Зейнетақы қорындағы қаржы қандай күйде?

Арагідік табан ақы, маң­дай теріңізбен тапқан табысы­ңыз­дан  ұсталатын міндетті төлем­дер­дің жағдайы туралы ақпарат алып тұру артықтық етпейді. Әсіресе еңбекақыңыздың он пай­ызын үз­бей құйып отырған жи­нақ­таушы зейнетақы жүйе­сі жайлы кез келген ақ­па­ратқа құлақ түріп жүрі­ңіз. 

Егемен Қазақстан
09.01.2018 494
2

Жақында Алматыда «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ ашық есік күнін өткізіп, зей­нет­ақы жарналарының жай-күйі­мен таныстырған еді. Ал біз осы ақ­паратқа өз тарапымыздан елі­міздегі зейнетақы төлеу жүйе­сін­де­гі кейбір ерекшеліктерді де қоса кет­кіміз келеді. Жалпы, еліміздегі жа­ңа сипаттағы зейнетақы жүйе­сі­нің дүниеге келген күні деп ­1998 жылдың 1 қаңтарын атауға әбден болады екен. Дәл осы кү­ні зейнетақымен қамтамасыз ету туралы заң күшіне енген-тұ­ғын. Ел экономикасына тікелей әсе­рі бар зейнетақы саласының 3 тармағы қалыптасты: базалық жүйе, жинақтаушы жүйе және ынты­мақты жүйе. Бұл жер­дегі базалық зейнетақы жүйе­сі мем­лекеттік кепілді қамсыз­дан­ды­рудың негізгі көзі болып табы­лады. Сәл айшықтай кетсек, зей­нетақының бұл түрі 1998 жыл­дың 1 қаңтарына дейін зейнет­ақы алып келген барлық зейнет жасындағы адамдарға бірдей мөлшерде тағайындалып, қайта есептеу арқылы еңбек өтілі мен әлеуметтік жәрдемақылардың қосы­луы негізінде үстемеленіп отырады және «Зейнетақымен қамтамасыз ету туралы» заңның тоғызыншы бабына сәйкес зейнет жасына жеткен тұлғаларға, еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетке шығарылған әскери қызметшілер мен құқық қорғау ор­ган­дарының қызметкерлеріне де тағайындалады. Бүгінгі базалық зей­нетақы мөлшері 14466 теңге ша­масында. Ал зейнетақы төлеудің ын­тымақты жүйесі республикалық бюджеттен төленеді. Бұл санатқа 1998 жылдың 1 қаңтарынан бастап есеп­тегенде ерлер үшін 25 жыл, әйел­дер үшін 20 жыл міндетті жұ­мыс өтілі бар адамдар кіреді. Айт­пақшы, 2017 – әйел адамдардың 58 жаста зейнетке шығуының соңғы жылы. 2014 жылы зейнетақы жүйесін одан әрі жаңғырту жөнінде тұжырымдама қабылданған болатын. Ол бойынша 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап зейнетақы жасы кезең-кезеңмен артады. Яғ­ни зейнет жасын 63 жасқа дейін жет­кізу сатылап, он жыл ішінде жүр­гізіледі. Мысалы, әйелдердің зей­нет­керлікке шығуы 2018 жылдан 2028 жылға дейін жарты жылдан кө­те­ріліп отырады.

Ал жинақтаушы зейнетақы жүйе­сінің қалыптасуы ел тәуел­сіз­ді­гінің жемісті жылдарымен бір­ге қадам басып келеді. Бұл жүйе­нің дамуында бірнеше сындарлы кезеңдер болды. Бастапқыда же­ке жинақтаушы зейнетақы қор­лары құрылып, азаматтардың ең­бек жарнасын жинақтаумен ай­на­лысқаны белгілі. Соңғы 5 жыл­дың көлемінде Қазақстан жеке жи­нақ­таудан бас тартып, жауыннан кей­інгі саңырауқұлақтай қаптаған же­ке­меншік қорлардағы қаражатты Ұлт­тық банктің бақылауына беру ту­ралы шешімге тоқтады. Қазір атал­ған қаржы құрылымының қа­натының астында жұмыс істеп жат­қан «Бірыңғай жинақтаушы зей­нет­ақы қоры» АҚ біздің бақытты қарт­тығымыздың кепілі болып са­налады.

Қазір осы қордың қоржынында біз бен сіздің табысымыздан ұста­ла­тын міндетті жарна жинақ­та­лып, қомақты қаражатты құрап жатыр. Зейнетақы қорының мәліметінше, былтырғы 1 қарашадағы жағдай бойынша зейнетақы жинақтарының жалпы сомасы 7,58 трлн теңгені құ­рап, 2017 жылдың басынан бері 897 млрд тең­геге ұлғайған.  Яғни жыл басынан бергі өсім 13,4 пайызды құрады. Оның ішінде салымшылардың жеке зей­нетақы шоттарының саны 10,1 млн бірлікке жеткен. Ал 2017 жылдың басынан бері жаңа салымшылар үшін 345,5 шот ашылып, оларға он ай ішін­де 54,8 млн теңге зейнетақы жар­­налары аударылған екен. Демек, осы­н­ша адам жаңадан жұмысқа тұ­рып, тұрақты табыс табуға қол жет­кізді деген сөз.

