Сот тілі қазақша сөйлемей тұр...

Ақмола облысы хан­дар қосын тік­кен, сал-серілері сауық құрған, батыр­лары ерлік көр­сеткен қа­сиетті мекен саналады. Алай­да ке­ңестік жүйенің ық­палымен өңірде жергілікті тұр­ғындар арасына сы­на қағылып, ана тілдерін ұмыттыруға үлкен күш салынғаны белгілі. Соның салдары бүгінгі күнге дейін жалғасып ке­леді. Тек соңғы жыл­­дары ғана, онда да облысымызда қандас бауыр­ларымыз санының арта бастауымен қазақ тіліне деген көзқарас біртіндеп жақсара түскендігін көріп отырмыз. Соның бір дәлелі – Ақмола облыстық сотының төрағасы Д.Әміровтің ұйымдастыруымен «Мемлекеттік тілдің сот төрелігі саласындағы кеңістіктері мен кедергілері» тақырыбында өткізген дөңгелек үстелі.

Егемен Қазақстан
25.12.2017 2110

Аталған шараны өткізудегі басты мақсат – ана тіліміздің қол­данылу аясын кеңейтіп, қо­ғам­ның әрі қарайғы даму­ына негіз қалау. Тіпті ол үшін белгілі тіл жанашыры, Ш.Шаяхметов атындағы Тілдерді дамытудың рес­пуб­ликалық үйлестіру-әдіс­темелік орталығы ди­­рек­торының орынбасары Ораз­­­күл Асанғазыны арнайы ша­қыртыпты. Сондай-ақ шараға Ақ­мо­ла облысы әкімдігінің, құ­қық қорғау органдарының, мем­лекеттік мекемелер мен адво­каттар алқасының өкілдері қа­тысты. Алдымен сөз алған Ақ­мола облыстық сотының төрағасы Досжан Әміров бірқатар жайттардың басын ашып берді. Төраға бұл ретте Қазақстан Республикасы «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» ко­дексінің 738-бабына сүйене оты­рып, іс жүргізу мемлекеттік, ал қажет болған жағдайда орыс не­месе өзге тілдер мемлекеттік тіл­­мен тең қолданылатындығын тіл­­ге тиек ете кетті. Алайда әлі күн­­ге дейін құжаттар орыс тілін­де әзірленіп, қажет деп тапқан жағ­­­дайда ғана қазақ тіліне ау­да­ры­­лады екен.

Келтірілген деректерге сүй­ен­сек, 2017 жылдың 11 айында 15424 әкімшілік іс келіп түс­­се, соның тек 943-і ғана қазақ тілін­де. Онда да соттың уәж­ді қау­­лысымен істердің 98-і қа­зақ тіліне ауыстырылып­ты. Өл­шем­дік көрсеткіш бойынша не­бә­рі 6,7 пайызды құрайтын бұл жа­йт арыз­дардың орыс тілінде түсуі­мен түсіндіріледі. Д. Әміров реті кел­генде арызды орыс тілінде бер­ген азаматтың өзі сот процесі б­арысында аудармашы талап етіп тұратындығын көлденең тартты. Өйткені арызданушы заңгерге жү­гінеді, ал олар арызды орыс ті­лінде жазып беретін көрінеді. Қа­­лай дегенмен де өңірде мем­ле­кеттік тілдің қолданылу аясы әлі де кеңеймей тұр. Оған мысал, 2017 жылдың 11 айы ішінде Ақ­мола облысының соттарына түс­кен 2213 қылмыстық істің тек 64-і немесе 2,9 пайы­зы ғана мем­лекеттік тілде екен. Ескерте ке­тер бір жайт, соның 873-інде қыл­мысқа тартылғандар қазақ ұл­ты­нан.

