Алматыда «Алашқа» арналған қорытынды жиын өтті

Алматыдағы Ғылым ордасының концерт залында «Рухани жаңғыру – Алаштың асыл мұраты: тіл - жазу - мәдениет»  атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті. 

Егемен Қазақстан
27.12.2017 9851
2

Аттай желіп өтіп бара жатқан 2017 жылымыз осыдан ғасыр бұрын ғаламға азат республика ретінде қанат қаққан  «Алашорданың»  бары мен жоғы, оңы мен солы айрықша еске алынған жыл ретінде тарих бетіне қалатыны бесенеден белгілі. Оған тәуелсіздігін алып, әлемге атын  «Қазақстан» деп таңбалай бастағанына 26 жыл болған ел жұртшылығының ақиқатшыл арман-мұраты жебеуші болса, Елбасымыздың дәл биыл жариялаған, тарихи сипат алатын «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты  мақаласы жетекші болды. Үш тұғырдың бірі саналатын Ахмет Байтұрсынұлының атымен аталатын Тіл білімі институты өткізген жиынға Алаш қайраткерлерінің ғасыр бойы қуғын-сүргін көріп, бүгінгі тәуелсіз таңға маңдайы жарқырап аман-есен жеткен ұрпақтары шақырылды. Атап айтқанда, алқалы басқосуға А.Байтұрсынұлының жиен немересі – Айман Байсалова,  М.Дулатовтың жиен немерелері – Жанна, Ерлан Сатыбалдиевтер,  Отыншы Әлжановтың шөбересі – Гүлфарида Төлемісова,  Асылбек Сейітовтың қызы – Клара Сейітова, Қайым Мұхамедхановтың қызы – Дина Мұхамедханова,  Қ.Кемеңгерұлының немересі – Гүлнар Кемеңгерова келді.

Конференцияны аталған институттың директоры, ҰҒА корреспондент мүшесі, филология ғылымдарының докторы, профессор Ерден Қажыбек басқарып, қаһары қатты заманда дәурен сүрген Алаш ардақтыларының телегей еңбектерін тілге тиек етті. Ұлттық ғылым академиясының президенті, ҰҒА академигі Мұрат Жұрынов басқосудың маңызына тоқталып, құнды пікірлері мен құттықтауын жеткізді. Конференцияға Астанадан арнайы келген алаштанушы ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор Тұрсын Жұртбайдың «Әдебиет танытқыштан» – әдеби тәжірибеге» деген баяндамасын жасағанда залда отырған Түрксіб ауданы №59 мектеп-гимназияның Ш.Уәлиханов атындағы №12 мектеп-гимназияның оқушылары сілтідей тынып, сыныпта сабақ тыңдап отырғандай күй кешті. «Күннің ең қысқарған шағында ең ұзақ баяндама жасауыма тура келді. Себебі  осында өте көп жас өркен отыр екен», – деп сөзін бастаған ғалымға елдің ықыласы бөлек болды.

ҰҒА академигі, тарих ғылымдарының докторы, профессор Мәмбет Қойгелді «А.Байтұрсынұлының кеңес үкіметіне қатынасы туралы (1919-1921)»  атты ғылыми баяндамасында тыңдаушыларды қазақ даласының ғасыр бұрынғы өткен-кеткеніне оралтты. Түркиядан келген Али Акбар, Кабадайы Осман; Алматыдағы Иран мәдени өкілдігінің директоры Джалали Киасари Сейед Джабад сынды ғалымдардың Алаш туралы баяндамаларын зиялы қауым мен өрендер ерекше ықыласпен тыңдады.

Педагогика ғылымдарының докторы, профессор Фаузия  Оразбаева «Алаш арыстарының аманаты – тіл»  атты баяндамасында ел мүддесі үшін от кешкен ғалымдардың қазақтың бүгіні мен ертеңіне жазып қалдырған ғылыми еңбектерін, асыл мұратын, тіл туралы тұжырымдарын жіктей, жіпселей түсіндіріп берді. Көрнекті жазушы, тарих ғылымдарының кандидаты Бейбіт Қойшыбаев «Алашорда тарихы рухани жаңғыру даңғылына бастайды» деген тақырыпта баяндама жасап, Алашордашылардың идеясы мен бүгінгі таңдағы Елбасының ұстанымдарындағы сабақтастық, жасампаздық туралы сөз толғады. Сондай-ақ Алаш арыстарының жоғын түгендеп, көптеген кітаптар құрастырған филология ғылымдарының докторы Ғарифолла  Әнес «Алаш қайраткерлері және қазақтың жаратылыстану ғылымы» атты баяндама, филология ғылымдарының докторы, ҚазҰУ профессоры Анар  Салқынбай «Ахмет Байтұрсынұлы және қазақ жазуы» деген тақырыпта баяндама жасады. А.Салқынбай латын әліпбиіне көшу мәселесі қайта көтеріліп, емле заңдылықтарына қатысты айтыс-тартыс қызған шақта Ахмет Байтұрсынұлы ұстанымдарын негізге алуымыз керектігін айтты. Денсаулығына байланысты конференцияға қатыса алмағанмен, баяндамасын бейнежазба арқылы жеткізген ҰҒА академигі Рәбиға Сыздықова Алаш боздақтарын, Ахмет Байтұрсынұлын ақтап алу қанша ауыр болғанын, бұл жолда өзі талай іске мұрындық болғанын айтып берді.

Конференцияның соңында алқалы топтың алдында «Ахмет Байтұрсынұлының тілтанымдық мұрасы» атты кітап пен Телжан Шонанұлының бес томдық шығармалар жинағының тұсаукесері өтіп, көңіл толқытар толғауға, әсем ән мен күмбірлі күйге де кезек берілді.  Жиынның шымылдығы аталған институттың Грамматика бөлімінің ғылыми қызметкері  Әділет Ахметұлының Ахмет Байтұрсынұлына арнаған өлеңімен жабылды. Оқырман назарына осы арнау жырды ұсынамыз.  

 

Алаш арманы

(Ахмет  Байтұрсынұлының  рухына) 

  1. Рух

Жыланның жүрісіндей жылжып еппен 

Содан бері самарқау жүз жыл өткен. 

Жалған дүние ұялып,  жабырқайды    

Ақиқаттың алдында дір-дір еткен. 

 

Шындығын сол ғасырдың ұққанда әр күн,   

Жұртымның жүрегінен жұтты аңғардым. 

Ессіз тарих жазықсыз басын алған 

Аузынан «Алаш!» сөзі шыққандардың...  

 

Өрт кеткендей өгейсіп жасыл қырат,   

Көмілді егей арман, асыл мұрат. 

Қаны қайсар қара жер солқылдайды   

Ерлерін бауырына басып жылап. 

 

Ашаршылық. 

Қырылды, ел жасқанды,  

Қайғы басты кешегі шер басқанды. 

Алты түмен батырдың қолға түскен 

Төрт түмені мезгілсіз жер жастанды. 

 

Қайғы түсіп соңынан, қуалап мұң,  

Түбі сая болмады қу ағаштың. 

Адамзат тарихының ауыр күні 

Өтіп жатты басынан бұл алаштың. 

 

2. Ахмет

  

Өр рухын жаулауға құртты малын,   

Салық келіп сандалтты жұртты қалың. 

«Байтұрсынов атылсын!» деген хатқа   

Сұрланып, қолын қойды мұртты залым. 

 

Оқ шықты аш мылтықтың ұңғысынан,  

Адамзат айырылды тұңғышынан. 

Қасқайып оққа қарап тұрды Ахмет. 

Түңіліп ол көрмеген тумысынан. 

 

Шейіт боздақ!  

Еріп ұшты келте нұрмен   

Өксиді қап-қара аспан шер төгілген. 

Өлімді өкінішссіз қабылдады  

Атыларын қайран ер ерте білген...  

 

3. Тапсырма 

 

«Қазақстан, біз кеттік, сен қаласың! 

Мені өмірге әкелген сен де, анашым! 

Ер өлді, елім қалды, жеңді Алашым,  

Жалғандықты күні ертең сен жабасың!

  

Топырағынан аңқысын қазақы ұғым,  

Әлемді тамсандырсын азат үнің. 

Мен Жәннатқа алаңсыз кірем, жұртым,

Естілсе тас бұлақтай таза тілің! 

 

Аман бол, беу Алматым, ізгі астанам,   

Сыйладың қартаймайтын мың жас маған. 

Кешікпей еркіндіктің таңы атады,   

Күресті ұл жалғайды біз бастаған. 

 

Есен бол егей далам, Қостанайым,  

Жоғымды сен түгенде, жоқшы ағайын. 

Мен несіне ажалдан жасқанайын?!   

Мен далама жерленсем, бақ санайын!  

 

Ақ бас таулар, аман бол, о, сері шың!   

Сен бабамның теңдессіз мекенісің. 

Етегіңде ел-жұртым туын тігіп, 

Қайта жаза бастайды кешегісін. 

 

Мен жығылдым қазағым, бел астым да,

Бөленерсің бейбіт ел сен ақ нұрға. 

Ұмытпа, біз жатқанмен көр астында, 

Ақиқат қалмайтынын жер астында!..

                           ***

Өмірден кетті осылай тасқын дарын,  

Бүгін біз тарта міндік аттың жалын. 

Жау алмайды шалдықпай орындасақ, 

Шын ғалымның шырылдап тапсырғанын. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу