Ұлт руханиятының өзегі

Тарихи ұзақ мерзімді артқа тастап, түрлі жазуларда там-тұмдап хатқа түскен әрі мыңнан бірі ғана күні бүгінге жеткен баға жетпес жәдігерлер – сирек қолжазбалар мен басылымдардың түпнұсқалары М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты, Орталық және Ұлттық кітапханалардың сирек қорларында жинақталған. Десек те, ел тарихының түп-төркінінен хабар беретін осынау құнды мұраларымыздың жариялануы мен зерттелуі әлі күнге кенже қалып келеді.  

Егемен Қазақстан
08.01.2018 1164
2

Көне замандардан бастап күні бүгінге дейінгі қазақ әде­биеті мен өнер тарихы, фольклоры, театры, кино және музыка, т.б. мәселелері саласында зерттеу­лер жүргізуді жүзеге асырып отырған М.Әуезов атын­дағы Әдебиет және өнер институты қабырғасында 1962 жылдан бастап Қолжазба бөлімі жасақталды. Соның негізінде бүгінгі күнге дейін бүкіл рухани мұраларымыздың жартысынан астам бөлігі жиналды, ғылыми жүйеленді, шама-шарқынша жарияланды және мүмкіндігінше зерттеулер жүргізіле бастады.

Институттың «Қолжазба жә­не текстология» ғылыми-инно­вациялық бөлімінің мең­герушісі, филология ғылым­дарының кандидаты Тоқ­тар Әлібеков мамандар тарапынан қолжазба қоры талапқа сай сақталып, жүйе­леу жұ­мыстары қалыпты жүр­гізіліп отырғанымен де, елі­міз­дегі сирек кітаптар мен қол­жаз­баларды жинау, зерттеу, жа­риялаудың өзекті мәселелері жеткілікті екендігін айтады. Бөлім қызметкерлері тарапынан қолжазбаларды қай­та қалпына келтіру, араб (ша­ғатай, қадім, төте), латын әрпінде жазылған мәтіндерді транскрипциялау, мағынасын ашу, кирилл жазуына көшіру жұмыстары да үздіксіз жалғасын тауып отыр. Алайда, осындай ауқым­ды істердің жүзеге асып отырғандығына қарамастан, елімізде мәтінтану ғылымының жолға қойылуы кенжелеп қал­ғаны айқын аңғарылады.

Бүгіндері фольклорлық мұ­ралардың 30-40 пайызға жуы­ғы ғана игеріліп, жарияланды. Ал ауыз әдебиетіне, атап айтқанда, ақын-жырауларға, би-шешендерге, сал-серілерге қатысты мұралардың әлі күнге мұрты бұзылмай тұр. Олардың да көпшілігі эдициялық текс­тология тұрғысында сараланды дегенімізбен теориялық тұрғыдан әлі зерттеле қойған жоқ. Ал жарияланбаған мұра­ларымыз қаншама? Әсіресе, «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасынан кейін халық туындыларын жариялау мә­селесі тоқтап қалған сыңайлы. Инс­титуттың директоры ака­­демик У.Қалижановтың бас­шылығымен фольклортанушы-текстолог ғалымдар аталған қорларда сақталған қол­жаз­балардағы әдеби мәтін­дердің негізінде «Бабалар сөзі» жүз­томдық сериясынан тыс 150 том ғылыми басылымдардың жобасын жасап, құзырлы орын­дарға жібергенмен, әзірге нәтижелі ұсыныстар түспегені қынжылтады.

Қазақ халқының бай ауыз әдебиеті өзінің құнарлылығы мен ауқымы жөнінен әлемдік фольклор мұраларының көш­басында тұрғандығына орыс шығыстанушыларымен қатар шетелдік ғалымдардың жоғары баға бергендігі мәлім. Қазақ халқының тарихын зерттеген көптеген орыс ғалымдары дархан далаға қоныстанған саны аз халықтың ауыз әдебиетінің осыншама бай, құнарлы екен­дігіне зор қызығушылық таныт­қаны тарихи деректерден белгілі. Түркі халықтарының деректерін салыстыра зерттей келе, олар қазақ ауыз әдебие­тінің теңдессіз екендігіне көз жеткізе түседі.

Сондықтан да бүгінгі ұлт­тық қорға жиналған рухани төл мұрамыздың барын­ша ма­ңыздылығын ескере отырып, оның жарыққа шығуы­на әрі еліміздің, сон­дай-ақ шетелдерде тұрып жатқан ағайын­да­рымыздың жадындағы дү­ниелерді де қағазға түсіру уақыт күттір­мейтін келелі мәселе екендігін ескеруге тиіспіз. Ақ­параттық тех­нологиялар көз ілес­пес жыл­дамдықпен дамып бара жатқан кезеңде халықтың жадындағы бар байлықты жинап алу – болашақ алдындағы азаматтық парызымыз.

Эльвира БӨКЕНБАЕВА,

журналист

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.10.2018

Қазақстан Президенті «Ақтөбе» индустриялық аймағына барды

15.10.2018

Елбасы «ACE Tennis Center» теннис орталығына барды

15.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Мұз сарайын аралап көрді

15.10.2018

Мемлекет басшысы Ақтөбедегі «Аяла» балаларды сауықтыру орталығына барды

15.10.2018

Елбасы «DaruZharygy» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің офтальмология орталығына барды

15.10.2018

«Қазақ радиолары» ЖШС-ның Бас директоры тағайындалды

15.10.2018

Брексит: келісімге қол жетпеді

15.10.2018

Геннадий Шиповских: Мұғалім мәртебесін асқақтату еліміз үшін аса маңызды (ВИДЕО)

15.10.2018

Сенаторлар Атырау қалалық Бизнес және құқық колледжінде кездесу өткізді

15.10.2018

Станимир Стоилов: Әлеуетін толық көрсете алмай жүрген футболшылар бар

15.10.2018

Павлодарда құрылысы ұзаққа созылған 25 нысан анықталды

15.10.2018

Елбасы жұмыс сапарымен Ақтөбе облысына барды

15.10.2018

Қыздар университеті «Туған жерге тағзым» жобасын жүзеге асыруға кірісті

15.10.2018

«Ұстаз мәртебесі туралы» заңды әзірлеуге салалық кәсіподақ белсенді түрде атсалысады

15.10.2018

Өзбекстанда импорт өсіп, экспорт көрсеткіші төмендеді

15.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Арыстанбек Мұхамедиұлын қабылдады

15.10.2018

Мұратхан Шүкеев Жамбыл облысы әкімінің орынбасары болып тағайындалды

15.10.2018

Теннисшілердің әлемдік рейтингі жаңартылды

15.10.2018

Ұшқындағы үшем

15.10.2018

Армения әскері Таулы Қарабаққа қатысты атысты тоқтату режимін бұзды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Týrızmdi damytý qonaqjaılyqtan bastalady

Tetigin tapqan elder týrızm salasyn sarqylmaıtyn tabys kózine aınaldyryp alǵan. Qyzyǵa qarap otyrsaq, bul saladan qyrýar qarajat túsetinin aıtpaǵanda, kóptegen jumys orny ashylyp,  eldiń tórtkúl álemge jaqsy aty shyǵyp jatady eken.  Al kez kelgen qonaqtyń kóńilin tabýǵa eń birinshi ashyq-jarqyn qabaǵyń, odan keıin dámdi tamaǵyń kerek ekeni álmısaqtan belgili aksıoma emes pe.  

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу