Сот тілі қазақша сөйлемей тұр...

Ақмола облысы хан­дар қосын тік­кен, сал-серілері сауық құрған, батыр­лары ерлік көр­сеткен қа­сиетті мекен саналады. Алай­да ке­ңестік жүйенің ық­палымен өңірде жергілікті тұр­ғындар арасына сы­на қағылып, ана тілдерін ұмыттыруға үлкен күш салынғаны белгілі. Соның салдары бүгінгі күнге дейін жалғасып ке­леді. Тек соңғы жыл­­дары ғана, онда да облысымызда қандас бауыр­ларымыз санының арта бастауымен қазақ тіліне деген көзқарас біртіндеп жақсара түскендігін көріп отырмыз. Соның бір дәлелі – Ақмола облыстық сотының төрағасы Д.Әміровтің ұйымдастыруымен «Мемлекеттік тілдің сот төрелігі саласындағы кеңістіктері мен кедергілері» тақырыбында өткізген дөңгелек үстелі.

Егемен Қазақстан
25.12.2017 2012

Аталған шараны өткізудегі басты мақсат – ана тіліміздің қол­данылу аясын кеңейтіп, қо­ғам­ның әрі қарайғы даму­ына негіз қалау. Тіпті ол үшін белгілі тіл жанашыры, Ш.Шаяхметов атындағы Тілдерді дамытудың рес­пуб­ликалық үйлестіру-әдіс­темелік орталығы ди­­рек­торының орынбасары Ораз­­­күл Асанғазыны арнайы ша­қыртыпты. Сондай-ақ шараға Ақ­мо­ла облысы әкімдігінің, құ­қық қорғау органдарының, мем­лекеттік мекемелер мен адво­каттар алқасының өкілдері қа­тысты. Алдымен сөз алған Ақ­мола облыстық сотының төрағасы Досжан Әміров бірқатар жайттардың басын ашып берді. Төраға бұл ретте Қазақстан Республикасы «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» ко­дексінің 738-бабына сүйене оты­рып, іс жүргізу мемлекеттік, ал қажет болған жағдайда орыс не­месе өзге тілдер мемлекеттік тіл­­мен тең қолданылатындығын тіл­­ге тиек ете кетті. Алайда әлі күн­­ге дейін құжаттар орыс тілін­де әзірленіп, қажет деп тапқан жағ­­­дайда ғана қазақ тіліне ау­да­ры­­лады екен.

Келтірілген деректерге сүй­ен­сек, 2017 жылдың 11 айында 15424 әкімшілік іс келіп түс­­се, соның тек 943-і ғана қазақ тілін­де. Онда да соттың уәж­ді қау­­лысымен істердің 98-і қа­зақ тіліне ауыстырылып­ты. Өл­шем­дік көрсеткіш бойынша не­бә­рі 6,7 пайызды құрайтын бұл жа­йт арыз­дардың орыс тілінде түсуі­мен түсіндіріледі. Д. Әміров реті кел­генде арызды орыс тілінде бер­ген азаматтың өзі сот процесі б­арысында аудармашы талап етіп тұратындығын көлденең тартты. Өйткені арызданушы заңгерге жү­гінеді, ал олар арызды орыс ті­лінде жазып беретін көрінеді. Қа­­лай дегенмен де өңірде мем­ле­кеттік тілдің қолданылу аясы әлі де кеңеймей тұр. Оған мысал, 2017 жылдың 11 айы ішінде Ақ­мола облысының соттарына түс­кен 2213 қылмыстық істің тек 64-і немесе 2,9 пайы­зы ғана мем­лекеттік тілде екен. Ескерте ке­тер бір жайт, соның 873-інде қыл­мысқа тартылғандар қазақ ұл­ты­нан.

Жалпы, облыс бойынша 92865 іс пен материалдардың 2652-і немесе 2,9 пайызы ға­на қазақ тілінде қаралыпты. 2016 жылы бұл көрсеткіш тіпті, 1,4 пайызға жетер-жетпес деңгейде еді. Сон­дық­тан да мемлекеттік тілді қа­рым-қаты­нас құралы ретінде ға­на емес, нақты істің тілі етуге, со­н­ың ішінде құқық саласында ке­ңінен қолданылатын жағдайға жеткізуге күш салу көзделініп отыр. Алайда әлі күнге өзі қазақ ұл­ты­нан бола тұра осы тілде іс­ті жүргізе алмайтын судьялар да баршылық екені айтылмай қалмады. Орайы келгенде 2018 жылы судьялар мен мемлекеттік қызметшілер «Қазтест» арқылы тест тапсыратындығын қаперге сала кеткен орынды. Судья лауа­зымына кандидаттардың мем­ле­кеттік тілді еркін меңгер­ген­ді­гін анықтау қажет екендігін уа­қыттың өзі көрсетіп берді. Қазірдің өзінде еліміз соттарында судьялардың 75 пайы-
зы мемлекеттік тілді еркін мең­герген және сот төрелігін осы тілде сапалы жүзеге асыра алатын тұлғалар екен. Өкінішке қарай, тиісті талап болмаған соң Ақмола облысындағы мемлекеттік меке­ме­лер тарапынан тілге деген сел­қостық әлі де байқалып отыр. Тек үс­тіміздегі жылдың 11 айындағы көр­сет­кішті алар болсақ, мем­лекеттік мекемелерден 9734 талап-арыз түссе, солардың бар болғаны 671-і немесе 6,9 пайызы ғана мем­лекеттік тілде жазылыпты. Облыс­тық сот қабырғасында дөңгелек үстелдің өткізілуінің бір ұшы да осыған келіп тіреледі.

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.02.2018

Астана қаласы әкімінің халықпен дәстүрлі есептік кездесуі өтеді

19.02.2018

«Қазақконцерт» ұйымының жаңа басшысы тағайындалды

19.02.2018

Теңiз кеме қатынасы қауiпсiздiгiне қатысты заң жобасы қаралды

19.02.2018

Сенаттың баспасөз қызметінің жетекшісі ауысты

19.02.2018

Мемлекет басшысы Тәжікстан Президентімен телефон арқылы сөйлесті

19.02.2018

Алматы облысында «Әдебиет – руханияттың діңгегі» атты әдеби жобаның тұсаукесері өтті

19.02.2018

Айнұр Әбдірәсілқызы: Мемлекет үшін заңнама – қастерлінің қастерлісі

19.02.2018

Алмас Батанов ҚР ИДМ комитет төрағасы болып тағайындалды

19.02.2018

Түрік, Корей фирмалары Қазақстанда құны $470 миллион болатын айналма жол салады

19.02.2018

Алматыда БҰҰ-ның Қазақстандағы Кеңсесінің 25 жылдығы аталып өтті

19.02.2018

82 жастағы қарияның әңгімесі: Әдемі қартаюдың үш сыры

19.02.2018

Сыртқы істер министрі Алматыда БАҚ басшыларымен кездесті

19.02.2018

«Қаракемер» балалар театрында «Алдаркөсенің сиқырлы дүрбісі» миниспектаклі қойылды

19.02.2018

Ғасыр жасаған Еңбек Ері – Мәрзия Ибрагимова

19.02.2018

Қайран, Рахымжаным!

19.02.2018

Қысқы олимпиада: Үміт оты сөнер емес

19.02.2018

Жекешелендірудің түйткілді тұсы көп

19.02.2018

Цифрлық теңсіздікті жою – уақыт талабы

19.02.2018

Апатты үйлердің тұрғындары баспанасыз қалмауы тиіс

19.02.2018

Ауаның ластануы алаңдатып отыр

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әлеуметтік әділеттілік жолы

Енді ғана тағайындалған Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау ми­нистрі Мәдина Әбілқасымова Үкімет отырысындағы өзінің алғашқы баян­дамасында « МӘМС жүйесін енгізуді бастау үшін үстіміздегі жылы толық­қанды дайындық жұмыстары қам­тамасыз етілетін болады» деп атап көр­сетті. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Жаһандық қауіп арта бастады

Жақында АҚШ өзінің жаңа ядро­лық стратегиясын жариялады. Он­да қандай қауіп болған жағдайда Пента­гонның аждаһа қаруға жүгіне­тіні нақты айтылған. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Пассионар

Гумилев анықтамасына жүгін­сек,­ пассионарлық – жұлдыздардың әсе­рімен, табиғат пен тарихаттың қи­лы­ дүмпулерімен қайталанып тұра­тын­ заңды құбылыс. Пассио­нарлар бой­­­ларында тасыған күш-қуат­ты, жү­рек­теріндегі жалын жі­гер­ді айнала тө­ңірегін, келе-келе күллі қауым-жұр­тын өзгерту ора­йын­дағы мақсатты жұ­мысқа жұм­сайды. Олай болса, пассио­нарларды қоғамдық қозғалыстың не­ғұрлым белсенді тегершіктері, жа­ңа­шылдар, жасампаздар десек те жа­раса­ды.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Айтушың қандай, ағайын?

«Айтушы ақылды болса, тыңдау­шы дана болады» дейді халық ма­қа­лы. Осы бір тәмсілдің өн бойында үл­кен ұлағат жатқанына шек кел­ті­ру­дің өзі күнә. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Блокчейн: сый мен сын

Таяуда Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы Қаржы министріне қарата айтқан сөзінде блокчейн технологиясын са­лық жинау жүйесінде қолдануды құп­таған болатын. Бұл – бүкіл әлем­ге сыйы мен сынын қоса әкеле жат­қан төртінші өнеркәсіптік рево­лю­цияның бір жаңалығы.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу