға­на қазақ тілінде қаралыпты. 2016 жылы бұл көрсеткіш тіпті, 1,4 пайызға жетер-жетпес деңгейде еді. Сон­дық­тан да мемлекеттік тілді қа­рым-қаты­нас құралы ретінде ға­на емес, нақты істің тілі етуге, со­н­ың ішінде құқық саласында ке­ңінен қолданылатын жағдайға жеткізуге күш салу көзделініп отыр. Алайда әлі күнге өзі қазақ ұл­ты­нан бола тұра осы тілде іс­ті жүргізе алмайтын судьялар да баршылық екені айтылмай қалмады. Орайы келгенде 2018 жылы судьялар мен мемлекеттік қызметшілер «Қазтест» арқылы тест тапсыратындығын қаперге сала кеткен орынды. Судья лауа­зымына кандидаттардың мем­ле­кеттік тілді еркін меңгер­ген­ді­гін анықтау қажет екендігін уа­қыттың өзі көрсетіп берді. Қазірдің өзінде еліміз соттарында судьялардың 75 пайы-
зы мемлекеттік тілді еркін мең­герген және сот төрелігін осы тілде сапалы жүзеге асыра алатын тұлғалар екен. Өкінішке қарай, тиісті талап болмаған соң Ақмола облысындағы мемлекеттік меке­ме­лер тарапынан тілге деген сел­қостық әлі де байқалып отыр. Тек үс­тіміздегі жылдың 11 айындағы көр­сет­кішті алар болсақ, мем­лекеттік мекемелерден 9734 талап-арыз түссе, солардың бар болғаны 671-і немесе 6,9 пайызы ғана мем­лекеттік тілде жазылыпты. Облыс­тық сот қабырғасында дөңгелек үстелдің өткізілуінің бір ұшы да осыған келіп тіреледі.

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.05.2018

СҚО әкімі Канн кинофестивалінің жеңімпазына үш бөлмелі пәтер тарту етті

24.05.2018

Таразда заманауи IT-кабинет ашылады

24.05.2018

Қ.Келімбетов: АХҚО Қытайдың ішіндегі Гонконг сияқты дербес жұмыс істейді

24.05.2018

Қ.Келімбетов: «Астана» ХҚО ашылу салтанатында халықаралық конференция өтеді

24.05.2018

А.Мамин: «Астана» ХҚО – жекешелендірудің негізгі операторы

24.05.2018

Қызылорда мемлекеттік университетінде қазақ тіліне аударылған 18 оқулықпен таныстыру шарасы өтті

24.05.2018

«Самұрық-Қазына» Петербор ХЭФ-2018 қатысушыларына Қазақстанның инвестициялық мүмкіндіктерін таныстырды

24.05.2018

Үкімет үйінде Kazakh Invest директорлар кеңесінің отырысы өтті

24.05.2018

Б. Сағынтаев Катар Премьер-Министрінің орынбасары, қорғаныс істері министрі Х. Әл-Аттыйямен кездесу өткізді

24.05.2018

«Қазақстандық қоғамды жаңарту үдерісіндегі дін және зайырлылық» атты дөңгелек үстел өтті

24.05.2018

Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссияның отырысы өтті

24.05.2018

Сенат Қазақстан мен ХҚДБ арасындағы келісімді және ҰҚШҰ аясындағы құпия ақпарат туралы хаттаманы ратификациялады

24.05.2018

Қостанайда  латын әліпбиіне көшу туралы  республикалық ғылыми-практикалық конференция өтті

24.05.2018

Өскемендегі А.Пушкин атындағы облыстық кітапхана үздік мемлекеттік кітапхана атанды

24.05.2018

Сенат Төрағасы: Қазақ жастары зерек және ерекше дарынды

24.05.2018

Қ.Тоқаев: Қазақ тілінің мәртебесін одан әрі арттыру өзекті мәселе

24.05.2018

Оралда «Uralsk Green Forum» халықаралық экологиялық форумы өтті

24.05.2018

Алматы мен Дания көлік, денсаулық сақтау және энергетика салаларында ынтымақтастық орнатуда

24.05.2018

Алматы әкімі қаланың көлік және жүргінші инфрақұрылымы құрылысының барысын тексерді

24.05.2018

Елбасы кәсіпкерлік қызметке қатысты заңға жария түрде қол қойды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

Музей – тарихпен тілдесу мүйісі

Аспан асты, жер үстінде өсіп-өн­ген қай халықтың болмасын адамзат тари­хы­нан алар орны олардың ғаламдық өрке­ниет көшін ілгерілетуге қосқан ірілі-ұсақ­ты жетістіктерімен өлшенері талас тудырмаса керек. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе мамандық таңдауда емес, оқу бітірген соң жұмыс табуда

Абайдың жиырма бесінші сөзіндегі «Мына мен айтқан жол – мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең – оқыт, мал аяма! Әйтпесе бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсетер ме, өзі рақат көрер ме, яки жұртқа рақат көрсетер ме?» деген қағидаға табан тіреген қазақ ұл-қызын оқытуға ұмтылумен келеді.       G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                     Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : Donate Закрыть

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Мектеп вальсі туралы ой

Соңғы қоңырау – мектеп бітіруші түлектердің жанын тербететін аяулы сәт. Алабұртқан сезім, алып-ұшқан арман, үміт пен күдік. Одан өзге? Мектеп вальсі. Иә, мектеп вальсі туралы әр жүрек түкпірінде жазылмаған бір-бір шығарма бар шығар. Бұл – мектеп қабырғасымен, дос-құрбылармен ғана қоштасу емес, іште бұғып жатқан мөлдір, алғашқы алақұйын сезімдермен де қоштасу.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қызғаныш деген қызыл ит

Заты адам баласымен бірге жасасып келе жатқан, көнермес те көгер­мес сезімдердің бірі – қызғаныш. Адам­ның көзіне шел қапта­та­тын қара қыз­ға­ныштардан кекшілдік пен күн­шілдік, бақас­тық пен бақталастық қоз­дап, неше түрлі қылмыстар жасалып жата­ты­ны да ешкімге құпия емес. 

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Алматының алмасы. Шырын қайда?..

Алматы жұрты күнде жауған жауын­мен, түнде ұрған суықпен жағаласып жүріп Алатаудың бөктеріндегі биылғы алма бақ гүл шашқан көркем шақтан көз жазып қалған сыңайлы. Содан ба екен, біреу «Биыл алма гүлдеді ме?» десе, біреу «Биыл өзі алма бола ма?» дейді қамығып. 

Тағы да оқу

Пікірлер(1)

Ержан (26.12.2017 01:48:01)

Меніңше алдымен қазақ тіліндегі заңдардың сапасын қарастыру қажет. Бізде заң алдымен орысша жазылып кейін қазақшаға аударылыатыны бәріне белгілі. Қарамайшылықтар, түсініксіз жерлер баршылық. СНИП, техникалық регламент, стандарт дегендерді тіптен қозғамай-ақ қояйын.

Пікір қосу