Жалпы, облыс бойынша 92865 іс пен материалдардың 2652-і немесе 2,9 пайызы ға­на қазақ тілінде қаралыпты. 2016 жылы бұл көрсеткіш тіпті, 1,4 пайызға жетер-жетпес деңгейде еді. Сон­дық­тан да мемлекеттік тілді қа­рым-қаты­нас құралы ретінде ға­на емес, нақты істің тілі етуге, со­н­ың ішінде құқық саласында ке­ңінен қолданылатын жағдайға жеткізуге күш салу көзделініп отыр. Алайда әлі күнге өзі қазақ ұл­ты­нан бола тұра осы тілде іс­ті жүргізе алмайтын судьялар да баршылық екені айтылмай қалмады. Орайы келгенде 2018 жылы судьялар мен мемлекеттік қызметшілер «Қазтест» арқылы тест тапсыратындығын қаперге сала кеткен орынды. Судья лауа­зымына кандидаттардың мем­ле­кеттік тілді еркін меңгер­ген­ді­гін анықтау қажет екендігін уа­қыттың өзі көрсетіп берді. Қазірдің өзінде еліміз соттарында судьялардың 75 пайы-
зы мемлекеттік тілді еркін мең­герген және сот төрелігін осы тілде сапалы жүзеге асыра алатын тұлғалар екен. Өкінішке қарай, тиісті талап болмаған соң Ақмола облысындағы мемлекеттік меке­ме­лер тарапынан тілге деген сел­қостық әлі де байқалып отыр. Тек үс­тіміздегі жылдың 11 айындағы көр­сет­кішті алар болсақ, мем­лекеттік мекемелерден 9734 талап-арыз түссе, солардың бар болғаны 671-і немесе 6,9 пайызы ғана мем­лекеттік тілде жазылыпты. Облыс­тық сот қабырғасында дөңгелек үстелдің өткізілуінің бір ұшы да осыған келіп тіреледі.

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.08.2018

Қазақстан 2019 жылы 5G интернетке қол жеткізеді

15.08.2018

Мемлекет басшысы Италия Республикасының Президентіне көңіл айту жеделхатын жолдады

15.08.2018

Бақытжан Сағынтаев денсаулық сақтау саласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

15.08.2018

БҚО: Шалқар көлінде 4 адамды құтқарылды

15.08.2018

«Хат қоржын»

15.08.2018

Елбасы Парламент Сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевты қабылдады

15.08.2018

Сақтандыру шарттарын 2019 жылдан бастап онлайн режимде жасауға болады

15.08.2018

Түріктер «Қазақфильмнің» туындыларын көрсетпек

15.08.2018

Алдағы тәулікте күн суытады

15.08.2018

Астананың апорты

15.08.2018

«Егеменнің» қолдауымен «Ұлы Дала рухы» фотокөрмесі өтті

15.08.2018

Адам Пжегодскийдің Жетісудағы көпқырлы қызметі

15.08.2018

Қыркүйек айынан бастап «Астана-Теміртау» күре жолы ақылы болады

15.08.2018

Дәметкен Сүлейменованың «Жаһанша Досмұхамедов һәм қазақ автономиясы» кітабы жарық көрді

15.08.2018

Жазықсыз атылған жампоз

15.08.2018

Астананың білім беру мекемелерінің 45 басшысы тәртіптік жазаға тартылды

15.08.2018

Қарулы күштерінің сержанты ер-азаматқа лайық батылдық жасады

15.08.2018

Атыраудағы «КасХим» жылына 27 млн полипропилен мен полиэтилен шығарады

15.08.2018

Керекулік өрендер жазды ойдағыдай өткізуде

15.08.2018

Алексей Цой жеке қабылдауына жазылған азаматтармен кездесу өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(1)

Ержан (26.12.2017 01:48:01)

Меніңше алдымен қазақ тіліндегі заңдардың сапасын қарастыру қажет. Бізде заң алдымен орысша жазылып кейін қазақшаға аударылыатыны бәріне белгілі. Қарамайшылықтар, түсініксіз жерлер баршылық. СНИП, техникалық регламент, стандарт дегендерді тіптен қозғамай-ақ қояйын.

Пікір қосу