Сонымен қатар есепті кезеңде зейнетақы шарттарының барлық түрі бойынша жарналардың жалпы сомасы  616,5 млрд теңгені құрады. Оның ішінде міндетті зейнетақы жар­­налары есебінен 586,8 млрд тең­ге, міндетті кәсіптік зейнетақы жар­налары есебінен 29,3 млрд тең­ге және ерікті зейнетақы жарна­лары есе­бінен 365 млн теңге жинақ­тал­ған. Оқырманға қызық болуы тиіс, біз төлейтін зейнетақы жарналары тү­сімдерінің орташа айлық кө­лемі 61,65 млрд теңге екен. Ал жар­на­лар­дың орташа айлық саны  5,5 млн жарна төлеушіге жеткен. Бұл  зей­нет­ақы шоттарына күніне шамамен 274 мың адамның атынан жарна түседі деген сөз.

Енді осы жарналардың қалай жұ­мыс істеп, қайда жұмсалып жат­қа­ны жайлы бірер сөз. 2017 жылдың ба­сын­ан бері салымшылардың жеке зейнетақы шоттарына есептелген таза инвестициялық табыс сомасы 457,7 млрд теңгеден асыпты. Біз сенім артқан осы қордағы зейнетақы активтерінің табыс табу мүмкіндігі 6,62 пайыз шамасында болып отыр. Бұл осы кезең ішіндегі инфляцияны қоса алғандағы табыс, ал инфляция көлемі 5,4 пайызды құраған екен. Демек қордың бағалы қағаздар нарығы мен басқа да сауда-саттыққа салған қаражаты туралы күмән жоқ. Бұл Ұлттық банк тарапынан зей­нетақы жүйесіне бағытталған ре­форманың жемісі екені даусыз. Болмаса, азаматтардың жарнасы есебінен күмәнді активтерді сатып алу оқиғасын ұмыта қойған жоқпыз. Осы «Бірыңғай жинақ­тау­шы зейнетақы қоры» АҚ-тың қаржысына Әзербайжанның ха­лық­аралық банкінің 70 млрд тең­геден астам сомадағы облигацияларын негізсіз сатып алу фактісі анықталған еді...

Айтпақшы, жинақтаушы жүйе бойынша жаппай зейнетақы төлеу үдерісі 2026 жылы басталатын бола­ды. Демек сол кезеңнен бастап тә­уелсіз Қазақстанның дамуына ең­бек сіңіріп, айлық табысынан мін­­детті жарна төлеп отырған қыз­мет­керлердің алғашқы легі зейнетке шыға бастамақ.

Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.01.2019

Шекара бұзған азамат қаза тапты

23.01.2019

Елбасының Жастар жылының салтанатты ашылуында сөйлеген сөзі

23.01.2019

Мәулен Әшімбаев: Жастар жылында науқаншылдыққа жол бермеуіміз қажет

23.01.2019

Түркістанда «Орта Азия жастарының форумын» өткізу жоспарлануда

23.01.2019

«Жастар жылы» жамбылдық жастарға мол мүмкіндік береді

23.01.2019

Қаржы және бюджет комитетінің Заң жобаларын талқылау бойынша отырысы өтті

23.01.2019

Мәжіліс сот жүйесі мен судьялар мәртебесі туралы конституциялық түзетулерді мақұлдады

23.01.2019

Алматы облысында 1332 әйел онкологиялық есепте тұр

23.01.2019

Сенаторлар Жастар жылын қолдауға бағытталған жұмыстарға кірісті

23.01.2019

Еурокомиссия MasterCard-қа айыппұл салды

23.01.2019

Жылқының қозғалыс аллюры: Аяң түрлері

23.01.2019

Юлия Тимошенко Украина президенті сайлауына қатысатынын мәлімдеді

23.01.2019

Конькимен жүгіру: Классикалық көпсайыстан ел біріншілігі мәресіне жетті

23.01.2019

Қостанайда «Эндохирургия мектебі» өтті

23.01.2019

Ақ Жайықтың жастары жастар жылынан көп үміт күтеді

23.01.2019

Жамбыл облысы жұмыспен қамту бойынша екінші орында тұр

23.01.2019

«Murager production» фото-кино студиясы ашылды

23.01.2019

Иван Дычко 1 наурызда рингке шығады

23.01.2019

Республика бойынша «Қайырымдылық керуені» байқауына үміткерлер іріктеліп жатыр

23.01.2019

«Барыс» қонақта «Металлургті» ұтты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу